Veel ondernemingen hebben, zeker tijdens de coronacrisis, een belastingschuld opgebouwd. Bij vrijwel elke sanering is de Belastingdienst daarom een cruciale partij. De Ontvanger van de Belastingdienst gaat slechts onder strenge voorwaarden akkoord met het saneren van de belastingschuld van ondernemers. Ook de Wet Homologatie Onderhands Akkoord (WHOA) speelt daarbij een rol.
De spelregels voor het saneren van belastingschulden staan verspreid over de Invorderingswet 1990, de Uitvoeringsregeling Invorderingswet 1990 en de Leidraad Invordering 2008. Op een aantal belangrijke punten zijn deze regels recent gewijzigd, of zijn er toekomstige wijzigingen aangekondigd.
De WHOA in het kort
Sinds de invoering van de WHOA op 1 januari 2021 kunnen ondernemingen buiten faillissement een dwangakkoord met hun schuldeisers sluiten. De WHOA (art. 369 e.v. Fw) is bedoeld om het reorganiserend vermogen van in de kern levensvatbare ondernemingen te versterken. Anders dan bij een gewoon buitengerechtelijk akkoord — waarvoor instemming van alle schuldeisers nodig is — kan onder de WHOA een akkoord dat door ten minste één klasse van schuldeisers is aangenomen, door de rechter verbindend worden verklaard voor alle schuldeisers. Eén weigerachtige schuldeiser kan een akkoord dus niet langer blokkeren.
De ondernemer start het traject met een startverklaring bij de rechtbank. Vereist is dat hij redelijkerwijs niet zal kunnen blijven voldoen aan zijn schulden. De onderneming is dus nog niet failliet, maar stevent daar zonder ingrijpen wel op af. Een akkoord kan zien op voortzetting van de onderneming (waarbij de reorganisatiewaarde onder schuldeisers wordt verdeeld) of op een gecontroleerde afwikkeling. Schuldeisers moeten onder het akkoord altijd ten minste ontvangen wat zij bij een faillissement zouden krijgen. Ter bescherming van de onderneming tijdens de onderhandelingen kan de rechtbank bovendien een afkoelingsperiode afkondigen van maximaal vier, te verlengen tot acht maanden, waarin schuldeisers geen verhaal kunnen nemen.
Het saneringsbeleid van de Belastingdienst
De hoofdregel staat in art. 21 Uitvoeringsregeling IW 1990: de Ontvanger stemt alleen in met een akkoord waarbij alle schuldeisers worden betrokken. Het heeft dus in beginsel geen zin om alleen de belastingschuld te willen saneren. Uitzonderingen gelden voor speciale crediteuren zoals pandhouders, leveranciers onder eigendomsvoorbehoud en onmisbare “dwangcrediteuren”. Die mogen wel volledig betaald worden.
Omdat de Ontvanger een wettelijk voorrecht heeft en dus vooraan staat bij verhaal, hanteert hij al decennia als stelregel dat hij bij een akkoord ten minste het dubbele percentage krijgt van wat concurrente schuldeisers wordt aangeboden. Daarnaast moet het aanbod substantieel zijn, mag de Ontvanger niet minder krijgen dan bij uitwinning van zijn eigen verhaalsmogelijkheden, en moet de onderneming na sanering aantoonbaar levensvatbaar zijn.
Spanning tussen WHOA en regulier beleid
De WHOA kent deze eisen (dubbel percentage, substantieel aanbod, levensvatbaarheid) niet, en is ook op andere punten soepeler. In plaats van het saneringsbeleid aan te passen aan de WHOA, verklaarde de staatssecretaris het bestaande saneringsbeleid van overeenkomstige toepassing op WHOA-akkoorden. Tegelijker bepaalde de staatssecretaris dat de Ontvanger “kan instemmen” met een WHOA-akkoord als aannemelijk is dat de rechter het akkoord zou homologeren. Dat leidde ertoe dat de Ontvanger in sommige gevallen exact hetzelfde voorstel wél als WHOA-akkoord kon accepteren, maar niet als gewoon saneringsakkoord. Bijvoorbeeld als uit efficiencyoverwegingen kleinere crediteuren buiten het akkoord worden gelaten. Na jarenlange kritiek is dit knelpunt per 1 juli 2026 rechtgetrokken in de Leidraad Invordering 2008.
Belangrijke wijzigingen per 1 januari 2027
Vanaf 1 januari 2027 wordt de rechtsbescherming tegen beslissingen over uitstel en kwijtschelding gemoderniseerd: in plaats van administratief beroep bij de directeur van de Belastingdienst komt de gewone gang naar de belastingrechter open te staan. Van die gelegenheid is gebruikgemaakt om ook de Uitvoeringsregeling op een aantal punten aan te passen:
- Eenzijdig kwijtscheldingsverzoek: de Ontvanger kan voortaan ook kwijtschelding verlenen als er geen andere schuldeisers (meer) zijn, of alleen speciale crediteuren — een nieuwe opening voor ondernemers met vrijwel uitsluitend een belastingschuld.
- Verwijtbaarheid: geen kwijtschelding als de belastingschuldige bewust of verwijtbaar onjuiste informatie heeft verstrekt die van invloed was op het ontstaan van de schuld.
- Ruimere ingrijpgrond: de Ontvanger kan eerder ingrijpen tijdens de behandeling van een verzoek, niet pas bij “vrees voor verduistering” maar al zodra de belangen van de Staat worden geschaad.
- Peildatum in het verleden: ondernemers kunnen kiezen voor een peildatum vóór indiening van het verzoek, met gevolgen voor welke schulden wel en niet in het akkoord worden betrokken.
De Belastingdienst blijft in de praktijk een van de belangrijkste, zo niet doorslaggevende partijen bij het saneren van belastingschulden. Advocaten, accountants en adviseurs die zich met het saneren van belastingschulden bezig houden doen er goed aan zich te laten bijpraten over de recente en aanstaande wijzigingen in de spelregels van de fiscus.
Mr. Jasper Graaff is gespecialiseerd in de invordering van belastingen. Als zelfstandig adviseur staat hij ondernemers en bestuurders bij die te maken hebben met belastingschulden en daaraan gerelateerde problemen met de Belastingdienst. Hij is tevens docent bij de leergang Herstuctureringscoach MKB.
Bent je accountant of adviseur en wil je meer weten de rol van de Belastingdienst bij schuldsaneringen en de belangrijke wijzigingen per 1 januari 2027? Meld je aan voor de Leergang Herstructureringsdeskundige MKB via mkb-bedrijfscoach.nl/blog/opleidingen/leergang-herstructureringsdeskundige-mkb.
Geef een reactie