Een week na het eerste telefoontje zit je cliënt opnieuw tegenover je met een WOZ-beschikking, enkele bankafschriften en een overzicht van de hypotheek.
“Volgens mij is het niet zo ingewikkeld”, zegt hij. “Alles gaat naar mijn moeder en mijn zus en ik krijgen ons deel later.”
Maar juist in die drie woorden — alles, ons deel en later — zit veel complexiteit verborgen.
Alles naar moeder: wat betekent dat echt?
Wanneer iemand een partner en kinderen achterlaat, is vaak sprake van een langstlevendenregeling. Ontbreekt een testament, dan kan de wettelijke verdeling van toepassing zijn. Daarbij gaan “alle” bezittingen en schulden van de erfenis naar de langstlevende partner.
Maar: de kinderen blijven wel erfgenaam. Zij krijgen geen directe uitkering, maar een vordering op de langstlevende ter grootte van hun erfdeel.
Eerst vaststellen wat de erfenis werkelijk omvat
Stel: een echtpaar in huwelijksgemeenschap heeft een woning, spaargeld en een hypotheek. Hun gezamenlijke nettovermogen bedraagt €720.000. Bij overlijden van één partner bedraagt de erfenis €360.000 (de helft van het gezamenlijke vermogen).
Als moeder en twee kinderen ieder voor een gelijk deel erfgenaam zijn, bedraagt ieders civielrechtelijk erfdeel €120.000.
- Moeder ontvangt de bezittingen en schulden.
- De kinderen krijgen ieder een geldvordering van €120.000 op haar.
Dat lijkt overzichtelijk. Toch zijn er meteen enkele vragen:
- Welk deel van het vermogen behoort daadwerkelijk tot de nalatenschap?
- Welk huwelijksvermogensregime geldt?
- Zijn er nog schulden aan kinderen uit een eerder overlijden?
- Zijn er legaten of andere testamentaire bepalingen?
- Zijn eerdere schenkingen relevant?
- Welke rente geldt voor de kindsvorderingen?
Ook de waardering vraagt aandacht. Voor bankrekeningen is het eenvoudig, maar bij een woning zijn er al keuzes. Eén ontbrekend gegeven kan significante gevolgen hebben in de berekening.
Drie bedragen in één nalatenschap: hoe zit dat?
In één dossier kun je te maken krijgen met drie verschillende bedragen:
- De totale waarde van de erfenis;
- Het civielrechtelijke erfdeel van iedere erfgenaam;
- De fiscale waarde waarover iedere erfgenaam erfbelasting betaalt.
Waarom verschillen deze bedragen?
Het kind krijgt het geld nog niet direct in handen. Moeder mag het vermogen voorlopig blijven gebruiken, en dat voordeel (genotsrecht) wordt fiscaal gewaardeerd. Hoe lager de rente, hoe groter het genotsrecht – en hoe lager de fiscale waarde van de vordering.
De vraag is niet alleen: hoeveel belasting betalen we nu?
Cliënten vragen vaak als eerste: “Hoeveel erfbelasting zijn we kwijt?” Maar bij een langstlevendenregeling zijn andere vragen net zo belangrijk:
- Hoe groot worden de vorderingen van de kinderen?
- Wordt daar rente over berekend?
- Wat betekent die rente voor het vermogen van moeder en voor de belasting bij haar latere overlijden?
- Is er voldoende liquiditeit om de erfbelasting nu te betalen?
Let op: Een keuze die nu gunstig lijkt, kan bij het tweede overlijden juist nadelig uitpakken. Ook liquiditeit, leeftijd, vermogensontwikkeling en de verhouding binnen de familie spelen mee.
Maak de gevolgen zichtbaar
De notaris legde het testament juridisch uit. Jij als adviseur kunt de financiële en fiscale gevolgen structureren, berekenen en begrijpelijk presenteren.
Hoe?
- Bereken de uitkomst zonder rente over de kindsvorderingen.
- Bereken de uitkomst met de rente die in het testament is genoemd of een nieuwgekozen rente.
- Toon het effect daarvan bij een later overlijden van de langstlevende.
- Neem opgenomen (op-/afvul) legaten of eerdere schenkingen mee in de berekening.
- Laat zien hoe de belasting wordt verdeeld over de verschillende erfgenamen.
Rekenen, vergelijken en uitleggen vanuit één dossier
Precies voor dit soort complexiteit is de Integrale Nalatenschap Tool (INT) ontwikkeld. Met de INT kun je de bezittingen, schulden, erfgenamen, legaten en kindsvorderingen gestructureerd vastleggen. Vervolgens kun je de verkrijgingen en erfbelasting berekenen en verschillende situaties naast elkaar presenteren.
De onderliggende berekeningen blijven zichtbaar en controleerbaar. Daardoor kun je niet alleen de uitkomst laten zien, maar ook uitleggen hoe die tot stand is gekomen. Vanuit hetzelfde dossier kan daarna de elektronische aangifte erfbelasting worden voorbereid en ingediend.
Van één eenvoudige zin naar een bruikbaar advies
Wanneer een cliënt zegt dat alles naar moeder gaat, weet je nog niet voldoende om de aangifte in te dienen. Maar je hebt wel een duidelijk vertrekpunt. Dan verandert de mededeling:
“Alles gaat toch naar moeder?”
In een veel betere vraag:
“Hoe is het geregeld, wat betekent dat voor ieder van ons en welke gevolgen moeten we nu al kennen?”
De volgende keer tonen we een voorbeeld met zowel een renteovereenkomst als een opvullegaat.
De INT in het kort
Voor €239 per jaar, exclusief btw, beschik je over een uitgebreide Excel-toepassing voor het voorbereiden, berekenen en indienen van aangiften erf- en schenkbelasting. Elektronische indiening wordt afzonderlijk per aangifte berekend. Zo kun je ook bij een incidentele erfenis snel van losse documenten naar een controleerbaar en bespreekbaar overzicht.
Plan een gratis demo of bestel vandaag nog!
Het afhandelen van nalatenschappen bezorgt menig fiscalist en/of notaris de nodige hoofdbrekens. Het artikel wekt de indruk dat een accountant dit ook wel zou kunnen. Mijn voorzichtig oordeel is: schoenmaker houd je bij je leest. Dat kan heel wat onenigheid en claims schelen.
Dank voor uw reactie. Daar ben ik het in de kern ook mee eens: een complexe nalatenschap vraagt om de juiste deskundigheid en de INT is nadrukkelijk geen vervanging van de notaris, fiscalist of erfrechtspecialist.
Waar de INT wel bij helpt, is het gestructureerd verzamelen van de gegevens, het uitvoeren en controleren van de berekeningen en het inzichtelijk maken van de financiële en fiscale gevolgen van hetgeen juridisch is bepaald. Dat kan voor een accountant die op dit terrein werkzaam is juist een goede ondersteuning zijn.
En uiteraard geldt ook hier: zodra een dossier buiten de eigen deskundigheid komt, hoort daar een specialist bij.
En dan nog WOZ versus marktwaarde. Fiscaal de eerste civielrechtelijk de tweede.
Helemaal juist. Dat is inderdaad een belangrijk onderscheid. Voor de erfbelasting wordt bij een woning in beginsel aangesloten bij de WOZ-waarde, terwijl voor de civielrechtelijke waardering en verdeling de waarde in het economische verkeer relevant kan zijn. Daardoor kunnen binnen een nalatenschap voor dezelfde woning verschillende waarden een rol spelen.
Juist dat soort verschillen willen we in de INT laten zien, omdat anders al snel de indruk ontstaat dat er maar één woningwaarde bestaat.