Oxfam heeft aan de vooravond van de bijeenkomst van het Wereld Economisch Forum (WEF) in Davos de inmiddels traditionele oproep gedaan om het vermogen van de zeer rijken te gaan belasten. In ons land is de organisatie een petitie gestart om belastingverhoging voor de veelbezitters op de agenda van de Tweede Kamer te krijgen.
De rijkste vijf mensen ter wereld hebben hun vermogen de afgelopen drie jaar verdubbeld, terwijl vijf miljard mensen er in koopkracht op achteruit zijn gegaan, aldus de organisatie voor ontwikkelingssamenwerking. De superrijken Elon Musk (Tesla), Bernard Arnault en familie (LVMH), Jeff Bezos (Amazon), Larry Ellison (Oracle) en Warren Buffett (Berkshire Hathaway) hadden in november vorig jaar 869 miljard dollar op de bank staan, ruim het dubbele van de 405 miljard dollar die ze eind 2020 nog bezaten. Alle miljardairs samen gingen er 34 procent op vooruit en zagen hun vermogen met 3,3 biljoen dollar groeien. De rijkste 1 procent ter wereld bezit bijna de helft van alle financiële activa op aarde.
Meer marktaandeel, meer macht
Het steeds groter wordende gat tussen rijk en arm komt volgens Oxfam doordat de grootste bedrijven ter wereld steeds meer andere ondernemingen overnemen of een groot marktaandeel innemen. ‘Daarmee groeit ook hun macht om bijvoorbeeld de prijzen te verhogen zonder al te grote gevolgen voor hun concurrentiepositie. Die hogere prijzen voelen consumenten weer in hun portemonnee. Als de huidige economische trends doorzetten, is de wereld binnen tien jaar de eerste biljonair ‘rijker’, maar is de armoede pas over 229 jaar verdwenen.’
Vermogen minder belast dan werken
Mastodonten als supermarktconcern Walmart zijn bovendien grotendeels in handen van een of enkele miljardairs, die met dividenduitkeringen het meest profiteren van economische groei. ‘Daarnaast wordt vermogen vaak minder zwaar belast dan inkomsten uit arbeid, wat de ongelijkheid alleen maar verder aanjaagt.’ Volgens de organisatie groeit met het vermogen bovendien de politieke invloed van de superrijken, waarmee ze bijvoorbeeld voor gunstigere belastingregels kunnen lobbyen.
Petitie
De Nederlandse tak Oxfam Novib grijpt de cijfers aan om een petitie te starten. ‘Bestaanszekerheid stond hoog op de agenda tijdens de afgelopen verkiezingen. Voor de gemiddelde Nederlander worden de energierekening en de boodschappen steeds lastiger te betalen. Ook de betaalbaarheid van en toegang tot zorg en huisvesting staan onder druk. Dit heeft alles te maken met de ongelijke verdeling van welvaart in Nederland. De CEO’s van Nederlandse multinationals harkten in een kleine week een bedrag binnen waar een werknemer met het minimumloon een jaar voor moet werken.’
Lage belasting is politieke keuze
Ons land telt inmiddels 51 miljardairs. ‘En terwijl de rijkste 1 procent gemiddeld 20-30 procent belasting betaalt, komt de gemiddelde Nederlander uit op zo’n 40 procent.’ Kortom: geld hebben loont, werken minder, aldus Oxfam Novib. En dat is een politieke keuze: ‘De extreem rijken, vaak CEO, geldschieter of aandeelhouder van grote bedrijven, kunnen volop investeren in bijvoorbeeld vastgoed, aandelen of een eigen bedrijf. Als de koersen stijgen of ze het huis verkopen, maken ze winst. Ondertussen betalen ze veel minder belasting dan gewone werknemers, omdat inkomen uit vermogen lager wordt belast dan inkomen uit werk. Ook de belasting op bedrijfswinsten neemt al jaren af.’ De superrijken voeren een strijd tegen belastingen ten koste van de bestaanszekerheid van anderen, zo betoogt de organisatie.
Groei komt ten goede van de rijken
De belofte dat meer economische groei automatisch leidt tot meer welzijn en welvaart voor iedereen is al lang verbroken, vindt Michiel Servaes, directeur van Oxfam Novib. ‘Vooral grote bedrijven en de superrijken profiteren. Niet voor niets was ‘graaiflatie’ het woord van het afgelopen jaar. De harde cijfers uit ons rapport leggen dit nu bloot. Politici die pleiten voor meer bestaanszekerheid moeten beseffen dat dit alleen kan door een eerlijkere verdeling van welvaart. Zonder ingrijpen zal de scheefgroei alleen maar schever worden.’
Oxfam Novib roept de Tweede Kamer op om de extreem rijken meer belasting te laten betalen door voor hen een specifieke vermogensbelasting op te tuigen, inkomen uit vermogen en inkomen uit arbeid gelijk te belasten en de winstbelasting voor bedrijven te verhogen. De petitie zou al tienduizenden keren zijn getekend. Om het onderwerp op de agenda te krijgen bij de volksvertegenwoordiging zijn 40.000 handtekeningen nodig.
Steeds weer blijven mensen zeggen dat arme mensen steeds armer worden en dat er een verband is met rijke mensen die steeds rijker worden. Waar zijn deze beweringen op gebaseerd? Is mis een degelijke analyse van de oorzaken van armoede. In plaats daarvan horen wij alleen modieuze en ongefundeerde kreten. Voor een begin van een oplossing hebben wij begrip van oorzaken nodig, geen gratuit gebrabbel.