In een eerder blog heb ik de registratie op het publieke web via https://waarneming.nl genoemd. Anders dan de naam doet vermoeden, is de ijsvogel geen trekvogel of alleen in de winter in Nederland. Als hij zich ergens ophoudt in Nederland, zou je hem dus met enige regelmaat moeten kunnen aantreffen. Het is een klein vogeltje, waardoor je hem misschien over het hoofd zou kunnen zien. Tegelijk heeft hij zodanig opvallende felle kleuren dat hij al snel opvalt [1]. En als je hem al niet had gezien, dan zou hij zich verraden door het schrille hoge geluid dat hij produceert (IJsvogel geluid – Kingfisher sound). Zodra je het beestje ziet, en je je camera grijpt, moet je echt behoorlijk snel zijn, want voor je weet vervolgt het sierlijke beest zijn weg pijlsnel over het water, een blauwe gloed achterlatend, net een klein propellervliegtuigje. Het zal je niet verbazen als ik je vertel dat ik in mijn sas was toen het lukte om het vogeltje vast te leggen op de foto.
Nu kun je helemaal lyrisch zijn over de ijsvogel, zelfs zo lyrisch dat je er een soort verblind van raakt. Daarom wil ik je de vraag stellen wat je opvalt aan de foto’s. Kijk er nog eens aandachtig naar, en schrijf voor je zelf op wat je is opgevallen.
Oké, nu je de foto aandachtig hebt bestudeerd, hoop ik dat je de niet aangekondigde PKI test hebt doorstaan. Je kunt namelijk een foto observeren, met aandacht, en daarbij vooral letten op wat je ziet. En dat is natuurlijk helemaal top. Maar misschien wel minstens zo belangrijk is wat je niet ziet.
Wellicht ken je het personage Sherlock Holmes, een fictieve detective uit de boeken van Sir Arthur Conan Doyle. Zie daartoe Sherlock Holmes – Wikipedia: “Holmes is vooral bekend vanwege zijn intelligentie, en zijn vermogen bij het oplossen van complexe en mysterieuze misdaden belangrijke conclusies te deduceren uit kleine, vaak schijnbaar onbelangrijke, aanwijzingen”. Eén van de verhalen van Holmes betreft een zaak die wordt opgelost door een ogenschijnlijk kleine aanwijzing: de hond blafte niet, terwijl de detective verwachtte dat het wel zou gebeuren.
Kortom, PKI is “zien wat anderen niet zien”. Terug naar de foto: wat je niet ziet op de foto is een visje in de bek van de ijsvogel. Dat is opmerkelijk. De ijsvogel heet nota bene in het Engels Kingfisher! Dat de ijsvogel zo goed kan vissen houdt verband met zijn lange, ‘dolk-vormige’ snavel, de hoge snelheid van vliegen, waarmee hij loodrecht naar beneden in het water duikt, en met wat krachtige vleugelslagen de vis direct klemvast in zijn snavel heeft.
Als je bij de eerstvolgende controle-opdracht PKI wilt toepassen, oefen je zelf dan in het overwegen wat je niet ziet aan kenmerken van de cliëntsituatie waar je die om wat voor reden ook wel zou verwachten.
Terzijde: deze zelfreflectie is ook goed toepasbaar als je een gegevensgerichte cijferanalyse gaat uitvoeren. Hierbij kun je jezelf de vraag stellen of je verwachtingen volledig zijn, en of je geen relevante overwegingen vergeten bent. Bij een dergelijke gegevensgerichte cijferanalyse is het gevaar van de zogenaamde ‘confirmation bias’ groot, de neiging om alleen bevestigende informatie in je overwegingen te betrekken.
En, oeps, ik hoop dat het niet teveel bij je schuurt (😉). Misschien heb je op kantoor ook wel een grote foto of poster hangen van een aansprekend bedrijf dat je controleert of hebt gecontroleerd in het verleden. Laten we zeggen een ultramodern transportbedrijf. De foto glanst aan alle kanten, bijna vergelijkbaar met de pareltjes op het kopje van de ijsvogel. Je bent er bijna trots op dat je geassocieerd wordt bij dit bedrijf. En dan de zelfreflectie: kan het zijn dat ik door de trots toch wat last krijg van tunnelvisie, en in mijn denken geen ruimte meer zie voor überhaupt het risico dat de vrachtwagenchauffeur ook aan drugstransport doet? Soms kan het dus helpen om externe bronnen er bij te betrekken. Zo publiceert de Financial Action Task Force (FATF) regelmatig over branches die gevoelig zijn voor dergelijke onregelmatigheden. Je kunt ook denken aan de recent aangepaste voorbeeldlijst van Bureau Financieel Toezicht bij de subjectieve indicator.
Ik gebruik nu het voorbeeld van een transportbedrijf, maar het kan net zo goed een bedrijf zijn uit een andere sector, waar je een frauderisico (bijvoorbeeld corruptierisico) niet voor mogelijk kunt houden. Something to think about.
Ik wil afsluiten met een ander relevant aspect.
Ik denk dat de meeste mensen wel weten wat een ijsvogel is, hoe hij er uit ziet, basale kennis. Het is ook helemaal geen schande als je het niet wist. Maar, wat als ik je vertel dat fanatieke professionele vogelaars in hun presentatie naar aanleiding van een vogelcruise naar de West-Pacific minstens vijf verschillende soorten ijsvogels in allerlei kleurschakeringen toonden? Wat ijsvogels veelal met elkaar gemeen hebben, is het silhouet. Daarom heb ik aan het begin ook een foto opgenomen met slecht tegenlicht, waardoor je de prachtige kleuren niet kunt onderscheiden, maar wel aan de vorm kunt zien dat het een ijsvogel is. Als je eens googelt op soorten ijsvogels zul je al snel zien wat ik bedoel. In Nederland is het blauwgroene en oranje kenmerkend voor de ijsvogel. In de West-Pacific zijn dat heel andere kleuren. Je zou kunnen zeggen dat de ijsvogel een “couleur locale” heeft.
Oké. En wat heeft dat te maken met de accountancy. Je zou een parallel kunnen trekken met groepscontroles. De groepsaccountant maakt op groepsniveau afwegingen over relevante risico’s op een afwijking van materieel belang. In een aantal gevallen is sprake van één “couleur mondiale”, bij alle groepsonderdelen is het risico management override een standaard frauderisico, en wat betreft opbrengstrisico’s geldt veelal ook eenzelfde frauderisico-inschatting. Echter, er kunnen ook voorbeelden zijn waarin sprake is van een “couleur locale”, een specifieke lokale situatie (bijvoorbeeld door AO/IB inrichting, of door specifieke lokale wet- en regelgeving) [2].
Een bekend voorbeeld is zaaknummer 16/475 (ECLI:NL:TACAKN:2017:33) die bij de Accountantskamer speelde. In paragraaf 4.8 wordt daar het volgende gesteld:
“In het onderhavige geval echter had betrokkene met een professioneel-kritische instelling uit de kenbare gegevens van klaagster 2), waaronder dat het een relatief kleine organisatie betrof waarin de betalingen nog handmatig geschiedden (in een tijd waarin elektronisch betalingsverkeer – ook in Duitsland – al lang gebruikelijk was) moeten begrijpen dat hier, juist ook in cumulatief verband bezien, sprake was van een significant risico op een afwijking van materieel belang als gevolg van fraude en reeds daarom, anders dan door betrokkene wel is gesteld, moeten overgaan tot een controle bij klaagster 2) als bedoeld in NVCOS 600 onder 26 en 27.”
De Accountantskamer brengt hier PKI (of een gebrek daaraan) in verband met lokale omstandigheden in Duitsland. Het gaat me er in dit voorbeeld niet om in hoeverre dit statement inhoudelijk correct is [3], maar heb het puur als illustratie opgenomen.
Boodschap: denk bij een groepscontrole eens na of sprake kan zijn van een anderskleurige Kingfisher bij een buitenlands groepsonderdeel!
Prof. dr. Niels van Nieuw Amerongen RA is medeoprichter en partner bij V&A (consulting & training) en Kreston Netherlands professor MKB Accountancy bij Nyenrode Business Universiteit.
[1] Ik beloof je mijn best te doen om nog eens een betere foto te maken, waarin de blauwe veren schitteren als had hij zich uitgedost in een waar kerstkostuum.
[2] Merk overigens op dat NV COS 600 onlangs is gewijzigd, waardoor het zo mogelijk nog belangrijker wordt om in de risico-inschatting PKI toe te passen.
[3] In hoger beroep heeft deze zaak een andere wending gekregen, waardoor geen helder zicht op de uitkomst van de hier genoemde kwestie wordt verkregen.
Zie ook:
Geef een reactie