Degene die over de financiën van het bedrijf gaat, is vaak de eerste buitenstaander die echte verantwoordelijkheid krijgt in een familiebedrijf. Deze persoon groeit niet zelden uit tot de tweede man of vrouw binnen de onderneming, met de meest directe verantwoordelijkheid voor de financiële gezondheid van het bedrijf. Bij belangrijke beslissingen kan de invloed van deze persoon soms zelfs vergelijkbaar zijn met die van de CEO.
De studie laat zien dat de financiële personen in familiebedrijven belangrijke taken vervullen: veranderingen in gang zetten, impulsieve beslissingen afremmen en het bedrijf toegang tot banken en kapitaal verschaffen. Maar ook ondersteuning bieden aan de samenwerking tussen familieleden. Wie op deze positie terechtkomt — en wat voor persoon dat is — is daarmee van grote invloed op de vraag of het bedrijf groeit, overleeft en succesvol wordt overgedragen aan de volgende generatie.
In het artikel wordt vastgesteld dat de werkzaamheden van de financiële man of vrouw in familiebedrijven min of meer kunnen worden samengevat in vier terugkerende rollen:
- De boekhouder: verzorgt de administratie en levert de cijfers aan, maar doet weinig meer dan dat.
- De besluitvormer: bepaalt beleid en ontwikkelt systemen die het gedrag binnen de organisatie sturen. Soms treedt deze persoon naast de CEO zelfs op als medeleider van het bedrijf.
- De adviseur: informeert, doet voorstellen en fungeert als klankbord — als het ware het economische geweten van de onderneming.
- De beschermer en bemiddelaar: bewaakt de langetermijnbelangen van het bedrijf en helpt conflicten tussen familieleden in goede banen te leiden.
De meeste personen vervullen meerdere van deze rollen tegelijkertijd. Welke rol op de voorgrond staat, verandert naarmate de omstandigheden veranderen.
Vanwege het belang van de financiële persoon voor de organisatie, zoeken familiale eigenaren vooral naar een goede match bij het aanstellen van deze persoon. Een langetermijnvisie, bij de familie en het bedrijf passende persoonlijke waarden, het geduld om de bedrijfscultuur te doorgronden en de sociale vaardigheden om met de dynamiek binnen een familie om te gaan zijn hierbij belangrijke elementen. Iemand die regelmatig van baan wisselt en zich slechts voor twee of drie jaar wil verbinden, past daar bijvoorbeeld minder goed bij. Ook weegt specifieke kennis over de financiële raakvlakken van familie- en bedrijfsbelangen, zoals kennis van belastingen, recht en vermogensbeheer veel zwaarder dan een indrukwekkend cv.
Uit de studie blijkt dat familiebedrijven, gemeten naar onder meer rendement op activa (ROA) en investeringen (ROI), het beste lijken te presteren wanneer een niet-familiale financiële persoon samenwerkt met een CEO uit de familie, ongeacht de leeftijd van het bedrijf. De externe financiële professional brengt discipline en een perspectief van buitenaf mee, terwijl de familiale CEO de identiteit van de onderneming en de betrokkenheid op lange termijn bewaakt. Beide kanten leveren zo hun eigen toegevoegde waarde.
De belangrijke conclusie die we uit de studie kunnen trekken is dat een financiële persoon die aan de zijlijn wordt gehouden, minder toegevoegde waarde levert dan iemand die daadwerkelijk aan de besluitvormingstafel zit. Vertrouwen is daarbij essentieel; hoe meer vertrouwen, hoe meer beslissingsruimte en invloed van de financiële man of vrouw.
Welke lessen kunnen we nu uit dit artikel afleiden voor externe accountants die met familiebedrijven samenwerken, al dan niet met de wens om een fusie aan te gaan met een andere organisatie of een ander bedrijf over te nemen? Hierbij alvast twee concrete aanbevelingen:
- Allereerst is het van belang om vast te stellen of er een financiële persoon in het bedrijf actief is of dat jij als externe accountant de rollen van boekhouder en adviseur moet innemen. Als externe accountant zal de rol van besluitvormer waarschijnlijk minder aan de orde zijn, maar je zult wel actief moeten meedenken en adviseren rondom de doelen van het familiebedrijf, waarbij je rekening houdt met de bedrijfscultuur, met de visie van de eigenaren en de dynamieken tussen de familie en het bedrijf. Denk hierbij aan de veelvoorkomende kenmerken van familiebedrijven zoals onder andere een focus op de lange termijn, gematigde groei en een niet-agressieve risico-oriëntatie. Wanneer je hier als externe accountant geen oog voor hebt of rekening mee houdt, zul je minder snel een vertrouwensrelatie ontwikkelen met de (familiale) directeur en eigenaren. Als externe accountant is het daarom heel relevant om je te ontwikkelen en bekwamen in de familiebedrijfskunde.
- Als externe accountant kun je het bedrijf enorm helpen bij het formaliseren van de manier waarop het bedrijf plant, meet en rapporteert. Je brengt namelijk niet alleen orde in de administratie, maar je helpt ook bij het vastleggen van prioriteiten, waarden en beoordelingscriteria in systemen en processen die langer kunnen meegaan dan één persoon. Die formalisering wordt daarmee een middel om kennis en intenties van de ene generatie aan de volgende over te dragen. Tegelijkertijd helpt het bij de voorbereiding op opvolging, externe investeringen en een meer feitelijke manier van besluitvorming.
Dr. Judith van Helvert (1981) is als lector Familiebedrijven verbonden aan Hogeschool Windesheim. Samen met haar team richt zij zich op de dynamiek, strategie en governance van ondernemersfamilies.
* Sandgren, M., Uman, T., & Nordqvist, M. (2023). Accountants in family firms—a systematic literature review. Small Business Economics, 61(1), 349–388. https://doi.org/10.1007/s11187-022-00693-8
Geef een reactie