Geen strafrechtelijk onderzoek naar Belastingdienst

Het Openbaar Ministerie stelt geen strafrechtelijk onderzoek in naar de Belastingdienst en belastingambtenaren in het kader van de kinderopvangtoeslagaffaire. Het OM meldt donderdag dat ‘na een zorgvuldige beoordeling van de feiten en omstandigheden’ niet tot een strafrechtelijke verdenking te komen.

Aangifte en oriënterend feitenonderzoek

De staatssecretarissen van Financiën hebben op 19 mei 2020 bij het OM aangifte gedaan tegen de Belastingdienst wegens een vermoeden van zogeheten knevelarij en beroepsmatige discriminatie. Naar aanleiding daarvan heeft de Rijksrecherche onder het gezag van het OM een uitgebreid oriënterend feitenonderzoek uitgevoerd, licht justitie het besluit toe. Het OM concludeert nu dat er geen sprake is van een strafrechtelijke verdenking van knevelarij of beroepsmatige discriminatie.

Geen knevelarij

Van knevelarij is sprake als een ambtenaar in strijd met de regels geld vordert, ontvangt of niet uitbetaalt omdat dat verschuldigd zou zijn ‘aan enige openbare kas’. In dit geval was het geld (de kinderopvangtoeslag) niet verschuldigd aan ‘enige openbare kas’, maar aan de ouders. De uitbetaling aan hen werd stopgezet omdat er volgens de Belastingdienst misbruik of fraude speelde. Dat is juridisch gezien geen knevelarij.

Ook bij het terugvorderen van eerder uitgekeerde kinderopvangtoeslagen is geen sprake geweest van knevelarij, oordeelt het OM. De Belastingdienst en zijn medewerkers mochten ervan uitgaan dat de terugvorderingen binnen de regels pasten. De hoogste rechter in dit soort zaken (de Afdeling Bestuursrechtspraak van de Raad van State) heeft de beslissingen van de Belastingdienst hierover jarenlang in stand gelaten.

Geen beroepsmatige discriminatie

Het OM heeft geconstateerd dat de Belastingdienst in het kader van de bestrijding van misbruik en fraude ‘zoekslagen’ heeft gemaakt op basis van nationaliteit. Na zo’n eerste zoekslag volgde een individuele beoordeling om vast te stellen of iemand wel of geen recht had op kinderopvangtoeslag. Bij die beoordeling speelde nationaliteit geen rol meer. De beoordeling was voor iedereen gelijk en conform de toen geldende regels en daarom is er geen sprake van strafbare beroepsmatige discriminatie.

Strafrechtelijke immuniteit

Daarnaast is de Belastingdienst, als onderdeel van de Staat, immuun voor strafrechtelijke vervolging. Datzelfde geldt voor ambtenaren voor zover die uitvoering geven aan beleid. Uit onderzoek van het OM blijkt niet dat medewerkers van de Belastingdienst uit eigen gewin of belang hebben gehandeld. Over verwijtbare handelingen die de Staat zijn toe te rekenen, moet verantwoording worden afgelegd in het politieke domein en niet in het strafrecht.

Politieke en bestuurlijke keuzes

Dat de bestrijding van misbruik en fraude door de Belastingdienst in veel gevallen zeer onrechtvaardig heeft uitgepakt, is duidelijk. Aan deze aanpak lagen politieke en bestuurlijke keuzes ten grondslag, constateert het OM. De Belastingdienst en zijn medewerkers meenden bij de uitvoering van het beleid te handelen binnen het kader van die keuzes. Het correctiemechanisme voor beleid dat achteraf als ‘verkeerd’ wordt beoordeeld, ligt in deze zaak niet in het strafrecht.

Artikel 12-procedure mogelijk

Het OM zegt zich te realiseren dat deze uitkomst voor de getroffen ouders een teleurstelling kan zijn. Ouders die zelf aangifte hebben gedaan bij het OM, zouden via een artikel 12 Wetboek van Strafvordering-procedure de rechter kunnen vragen om alsnog tot vervolging over te gaan.

Bron: OM