Volgens de rechter heeft het ministerie van VWS geen excuus om het chatverkeer over de mondkapjesdeal niet te openbaren. Minister Kuipers antwoordt op Kamervragen waarom zijn ministerie liever dwangsommen betaalt dan het chatverkeer vrij te geven. Hij stelt onder meer dat de wet openbaarheid overheid niet is toegerust voor de enorme hoeveelheid gegevens die zijn opgevraagd.
30.000 euro
De Volkskrant vroeg al in mei 2021 om het interne chatverkeer rondom de zogenoemde Sywert-deal, waarbij CDA’er Sywert van Lienden een monsterorder van ruim 100 miljoen kreeg van VWS. De rechtbank van Amsterdam oordeelde in januari 2022 dat het ministerie gewoon in staat moest zijn om de stukken vrij te geven en legde een dwangsom van 150 euro op voor iedere dag dat het departement in gebreke bleef. In september oordeelde de rechtbank opnieuw dat VWS geen excuus heeft om de stukken niet vrij te geven en verhoogde de dwangsom tot 250 euro per dag. Inmiddels moet het ministerie al zo’n 30 duizend euro betalen aan de Volkskrant.
Bescherming
Kuipers informeerde de Kamer daarover al op 12 oktober, maar gaat in antwoord op vragen van Kamerlid Van Haga dieper op de zaak in. In de eerste plaats is het zo, aldus de minister van VWS, dat zover bewindspersonen via chatberichten met elkaar overleggen, dit overleg bescherming verdient uit oogpunt van eenheid van kabinetsbeleid. Deze lijn strekt zich ook uit tot passages in andere chat -en sms berichten waarin verslag wordt gedaan van deze overleggen. De betrokken chat – en sms berichten in de mondkapjeszaak rondom Siewert van Lienden dienen hierop eerst te worden beoordeeld.
Niet compleet
In de tweede plaats zijn de voor het desbetreffende verzoek geselecteerde chat- en sms berichten nog niet compleet. Tijdens het zienswijze traject is gebleken dat de selectie van (onderdelen van) berichten niet eenduidig is geweest en dat niet alle corona gerelateerde chat -en sms berichten daarin zijn meegenomen. De geselecteerde chat -en sms berichten dienen hierop te worden aangevuld en te worden beoordeeld. Dit is van belang zodat een zo volledig mogelijk beeld van de desbetreffende chatconversaties ontstaat. Hieraan ligt ten grondslag dat het op een juiste manier bewaren van chat -en sms berichten uitermate complex is gebleken en extra aandacht verdient uit oogpunt van archief- en privacy regelgeving. Er dient een (technisch) proces plaats te vinden om de berichten op een correcte manier doorzoekbaar te maken, ze te kunnen bewaren en vervolgens ook geschikt te maken om juridisch te laten beoordelen op grond van de Wet openbaarheid overheid. Dit maakt dat eerst dit proces moet worden doorlopen, voordat het openbaarmakingsproces in gang kan worden gezet.
Niet toegerust
VWS werkt met man en macht om de informatie openbaar te maken, laat de minister weten, die zegt net zo zeer aan transparantie te hechten als de Tweede Kamer. Het ministerie wil zo transparant mogelijk zijn over de crisisbestrijding. ‘Het gaat echter om zeer veel en omvangrijke documenten. Noch de Wob, noch de Woo is toegerust voor zo’n grote hoeveelheden documenten. Bij de totstandkoming van de Woo is onvoldoende voorzien in (crisis)situaties, waarin door de hectiek en de vereiste snelheid van handelen omvangrijke hoeveelheden documenten zich niet altijd in de reguliere document management systemen bevinden. Het vergt zeer veel capaciteit om de documenten te verzamelen, selecteren en beoordelen. Mede gezien de grote hoeveelheden documenten waar het hier over gaat en de huidige arbeidsmarkt, die het complex maakt de beschikbare capaciteit op peil te houden, laat staan uit te breiden, vergt openbaarmaking meer tijd.’
Kuipers betreurt dat het niet gelukt is om binnen de door de rechter opgelegde termijn volledig aan de desbetreffende Wob/Woo-verzoeken te voldoen. Dat geldt ook voor het verbeuren van dwangsommen. We zijn doordrongen van het belang van tijdige besluitvorming en transparantie. Alles is er dan ook op gericht om zo snel als mogelijk op de verzoeken om informatie te beslissen (voor zover dat nog niet gebeurd is) en het verbeuren van dwangsommen te voorkomen.
Als ik het snap en de redenering vrij vertaal: omdat van de rechter openheid en openbaarheid moeten worden gegeven moeten we eerst nog even alles nalopen om te zien wat we achter kunnen houden zodat dat niet openbaar wordt. En, begrijpt u, dat is zoveel werk dat we er echt niet aan toekomen om iets te openbaren.