Henk Uunk: Winnaars met de nieuwe Lease Accounting Standaard

Hoewel diverse technische consequenties opgehelderd zijn, zijn we nog wel in afwachting van het complete beeld, omdat een aantal onderdelen van de nieuwe standaard nog onduidelijk zijn.  

De IASB gaat eindelijk voortvarend verder met de standaard en brengt, om de vaart er in te houden, verlichting aan op tal van punten. Vooral het terrein van de transitie van IAS17 naar de nieuwe standaard ziet verlichting, omdat de datum van eerste ingebruikname (nog te beslissen door de IASB Board) nog steeds 1 januari 2018 kan zijn. En hoewel bedrijven hun eigen “transitie-uitdagingen” moeten aangaan, is er -voor de meeste betrokken partijen- ook veel te winnen. Er is dus in het algemeen goed nieuws te melden. Maar laten we starten met het benoemen van de “uitdagingen”. 

Transitie-uitdagingen voor lessors

De transitie-uitdagingen voor lessors zijn: 

• Begrijpen van de nieuwe standaard;
• Kiezen om eventueel de strategie te veranderen;
• Overwegen welke informatie te verschaffen aan klanten (marketing) en aan het eigen personeel (training);
• Het maken van berekeningen op verschillen gebieden (balans, resultatenrekening, nieuwe model toelichtingen, ratio’s en bankafspraken);
• Bezien van huidige administratieve procedures voor lease transacties;
• Aanbrengen van veranderingen aan (eigen) software, afstemmen met de leverancier van de lease administratie, overwegen te kijken naar een andere leverancier;
• Nadenken over de grootboek administratie, vooral in verband met de wijzigende toelichtingvereisten. 

Het meeste werk kan door de bedrijven zelf worden uitgevoerd, mits tijd en bemanning dit toelaten.

Transitie uitdagingen voor lessees

Als we kijken naar de transitie-uitdagingen voor lessees ziet de lijst er enigszins anders uit. Het tijdpad en de benodigde menskracht kan ook complexer blijken. 

• Begrijpen van de nieuwe standaard;
• Kiezen om eventueel de financieringsstrategie te veranderen: is leasing nog steeds het beste alternatief?;
• Het maken van berekeningen op verschillen gebieden (balans, resultatenrekening, nieuwe modeltoelichtingen, ratio’s en bankafspraken);
• Kiezen voor of herbevestigen van ‘accounting policies’ (omdat de nieuwe standaard een keuze toestaat);
• Bezien van huidige administratieve procedures voor lease-transacties;
• Aanbrengen van veranderingen aan (eigen) software, afstemmen met de leverancier van grootboek- en/of activa-administratie of overwegen te kijken naar een andere leverancier;
• Aanpassen van grootboekadministratie in verband met accounting voor ‘oude’ operationele leases, zoals de huidige financiële leases, rekening houdend met de nieuwe toelichtingvereisten. 

De bedrijven zullen allicht de omvang van de uit te voeren werkzaamheden inzien, maar tegelijkertijd staan er andere klemmende onderwerpen op de agenda. IFRS 15 (revenue from contracts with customers) raakt alle bedrijven, terwijl nieuwe standaarden en interpretaties op de terreinen Insurance contract, Financial instruments, Materiality, Disclosure initiatives en het Conceptual framework zelf (slechts) enkelen raken.

Winnaars

Met bovenstaande lijsten van uitdagingen is de vraag waar de voordelen van de nieuwe Leases standaard zitten en wie er voordeel heeft van de nieuwe Leases standaard.Bedenk: er ontstaat voor iedereen een gelijk speelveld. Als de verplichting er eenmaal is om alle leases op de balans te tonen (met uitzondering van leases met lage waarde of korte looptijd) zal blijken dat leasing aantrekkelijker in plaats van minder aantrekkelijk is in vergelijking met ‘eigen’ activa of andere financieringsvormen; Financiering wordt minder belangrijk als gevolg van de transparantie en de focus zal verschuiven naar ‘Dienstverlening’.

Gelijk speelveld

Als alle (substantiële) operationele leases eenmaal op de balans staan, ontstaat een paradigmawijziging. Het is niet langer belangrijk of een actief eigendom is of niet. Dus verplaats de focus op het actief naar de overige elementen met toegevoegde waarde. De voortgaande ontwikkelingen ten aanzien van duurzaamheid, zorg om water, grip op zeldzame mineralen en hergebruik van materialen zal leiden tot een verdere beweging, weg van zelfstandige activa.

Leasing is een aantrekkelijk alternatief

We zien het nu niet zo duidelijk vanwege de lage rentestanden, maar bij gelijk speelveld zijn balanswaarden voor lease-transacties structureel lager dan die voor activa in eigen bezit. Bij stijgende rentestanden, zoals we kunnen verwachten in de komende jaren, zal een autonome daling van balanswaarden optreden voor lease-transacties. Bovendien zijn als gevolg van outsourcing en concentratie van nevenactiviteiten als boekhouding, verkoop via telemarketing, webwinkels, etc. minder activa (op de balans) benodigd en vindt verplaatsing richting dienstverlening (niet op de balans) plaats.

Dienstverlening

Individuele bedrijven maken keuzes op basis van de toegevoegde waarde van een totaalvoorstel. De keuze zal daarbij meer en meer afhangen van de aanvullende elementen die samengebracht zijn als een dienstenpakket. Mogelijk dat in het begin van de nieuwe lease standaard de focus nog op het actief ligt. Maar gaandeweg zal, in lijn met de bovengeschetste ontwikkelingen, het belang van activa voor bedrijven verschuiven naar dienstverlening. Leasing op de ouderwetse manier van operationele lease zal nog meer gedijen.  

Zijn er ook verliezers?

De nieuwe standaard kent slechts een handjevol verliezers. Om te beginnen die bedrijven die volharden in eigen activa en financiers van alleen activa: niet verdisconteerde activa op de balans houden of alleen de financiering verstrekken tegen steeds meer onder druk staande rentepercentages wordt een niet houdbare weg.

Ook verliezers van de nieuwe standaard zijn de analisten van financiële verslagen naar wier wensen de nieuwe standaard volledig is aangepast en daarom niet mogen klagen. Zij verliezen alsnog hun kijk op de cijfers, omdat leasing niet gaat en niet zal gaan over balansposities. En tenzij inzicht in de resultatenrekening en waardemutaties buiten de resultatenrekening om verbeteren en belangrijker worden dan de balans zelf, blijkt het hebben van een nieuwe lease standaard een Pyrrhus-overwinning.

Tenslotte de IASB zelf

De IASB transformeerde tussen 2006 en nu de standaard IAS17 naar IFRS 16(?) en zal tegen 2020 moeten vaststellen dat voortgaande ontwikkelingen in de maatschappij vragen om een Leasing 3.0 standaard. Sinds het begin van het leasingproject zijn negen jaar verstreken. Om nu te komen met een nieuwe standaard die alleen maar het belang van de balanspresentatie systematisch onder druk zet, lijkt geen vooruitgang.

Dit is de Nederlandse versie van een artikel van Tweuus. Henk Uunk RA is directeur-eigenaar van Tweuus dat professioneel toezicht en financiële raad geeft aan zzp’ers, MKB, verenigingen en stichtingen. Henk Uunk was van 2004 tot 2014 Manager Financial Accounting & Reporting bij ING Lease Holding. Hij is voorzitter van de Accountancy Commissie bij de Nederlandse Vereniging van Leasemaatschappijen (NVL) en lid van de werkgroep Leases bij de Raad voor de Jaarverslaglegging.