Sywert van Lienden en Bernd Damme moeten worden ontslagen als bestuurders van de Stichting Hulptroepen Alliantie en mogen de komende vijf jaar geen bestuurder of commissaris van een stichting worden. Dat heeft de Amsterdamse rechter bepaald in de veelbesproken mondkapjesdeal-affaire. Ze hebben zich niet aan hun eigen statuten gehouden.
Het duo richtte een commerciële concurrent op van hun eigen stichting, de Stichting Hulptroepen Alliantie (SHA). Die was aan het begin van de coronacrisis door Damme en Camille van Gestel opgericht om zonder winstoogmerk mondkapjes en andere medische hulpmiddelen te importeren voor zorginstellingen. Twee weken later zaten Van Lienden, Damme en Van Gestel echter opnieuw bij de KvK, ditmaal om een BV op te richten: Relief Goods Alliance. Die deed precies hetzelfde als de stichting, maar dan met winstoogmerk. En daarmee zat het wel snor, want de deal met de overheid voor de levering van 40 miljoen mondkapjes leverde het drietal veel geld op.
Tegenstrijdig belang
Het OM was naar de rechter gestapt: de bestuurders van de SHA – dat waren toen nog Van Lienden en Damme – moesten worden ontslagen, was de eis. Die is ingewilligd door de rechtbank. ‘Zij hebben onvoldoende voor ogen gehad dat zij met de oprichting van RGA als (indirect) aandeelhouders een belang verkregen dat conflicteerde met het belang van SHA. SHA was immers niet gebaat bij de oprichting van een rechtstreekse concurrent. Door bij iedere bestelling zelf de afweging te maken of de koop moest worden gesloten via SHA of RGA, lieten de bestuurders het tegenstrijdige belang ook voortbestaan.’
Lees hier alle berichten over de mondkapjesdeal
Onderscheid onduidelijk
Wat ook meespeelt bij de beslissing, is dat met name Van Lienden vooral benadrukte dat zij zich belangeloos met SHA inzetten voor de zorg. ‘Het onderscheid tussen RGA en SHA was daarbij niet helder. De naam RGA komt vrijwel neer op de Nederlandse vertaling van SHA, wat op zichzelf genomen al voor verwarring kan zorgen. Ook in presentaties werd gebruik gemaakt van het logo van SHA en werd SHA expliciet genoemd, met KvK-nummer en al. Ook dat heeft minst genomen voor verwarring gezorgd.’ Dat de bestuurders vanwege een geheimhoudingsplicht pas later – toen de media er lucht van hadden gekregen – duidelijkheid hebben gegeven, is de rechter niet gebleken. ‘Dit alles leidt tot de conclusie van de rechtbank dat Van Lienden en Damme moeten worden ontslagen. Het is niet wenselijk dat zij aanblijven totdat lopende onderzoeken zijn afgerond. Ook al werken zij – in elk geval naar eigen zeggen – volledig mee aan alle onderzoeken naar hun handelen, dan nog brengt hun positie mee dat zij een eigen belang hebben bij de uitkomst van die onderzoeken, dat niet gelijk te stellen is met het belang van SHA.’ De derde compagnon Van Gestel is al eerder opgestapt. Er loopt nog een strafrechtelijk onderzoek naar de mondkapjesdeal.
Wachten op rapport Deloitte
Van Liendens advocaat Han Jahae denkt na over een hoger beroep. Hij stelt dat de rechtbank 80% van de verdediging heeft genegeerd en bovendien niet heeft gewacht op het rapport van Deloitte, dat nog onderzoek doet naar de omstreden deal. ‘Ik kan me zomaar voorstellen dat de uitkomst dan anders was geweest.’ Deloitte denkt in september met een rapport te komen.
Vraagje: waarom blijft het beroepsverbod -behalve door wetgeving?- beperkt tot de rechtsvorm van een Stichting? Hoe eenvoudig is het nu om de (informele) vereniging, die ze als gelijkgezinden voor het oprichten van de stichting al hadden, dan maar gewoon te laten voortbestaan en vervolgens toch dankzij wat besloten vennootschappen een machtig mistgordijn te leggen. De al dan niet imaginaire winst blijft best een risicootje waard.
Dubbele petten in deze situatie is inderdaad zeer stom. Een zuiver handelend ondernemer had zodra de BV werd gestart voor de stichting andere bestuursleden gezocht en ook de naamsverwarring vermeden.
Ik snap het belang van de overheid om te leren van fouten, maar dat onderzoek mag ook wel een keer tot afronding komen. Tot nu toe heeft het onderzoek ruim 4,7 miljoen euro gekost. Afronden is niet onmogelijk. Betrokkenen een heldere deadline geven. Dit zijn de bevindingen, tot die datum kan je reageren. Dat verwerken in het eindrapport en eindelijk klaar.