Beweringen over gesjoemel bij Buma/Stemra blijken niet te kloppen. Het College van Toezicht op de Auteursrechten (CvTA) liet een commissie, met consultant Leo Smits en corporate governance-hoogleraar Jaap Winter, nader onderzoek doen naar de problemen bij de organisatie, die het monopolie heef top het innen van auteursgelden. Het rapport van de onderzoekscommissie bevat stevige kritiek op de aanpak van BDO, vooral omdat het van het onderzoek een persoonsgericht onderzoek besloot te maken.
Ook dat BDO het onderzoek vernauwde tot een beperkt aantal ‘betrokkenen’ en niet breder keek, droeg daaraan bij, aldus de rapportage. Volgens de onderzoekers ontstond door een persoonsgericht onderzoek binnen Buma/Stemra de indruk dat het onderzoek mede is ingestoken om betrokkenen eruit te werken. ‘Deze indruk is tijdens het onderzoek van de Commissie in de gesprekken aan de orde geweest en de Commissie stelt vast dat deze indruk niet overtuigend is weggenomen.’ De passage over mogelijk strafbaar handelen door wee managers was op verzoek van de directeur opgenomen.
Sjoemelen
Wat eraan vooraf ging: Buma/Stemra-topman Wim van Limpt kondigde vorig jaar maatregelen aan om de financiële verslaggeving van de organisatie op orde te brengen, naar zijn zeggen als vervolg op kritische bevindingen van accountant BDO en advocatenkantoor NautaDutilh. Hij beschuldigde de financieel directeur en het hoofd juridische zaken van sjoemelen met de boekhouding. De kwestie zou aan het rollen zijn gebracht door een ‘klokkenluider’. Nu ligt Van Limpt er per 29 oktober zelf uit. De beschuldigingen die hij deed blijken niet te kloppen. De kosten van Buma/Stemra werden volgens hem kunstmatig hoog gehouden om zo rond een vastgesteld uitgavenplafond te kunnen uitkomen. Ook deugde er weinig van de ICT-systemen, waardoor er bijvoorbeeld te weinig zicht was op de financiën. De voormalige managers kregen daarvan de schuld. Later berichtte de Volkskrant dat Van Limt nogal goed voor zichzelf zorgde op zijn nieuwe post.
Achteraf gezien had Van Limpt er volgens de onderzoekers beter aan gedaan het bij een eerste feitencheck te laten in plaats van een onderzoek door externe partijen in te laten stellen, aldus de onderzoekers. ‘Er had sneller en eenvoudiger klaarheid gebracht kunnen worden in de zaken die de ceo aan de orde wilde stellen’, schrijven zij.
Voorschriften NBA
BDO heeft aangegeven dat het een persoonsgericht onderzoek werd, ‘om de betrokkenen voldoende waarborgen te bieden overeenkomstig de voorschriften van de NBA’ aldus het jongste onderzoek. De aanleiding daartoe waren de mededelingen die zijn gedaan door de ‘klokkenluider’. De aard en inhoud van deze mededelingen, die al in december zijn gedaan in een gesprek met de ceo en die pas later, tijdens het onderzoek van BDO, leidden tot de kwalificatie van klokkenluider, laten volgens de onderzoekscommissie ‘enige twijfel’ of het noodzakelijk was het onderzoek als persoonsgericht te bestempelen en ‘of een meer op de aangedragen zaken toegespitst onderzoek niet wenselijk ware geweest’. De Commissie heeft de klokkenluider uitgenodigd voor een gesprek maar die was niet bereid de Commissie te woord te staan.
Beperkte scope BDO
De onderzoekscommissie stelde verder vast dat bij de aangedragen zaken meer personen betrokken zijn geweest dan degenen die in het BDO onderzoek als ‘betrokkenen’ worden aangemerkt. De Commissie begrijpt niet goed waarom het onderzoek zich uitsluitend op deze ‘betrokkenen’ heeft gericht en niet ook op anderen. ‘Door deze beperkte scope zijn zaken in het onderzoek van BDO onderbelicht gebleven’.
BDO heeft onderzoek verricht aan de hand van een zeer omvangrijke hoeveelheid gegevens (6 terabyte aan data) en een administratief systeem dat is ingericht om de operationele processen binnen Buma/Stemra te ondersteunen en niet is bedoeld om achteraf feitenonderzoek te faciliteren’ schrijven de opstellers van het rapport verder. ‘Het beschikbaar en doorzoekbaar maken van de relevante (digitale) gegevens ten behoeve van het onderzoek is als zodanig benoemd door BDO in de inleiding van het rapport’.
Voorts heeft BDO, voor zover mogelijk, onderzoeksbevindingen in kaart gebracht met betrekking tot vragen die rezen aangaande verschillende verantwoorde kosten die mogelijk tot een hoger kostenniveau of een lagere omzet hebben geleid in de financiële verantwoording van 2015 en mogelijk eerder. BDO keek ook naar het declaratiegedrag van twee betrokkenen, het beheer van een vordering op PNO Media en de toepassing van de WNT. Ten slotte is ook de huur van een pand in Den Haag toegevoegd.
Accountantscontrole
Naar het oordeel van rapporteurs is bij dit laatste punt zeker geen specifieke relatie met ‘betrokkenen’. Uit de BDO-rapportage maakt de Commissie op dat de bepaling van de kosten doorgaans eerder te ruim en de omzet te laag is weergegeven. ‘Uit de rapportage blijkt tegelijkertijd dat deze kostenposten in de administratie herkenbaar zijn opgenomen, waardoor ze eenvoudig te traceren zijn ten behoeve van de accountantscontrole van de jaarrekeningen. Uit het onderzoek van de Commissie en de verslagen van bestuursvergaderingen blijkt dat het onderscheid tussen uitgaven en kosten niet voor alle directie- en bestuursleden duidelijk is. Hetzelfde geldt voor de ontvangsten en de voor repartitie beschikbare geïncasseerde licentierechten. Ten aanzien van de declaraties, de WNT en de huur heeft de Commissie op basis van het BOO-rapport geen onregelmatigheden geconstateerd. Het beheer van het depot bij PNO Media is complex en het onderzoek van BDO heeft niet alle aspecten duidelijk kunnen maken voor de Commissie.’ De onderzoekers voegen eraan toe dat er geen reden is te twijfelen aan de feitelijke bevindingen van BDO.
Business class
Directeur Van Limpt is wat zijn declaratiegedrag betreft niet in de fout gegaan, maar dat hij royaal was voor zichzelf viel de onderzoekers wel op. Ze constateerden dat hij in het vliegtuig steevast ‘business class’ reisde. Ook gaf hij voor bijna €10.000 aan Apple-apparatuur uit om zijn werk goed te kunnen doen. De ceo had hiervoor echter goedkeuring gekregen van de voorzitter van het Buma/Stemra-bestuur. Van Limpt zal zijn functie op 29 oktober tijdens de algemene ledenvergadering neerleggen.
Nou zeg, dit is een simpel verhaal.
Een CEO wil een aantal C niveau medewerkers kwijt. Hij laat gewoon een onderzoek verrichten (“BDO en consorten hebben toch ook omzet nodig” en “er zullen hier toch zeker wel onregelmatigheden te vinden zijn”). Hij verzuimd niet om de onderzoekers met klem aan te raden (“jullie werken toch voor mij”) iets over strafrechtelijke consequenties in de rapportage te zetten. Hij regelt dat de term “klokkenluider” het geheel een onverdacht stempel gaat meegeven. Klus geklaard.
Jammer. Proberen wind te zaaien (verderfelijk!); storm oogsten (er bestaat nog gerechtigheid). Gaat die CEO nu uit eigen zak de (ongetwijfeld niet geringe) financiele compensatie voor de beschadigde betrokkenen betalen? Nee natuurlijk (er bestaat geen gerechtigheid), dat zullen de argeloze BUMA leden moeten gaan doen, daar zijn er genoeg van. En, hardleersheid troef: moeten we die CEO nu niet als adviseur aanstellen? Eh, nee.