In dit artikel staat de herwaarderingsreserve op basis van BW 2 Titel 9 en de Richtlijnen voor de jaarverslaggeving centraal. Hoe wordt deze gevormd en welke omstandigheden leiden tot een afname van deze reserve? Achtereenvolgens passeren de meest voorkomende situaties in de dagelijkse praktijk de revue, waarbij (afgeleide) financiële instrumenten gewaardeerd tegen actuele waarde buiten beschouwing worden gelaten.
Vorming herwaarderingsreserve
Bij vorming van de herwaarderingsreserve wordt het verschil tussen de actuele waarde en de verkrijgings- of vervaardigingsprijs van een actief opgenomen in de herwaarderingsreserve. De herwaarderingsreserve kan geen negatief saldo hebben. Een herwaarderingsreserve wordt gevormd voor tegen actuele waarde gewaardeerde:
- immateriële en materiële vaste activa. Voor vastgoedbeleggingen gewaardeerd tegen reële waarde wordt de waardemutatie verwerkt via de winst-en-verliesrekening (RJ 213.504/RJk B2.206). Bij het ontbreken van een frequente marktnotering wordt de waardemutatie opgenomen in een herwaarderingsreserve;
- agrarische voorraden, waarvoor geen frequente marktnotering bestaat;
- andere beleggingen met verwerking van de waardemutatie al dan niet via de winst-en-verliesrekening (art. 2:384 lid 7 BW), waarbij geen sprake is van een frequente marktnotering.
Van een frequente marktnotering is sprake als de activa tegen een genoteerde prijs direct op een liquide markt kunnen worden verkocht. Een markt is liquide als de betreffende activa homogeen zijn, er op elk willekeurig moment kopers en verkopers te vinden zijn die bereid zijn tot een transactie, en transactieprijzen publiekelijk bekend zijn.
Individuele bepaling
Dit betekent bijvoorbeeld dat een waardestijging van een vastgoedbelegging die gewaardeerd is tegen reële waarde niet gesaldeerd mag worden met een waardedaling van een andere vastgoedbelegging. Voorbeeld:
Het gevolg van de individuele bepaling van de herwaarderingsreserve voor vastgoedbelegging A is dat een verlies van de waardedaling van € 250 in de winst-en-verliesrekening wordt verwerkt en geen herwaarderingsreserve wordt gevormd. Voor vastgoedbelegging B € 250 wordt de waardestijging in de winst-en-verrekening verantwoord en wordt er voor € 250 een herwaarderingsreserve gevormd. Per saldo is de invloed op het resultaat nihil. De herwaarderingsreserve vastgoedbelegging B wordt gevormd ten laste van de overige reserves, die negatief € 250 wordt. Bij een gezamenlijke bepaling, wat niet is toegestaan, zou het saldo van de overige reserves en de herwaarderingsreserve nihil bedragen (vastgoed A € -250 en vastgoed B € +250).
Herwaardering bij op nettovermogenswaarde gewaardeerde deelneming
Bij een deelneming kunnen activa zijn geherwaardeerd. Dit beïnvloedt de verwerkingswijze van deze herwaardering in de enkelvoudige en geconsolideerde jaarrekening van het hoofd van de groep. In de geconsolideerde jaarrekening wordt de herwaardering van de deelneming opgenomen in de herwaarderingsreserve van het geconsolideerde eigen vermogen (op basis van de wet hoeft deze niet te worden uitgesplitst naar onderscheiden samenstellende posten). Bij de enkelvoudige jaarrekening komt de vraag op of de waardemutatie bij de deelneming moet worden verwerkt in de wettelijke reserve deelneming (is ook een wettelijke reserve) of in de herwaarderingsreserve. De Richtlijnen voor de jaarverslaggeving staan beide methoden toe, mits consistent toegepast.
Vermindering van de herwaarderingsreserve
De herwaarderingsreserve wordt verminderd met de latente (uitgestelde) belastingverplichting als gevolg van een waardering van het actief, die afwijkt van de fiscale waardering. Alhoewel de wet het vormen van een latente belastingverplichting niet verplicht, heeft de RJ hiervoor wel een sterke voorkeur en is het gangbare praktijk.
Art. 2:390 lid 2 BW opent de mogelijkheid om de herwaarderingsreserve om te zetten in aandelenkapitaal. Binnen de wettelijke bepalingen voor kapitaalvermindering, met inbegrip van de balanstest en uitkeringstoets, komt de herwaarderingsreserve, als wettelijke reserve, langs deze weg indirect toe aan de aandeelhouders.
Als voor een actief een herwaarderingsreserve is gevormd en de waarde van dit actief daalt, dan wordt deze waardedaling ten laste van de herwaarderingsreserve gebracht. Overschrijdt de waardedaling het bedrag in de herwaarderingsreserve van het actief, dan komt het meerdere ten laste van de winst-en-verliesrekening (de herwaarderingsreserve is dan uitgeput en mag geen negatief saldo tonen). Een latere terugneming van de bijzondere waardevermindering volgt de regels in de Richtlijnen voor de jaarverslaggeving over het terugnemen van een bijzonder waardeverminderingsverlies. Deze verwerkingswijze valt echter buiten het onderwerp van dit artikel.
Verwerking gerealiseerde herwaardering
Door verkoop van het actief waarop de herwaardering betrekking heeft of door afschrijving wordt de herwaardering van een actief (deels) gerealiseerd (verdiend). Het gerealiseerde deel van de herwaarderingsreserve moet vrijvallen, de herwaarderingsreserve omvat namelijk alleen de ongerealiseerde herwaardering. De vrijval kan volgens twee methoden worden verwerkt:
- ten gunste van de overige reserves;
- ten gunste van de winst-en-verliesrekening.
De methode is in principe een vrije keuze, maar vrijval ten gunste van de overige reserves is verplicht wanneer een waardestijging is verwerkt via de winst-en-verliesrekening en daarna is toegevoegd aan de herwaarderingsreserve. Een latere vrijval moet dan via de overige reserves worden verwerkt, om te voorkomen dat hetzelfde resultaat twee keer wordt verwerkt in de winst-en-verliesrekening.
Ad 1) Vrijval ten gunste van de overige reserves
Ingeval de gerealiseerde herwaarderingsreserve wordt toegevoegd aan de overige reserves, valt ook een deel van de corresponderende latente belastingverplichting vrij. Als de belastinglast in de winst-en-verliesrekening wordt bepaald op basis van de fiscale winst, valt de vrijval uit de latente belastingverplichting vrij ten gunste van de winst-en-verliesrekening als deel van de post belastingen. Hiermee bedraagt de belastingdruk het belastingpercentage van het commerciële resultaat. Als de belasting in de winst-en-verliesrekening wordt bepaald op basis van het commerciële resultaat, wordt de vrijval uit de latente belastingverplichting toegevoegd aan de post te betalen belasting. Hierdoor toont deze post het aan de Belastingdienst verschuldigde belastingbedrag. Het eindresultaat bij beide verwerkingswijzen is gelijk.
Ad 2) Vrijval ten gunste van de winst-en-verliesrekening
Bij een vrijval ten gunste van de winst-en-verliesrekening wordt de vrijval gepresenteerd als onderdeel van het resultaat uit gewone bedrijfsuitoefening, op een afzonderlijke regel direct voorafgaand aan de financiële baten en lasten (artikel 2:390 lid 4 BW). Deze vrijval betreft de bruto herwaardering.
Voorbeeld: een pand heeft een verkrijgingsprijs van € 100.000 en een actuele waarde van € 150.000. De herwaardering bij waardering tegen actuele waarde bedraagt € 50.000. Bij een belastingtarief van 25% wordt € 37.500 toegevoegd aan de herwaarderingsreserve en € 12.500 aan de latente belastingverplichting. De afschrijvingstermijn is 10 jaar. Commercieel wordt jaarlijks € 15.000 afgeschreven en fiscaal € 10.000. In jaar 1 wordt 1/10 van de herwaardering gerealiseerd; € 3.750. De verwerking en presentatie in de winst-en-verliesrekening is als volgt:
De regel ‘Vrijval herwaardering’ bestaat uit € 3.750 vrijval herwaarderingsreserve en € 1.250 vrijval latente belastingverplichting. De resterende herwaardering van het actief bedraagt ultimo jaar 1 € 45.000, de herwaarderingsreserve € 33.750 en latente belastingverplichting € 11.250 (25% x € 45.000) en tezamen de bruto herwaardering van € 45.000. De hogere afschrijvingslast over de herwaardering van het actief wordt gecompenseerd door de vrijval van de bruto herwaardering, waardoor het commerciële resultaat gelijk is aan het fiscale resultaat.
Presentatie en rubricering
De herwaarderingsreserve is een post van het eigen vermogen van een rechtspersoon en wordt in de (enkelvoudige) balans bij het grote, middelgrote en kleine jaarrekeningregime separaat getoond als post van het eigen vermogen. Microrechtspersonen zijn vrijgesteld van het weergeven van de onderscheiden posten van het eigen vermogen. Grote en middelgrote rechtspersonen tonen mutaties in alle onderscheiden posten in een verloopoverzicht van het eigen vermogen. Rechtspersonen die voldoen aan het kleine jaarrekeningregime beperken zich tot het tonen van de mutaties in de herwaarderingsreserve in een verloopoverzicht eigen vermogen. Microrechtspersonen kennen geen verloopoverzicht eigen vermogen.
Tot slot
De vorming van – en onttrekking aan – de herwaarderingsreserve kent specifieke aandachtspunten. Omdat de herwaarderingsreserve een wettelijke reserve is, die de hoogte van het uitkeerbare vermogen beïnvloedt, is het noodzakelijk om de herwaarderingsreserve zorgvuldig te bepalen.
Martin Hietbrink, adviseur accountancy compliance bij Fiscount.
Geef een reactie