Een herstructurering begint niet met het doen van een voorstel aan schuldeisers. Eerst moet worden vastgesteld of er een basis is om de onderneming te herstellen. Dat klinkt vanzelfsprekend, maar in de praktijk gebeurt het andersom: er ligt een schuldenlast, er komt druk van een crediteur, en er wordt een percentage bedacht. Pas daarna blijkt of het bedrijf dat percentage überhaupt kan dragen.
De diagnose verloopt in drie stappen, in deze volgorde.
1. Is de onderneming levensvatbaar?
De eerste en belangrijkste toets is of de onderneming in de kern voldoende verdienvermogen heeft. Kan zij structureel voldoende kasstromen realiseren om de operationele kosten te betalen, noodzakelijke investeringen te doen en haar financieringslasten te dragen?
Daarbij kijk je niet alleen naar historische resultaten, maar vooral naar de verwachte ontwikkeling van omzet, marge, EBITDA en kasstromen. Historie vertelt je wat er is gebeurd. De prognose moet vertellen waarom het vanaf nu anders gaat, en die verklaring moet in de cijfers zichtbaar zijn: welke kosten zijn er structureel uit, welke marge is er structureel bij.
Als uit die analyse blijkt dat ook na aanpassing van de bedrijfsvoering onvoldoende structurele verdiencapaciteit aanwezig is, heeft een financiële herstructurering weinig zin. Je verplaatst dan alleen het moment waarop het misgaat. Levensvatbaarheid is daarmee de eerste hoepel, en de hoepel waar de meeste dossiers op afvallen.
2. Kan de bestaande schuldenlast uit de toekomstige cashflow worden gedragen?
Wanneer de onderneming in de kern levensvatbaar is, volgt de tweede vraag: hoeveel ruimte ontstaat er daadwerkelijk om schulden af te lossen?
Daarvoor maak je een kasstroomprognose, waar nodig per maand of per kwartaal. Uit de operationele kasstroom worden onder meer noodzakelijke investeringen, belastingen en overige verplichtingen meegenomen. Zo ontstaat inzicht in de cashflow die werkelijk beschikbaar is voor schuldendienst. Niet de EBITDA, niet het resultaat, maar wat er na alles wat sowieso betaald moet worden overblijft.
Vervolgens zet je de beschikbare aflossingscapaciteit af tegen de omvang en de looptijd van de bestaande schulden. Daarmee kan worden vastgesteld of de onderneming haar schulden volledig kan terugbetalen, een langere looptijd nodig heeft, of dat een deel van de schulden moet worden geherstructureerd.
3. Hoeveel extra cash is nodig voor een haalbaar én aantrekkelijk voorstel?
Wanneer de beschikbare cashflow onvoldoende is om de bestaande schuldenlast volledig af te lossen, begint de volgende berekening. Hoeveel aanvullende liquiditeit is nodig om een voorstel op te bouwen dat voor de onderneming uitvoerbaar is en voor schuldeisers aantrekkelijk genoeg om mee te werken?
Die extra cash kan bijvoorbeeld afkomstig zijn van aandeelhouders, een investeerder of nieuwe financiering. Samen met de toekomstige beschikbare kasstromen vormt dit het bedrag dat daadwerkelijk aan schuldeisers kan worden aangeboden.
Daarbij moet ook het perspectief van de schuldeiser worden meegenomen. Een schuldeiser beoordeelt een voorstel vooral tegenover het alternatief: wat ontvangt hij wanneer geen akkoord tot stand komt? Daarom worden de verwachte opbrengst bij liquidatie en de waarde bij voortzetting met elkaar vergeleken.
De liquidatiewaarde als ondergrens
Voordat er over percentages wordt gesproken, moet vaststaan wat schuldeisers ontvangen als er géén akkoord komt. Dat is de liquidatiewaarde: de opbrengst die naar verwachting wordt gerealiseerd bij vereffening van het vermogen in faillissement (art. 375 lid 1 onder f Fw).
Die berekening gaat per activabestanddeel. Machines en inventaris brengen bij gedwongen verkoop doorgaans een fractie van de boekwaarde op, voorraad vaak nog minder, en bij debiteuren hangt het af van de inbaarheid en van de vraag of er een pandrecht op rust. Van de bruto-opbrengst gaan de boedelkosten af, waaronder het salaris van de curator. Wat resteert wordt verdeeld volgens de wettelijke rangorde.
Twee punten bepalen in mkb-dossiers vaak de uitkomst. Het eerste is het bodemrecht van de Belastingdienst (art. 22 IW 1990), dat op bodemzaken voorgaat op het pandrecht van de financier. Het tweede is het eigendomsvoorbehoud van leveranciers: die zaken staan bij vereffening niet ter beschikking van de boedel en horen ook niet in de berekening thuis.
De uitkomst is een bedrag per schuldeiser, en dat bedrag is de absolute ondergrens. Een akkoord waarbij een schuldeiser minder ontvangt dan in faillissement, wordt niet gehomologeerd. Die toets wordt per klasse uitgevoerd en niet over het geheel; een gemiddelde over alle klassen zegt niets.
De reorganisatiewaarde als te verdelen waarde
Tegenover de liquidatiewaarde staat de reorganisatiewaarde: de waarde van de onderneming bij voortzetting. Die wordt doorgaans bepaald met een contantewaardeberekening op de kasstromen na sanering, gedisconteerd tegen een onderbouwde vermogenskostenvoet.
Wat daar uitkomt is niet één op één het bedrag dat aan schuldeisers kan worden aangeboden. Daarop gaan eerst de kosten van de herstructurering in mindering. Daarna volgen de correcties die de onderneming werkend houden: een deel van de waarde is persoonlijke goodwill van de ondernemer en niet overdraagbaar, er moet voldoende kasstroom achterblijven voor de resterende financieringslasten, en na het akkoord is een werkbare solvabiliteit nodig. De rechtspraak aanvaardt die correcties, mits het aanbod hoger blijft dan de uitkering in faillissement.
Ook de vorderingen die buiten het akkoord blijven, strekken in mindering op wat er te verdelen valt. Operationele crediteuren, dwangcrediteuren, personeel en de kosten van het traject worden volledig voldaan, en dat geld is dus niet beschikbaar voor de klassen die wel meedoen.
Daar komt de financierbaarheid overheen. Een akkoord wordt in geld voldaan, vaak in maandelijkse termijnen na homologatie. Een reorganisatiewaarde die op papier ruimte laat maar niet in liquiditeit beschikbaar is te maken, levert geen aanbod op. Wie het akkoordbedrag wil financieren, loopt bovendien aan tegen een zekerhedenpositie die meestal al bezet is. De omvang van het aanbod en de financierbaarheid ervan horen daarom in dezelfde iteratie thuis.
Preferenties en zekerheden
De verdeling van de reorganisatiewaarde volgt de rangorde die in faillissement zou gelden. Dat is de reden dat de ene schuldeiser een hoger percentage krijgt dan de andere.
Drie posities bepalen in het mkb doorgaans het beeld.
De zekerheidshouder, meestal de bank, doet alleen mee voor het ongedekte deel van zijn vordering. Het gedekte deel blijft buiten het akkoord. Het verschil tussen de vordering en de waarde van het onderpand is het dekkingstekort, en dat is juridisch een concurrente vordering. De bank stemt daarmee in twee hoedanigheden.
De Belastingdienst is preferent en hanteert als beleid dat hij ten minste het dubbele percentage krijgt van wat concurrente schuldeisers wordt aangeboden. In het WHOA-spoor is dat niet wettelijk dwingend, maar afwijken levert vrijwel altijd een tegenstem op.
Kleine mkb-crediteuren met een vordering uit geleverde goederen of diensten hebben een eigen ondergrens. Blijft het aanbod onder de 20%, dan kan de rechter homologatie weigeren, tenzij daarvoor een zwaarwegende grond bestaat (art. 384 lid 4 Fw). Personeelsgerelateerde schulden vallen helemaal buiten het akkoord en worden integraal voldaan.
Op basis van deze posities worden schuldeisers in klassen ingedeeld. Schuldeisers met een andere rang, of aan wie een ander voorstel wordt gedaan, horen in een aparte klasse (art. 374 Fw). Die indeling bepaalt hoe er wordt gestemd, en op welk niveau de vergelijking met het faillissementsscenario plaatsvindt.
Reken even mee
Neem een onderneming die na de ingreep € 80.000 per jaar vrij kan maken voor een akkoord. Over drie jaar contant gemaakt is dat ongeveer € 200.000. Daartegenover staat € 830.000 aan te saneren schuld: € 450.000 bij de Belastingdienst en € 380.000 aan handelscrediteuren.
In een faillissement zou de Belastingdienst uit het bodembeslag ongeveer € 150.000 ontvangen en zouden de handelscrediteuren niets krijgen. Dat zijn de ondergrenzen.
Verdeel je die € 200.000 volgens het dubbele percentage, dan komt de Belastingdienst uit op ruim € 140.000 en de handelscrediteuren op nog geen 16%. De fiscus krijgt dan minder dan in faillissement, en de handelscrediteuren blijven onder de 20%-norm. Dit akkoord haalt het niet.
Brengt de aandeelhouder € 150.000 in, dan valt er € 350.000 te verdelen. De Belastingdienst komt dan op ongeveer 55% en de handelscrediteuren op ruim 27%. Beide zitten boven hun ondergrens.
Daarmee is het voorstel nog niet rond, want het bedrag moet ook betaald kunnen worden. Bij uitbetaling in twaalf maandelijkse termijnen is er in het eerste jaar € 350.000 aan liquiditeit nodig, terwijl de onderneming € 80.000 genereert. Het verschil moet worden gefinancierd.
Waar je in een echt dossier verder rekening mee houdt
Dit voorbeeld is sterk vereenvoudigd. In een dossier komen daar onder meer bij:
- De peildatum, die bepaalt welke schulden in het akkoord vallen en welke niet, en daarmee de omvang van het te verdelen bedrag.
- De klassen die buiten het akkoord blijven. Personeelsgerelateerde schulden zijn onaantastbaar, en operationele crediteuren, dwangcrediteuren en de kosten van het traject worden volledig voldaan. Die bedragen gaan af van wat er te verdelen valt.
- Het dekkingstekort van de financier. In het voorbeeld is de bank volledig gedekt. Is dat niet zo, dan doet zij voor het ongedekte deel mee als concurrente schuldeiser en daalt het percentage voor de andere klassen.
- De onderbouwing van de disconteringsvoet. Een reorganisatiewaarde staat of valt met een vermogenskostenvoet die is onderbouwd en gedateerd.
- De correcties op de reorganisatiewaarde: persoonlijke goodwill van de ondernemer, de kasstroom die nodig blijft voor de resterende financieringslasten, en de solvabiliteit die de onderneming na het akkoord nodig heeft.
- Het onderscheid tussen coronabelastingschuld en reguliere belastingschuld. Die kennen eigen procedures en eigen percentages en horen in aparte klassen.
- Eigendomsvoorbehoud en bodemrecht bij de liquidatiewaarde. Beide verschuiven de uitkomst aanzienlijk.
- Achtergestelde leningen, groepsvorderingen en de positie van de aandeelhouder, die doorgaans op nul of dicht daarbij uitkomen.
- De punten waar de Belastingdienst standaard naar kijkt, zoals suppletieaangiften en managementvergoedingen in verliesgevende jaren.
- De btw- en fiscale gevolgen van het akkoord zelf, waaronder de behandeling van het kwijtscheldingsvoordeel.
De kern van de diagnose
Is de onderneming levensvatbaar, hoeveel schuld kan zij zelf dragen, en hoeveel aanvullende cash is nodig om tot een voorstel te komen waar zowel onderneming als schuldeisers voordeel bij hebben? Pas wanneer die drie vragen voldoende kunnen worden beantwoord, ontstaat een realistische basis voor een herstructureringsplan en voor onderhandelingen met schuldeisers.
Daarna begint het rekenwerk aan de verdeling: de liquidatiewaarde als ondergrens per klasse, de reorganisatiewaarde als te verdelen waarde, en de rangorde van preferenties en zekerheden die bepaalt wie daarvan wat krijgt. Die drie grijpen op elkaar in, en ook op de financierbaarheid. Twee tot drie ronden voordat de uitkomsten consistent zijn is normaal, en bij elke ronde moet de vergelijking met het faillissementsscenario per klasse opnieuw worden gemaakt.
De volgorde is daarbij niet vrijblijvend. Wie bij stap 3 begint, onderhandelt over een percentage waarvan hij niet weet of het gedekt is. Wie bij stap 1 begint, weet in elk geval waarover hij praat, ook als de uitkomst is dat er geen akkoord in zit.
Arjaan van den Berg is directeur bij Insolvensys, lid van de NBA Taskforce Continuïteit en docent bij de Leergang Herstructureringscoach MKB.
Bent je accountant of adviseur en wil je meer weten de rol van de Belastingdienst bij schuldsaneringen en de belangrijke wijzigingen per 1 januari 2027? Meld je aan voor de Leergang Herstructureringsdeskundige MKB via mkb-bedrijfscoach.nl/blog/opleidingen/leergang-herstructureringsdeskundige-mkb
Geef een reactie