Ham runt een klein mkb-kantoor bij Eindhoven, gericht op de samenstelpraktijk, en is al zo’n vijfentwintig jaar betrokken bij Novak, belangenbehartiger voor mkb-kantoren. Toch klopt het beeld van een leeglopend beroep volgens hem niet zomaar met de cijfers.
“Als je kijkt naar de ledenaantallen die de NBA jaarlijks produceert, dan blijft het aantal accountants de laatste jaren vrij stabiel,” zegt Ham. De verhouding tussen openbare accountants en accountants in business blijft ook nagenoeg gelijk: rond de tienduizend in business, tegenover zo’n negeneneenhalfduizend in het openbare beroep (2023). “Sec, kijkend naar de cijfers, kun je die conclusie van een uitstroom niet direct trekken.”
Gevoelsmatig is dat anders, geeft hij toe. Waar het beeld wél weerslag vindt, is aan de poort: de instroom in de hbo-opleiding accountancy daalt, en wie eraan begint, haalt een groot deel de eindstreep niet.
Een opleiding die breder werd, en een beroep dat smaller dreigt te worden
De kern van het probleem is volgens hem: al zo’n tien jaar studeren hbo-accountants voornamelijk af in de brede accountancyvariant. Die variant is niet-certificerend: afgestudeerden mogen geen wettelijke WTA-controles doen, maar wel vrijwel al het andere binnen het assurance-domein, tot en met de vrijwillige controle van een jaarrekening.
Doordat de opleiding minder aandacht besteedt aan de kernvakken van het beroep, komen volgens Ham steeds minder afgestudeerden ook daadwerkelijk terecht buiten het samensteldomein. Voor Ham zelf lag dat anders: hij volgde die assurance-vakken wél en heeft daar nog dagelijks profijt van. “Het advies dat je kunt geven, of het begrip van een organisatie, is gewoon veel groter als je die vakken ook hebt gehad.”
Wie het vak niet meer leert, kan het ook niet overdragen
De gevolgen reiken verder dan de opleiding zelf. Als accountants worden opgeleid zonder volledige assurancevaardigheden, en er ook geen ervaring meer mee opbouwen, raakt dat op termijn de overdraagbaarheid van kantoren. “Als accountants die assurancevaardigheden niet meer krijgen aangeleerd en er ook geen ervaring meer mee opbouwen, dan belemmert dat je op een gegeven moment de mogelijkheid om je kantoor over te doen aan een ander,” zegt Ham.
Dat is geen abstracte zorg. Het raakt direct aan de vraag wat een accountantskantoor onderscheidt van een goed administratiekantoor, en of dat onderscheid op termijn nog verdedigbaar is. “Ik denk dat we als accountantskantoor gemiddeld genomen op een hoger niveau functioneren. En er zijn mensen die daar ook voor willen betalen.”
Dat niveau hangt samen met de wettelijke bescherming van de titel. Werkt straks het gros van de afgestudeerden structureel buiten het domein van zekerheidsverschaffing, dan wordt het lastiger uit te leggen waarom de accountant nog apart wettelijk erkend moet blijven. Dat de mkb-accountant wél degelijk waarde toevoegt buiten de statutaire controle, illustreert Ham met de NOW-regeling: “Die mkb-accountant heeft daar een belangrijke rol in vervuld bij het vaststellen van de subsidies.”
Minder sexy, maar langer vast
Hoe maak je het beroep weer aantrekkelijk voor nieuwe mensen? Ham’s antwoord gaat niet over meer, maar over minder. “Ik denk dat het uiteindelijk goed zou zijn als we van het beroep weer gewoon een ambacht maken, en het vak weer in de kern gaan uitoefenen. Niet met al die opsmuk eromheen.” De basisopleiding zou zich moeten beperken tot de kern van het beroep. Wie zich specifiek wil bekwamen in fiscaliteit of advies, kan dat via aanvullende routes nog altijd doen.
De consequentie die hij daarbij voor lief neemt: minder instroom. “Dat is een opmerking die ik echt voor eigen rekening neem. Het wordt misschien minder sexy, maar houdt mensen wel langer vast. Ze leren die passie voor het beroep vroeg aan en laten zich niet zo snel verleiden om controller of financieel directeur te worden bij een grote onderneming, maar blijven gewoon in het beroep.”
Minder mensen aan de poort, meer die uiteindelijk blijven. Geen groeiverhaal maar een pleidooi om een beroep weer scherp te krijgen op wat het daadwerkelijk is, voordat je bedenkt hoe je het aantrekkelijker verkoopt.
Geef een reactie