De ACM trekt de conclusies uit het nieuwe jaarlijkse rapport Staat van de Markt. Verschillende indicatoren wijzen daarin op een afname van de concurrentie in Nederland. “Afname van concurrentie is zorgwekkend, omdat concurrentie niet alleen bijdraagt aan lagere prijzen en hogere kwaliteit van producten en diensten, maar ook aan andere belangrijke publieke belangen. Zo bevordert concurrentie de innovatie die nodig is om onze brede welvaart op peil te houden en draagt deze ook bij aan de weerbaarheid van de samenleving tegen externe schokken. Wanneer er meerdere aanbieders zijn, is de schok kleiner wanneer er één wegvalt.”
Concurrentie geen heilige graal
De ACM besteedt de komende jaren extra aandacht aan het belang van innovatie en weerbaarheid, naast de speerpunten digitale economie, de energietransitie en verduurzaming van de economie. Bestuursvoorzitter Martijn Snoep: “De samenleving staat aan de vooravond van een groot aantal transities: geopolitiek, energie, digitaal en klimaat. Concurrentie draagt bij aan oplossingen, maar is geen ‘heilige graal’. Er is meer nodig om publieke belangen te beschermen. Het gaat om effectieve concurrentie die zorgt voor goed werkende markten voor alle mensen en bedrijven, nu en in de toekomst.”
In de Staat van de Markt belicht de ACM de periode 2011 tot en met 2023. Daarin is marktconcentratie toegenomen, zijn toetreding en uitstroom van bedrijven afgenomen en bedrijven waren beter in staat hun marges te verhogen. “Dit speelt vooral in sectoren die al sterk geconcentreerd waren.”
De ACM zou graag nieuwe bevoegdheden krijgen: “Bijvoorbeeld door het gemakkelijker te maken voor innovatieve nieuwe spelers om de concurrentie aan te gaan met grote bedrijven en om kleine overnames door grote bedrijven te kunnen beoordelen wanneer die de innovatie in de kiem dreigen te smoren.” Samenwerking tussen toezichthouders in Nederland en Europa is daarbij belangrijk.
Private equity
De ACM belicht ook de effecten van private equity op de concurrentie. “Private equity draagt bij aan investeringen en productiviteit, maar te sterke winstprikkels kunnen publieke belangen schaden bij marktmacht of informatie-asymmetrie, zoals bijvoorbeeld tussen dierenarts en huisdiereigenaar.”
Focus op de korte termijn kan marktimperfecties extra aanzetten, aldus de autoriteit, “bijvoorbeeld door te besparen op kosten ten koste van kwaliteitsdimensies die geen effectieve bescherming door wet- en regelgeving genieten”. “Dan kan een eenzijdige focus op winst publieke belangen uithollen. Dit vraagt om (proportionele) sectorspecifieke maatregelen om de maatschappelijke waarde van private equity te maximaliseren.” Inmiddels is 5 tot 10% van de Nederlandse ondernemingen met meer dan twintig werknemers eigendom van private equity-investeerders en ook het aantal overnames met betrokkenheid van private equity is toegenomen. “Dat aandeel steeg van 7% in 2013 tot 21% in 2025.”
Winstprikkels
Bedrijfsvoering door private equity heeft bedrijfsmatige voordelen, maar er zijn ook risico’s. “Private equity geeft haar sterke winstprikkels door aan het management via bonus- en uitkoopregelingen. Die regelingen staan aan de basis van zowel de voordelen als nadelen van private equity.” De ACM richt zich met name op de consumentenmarkt en noemt als voorbeelden huisdierenzorg en kinderopvang. “Het versterken van marktmacht is met name relevant op lokale of geconcentreerde markten. De keuzemogelijkheden voor de consument komen dan extra onder druk te staan door overnames en samenvoeging van bedrijven. Met als risico fors hogere prijzen of bezuinigingen op kwaliteit. Dat kan doorwerken in de hele sector.”
Overname door PE maakte dierenzorg duurder
Winst vergroten ten koste van consumenten is vooral een risico bij vertrouwensgoederen waarbij een consument ook na aankoop de kwaliteit niet of slechts ten dele kan beoordelen, zoals bijvoorbeeld de
tandartszorg. “Consumenten zijn dan sterk afhankelijk van de intrinsieke motivatie van medewerkers bij aanbieders om kwaliteit te leveren. Die intrinsieke motivatie kan door financiële prikkels – bewust en onbewust – onder druk komen te staan. Informatiegebreken creëren ook een risico op overbehandeling, waarbij een consument op advies meer (of een hogere kwaliteit) koopt dan nodig is.” De ACM constateert in de dierenzorg dat de prijzen stijgen na overnames door private equity, met name bij medicatie. Zorgen zijn er ook over risicoselectie in de zorg- en verzekeringsmarkten. “Dit speelt bijvoorbeeld in de kraamzorg, waar commerciële partijen zich hebben teruggetrokken uit wijken met een meer complexe zorgvraag.”
De ACM wijst op een wetgevingsprocedure over een inroepbevoegdheid, waarmee selectief overnames die onder de omzetdrempel vallen kunnen worden beoordelen wanneer er zorgen zijn over het ontstaan van marktmacht in een sector, maar ook op onder meer maatregelen die prijstransparantie afdwingen en een verbod op financiële prikkels voor behandelaars of experts.
Clouddiensten en aandachtseconomie
Het rapport gaat ook in op clouddiensten, waarvoor Nederlandse bedrijven en overheden afhankelijk zijn van enkele grote niet-Europese aanbieders, en de zogeheten aandachtseconomie. “Verslavende ontwerpen en misleidende technieken van bedrijven schaden het welzijn van gebruikers. Sociale media en gamingbedrijven concurreren om aandacht en proberen die zo lang mogelijk vast te houden. Hierdoor ondervindt de maatschappij schade, bijvoorbeeld door eenzaamheid en polarisatie onder jongeren. Voor de aandachtseconomie is gecombineerde actie nodig.”
Geef een reactie