VWS wilde geen onderzoek Grant Thornton naar mondkapjeswinst Sywert

Forensisch accountants van Grant Thornton drongen begin 2021 bij VWS aan op uitgebreider onderzoek naar de mondkapjesdeal met Sywert van Lienden. Het ministerie hield dat onderzoek tegen. Dat ontdekte NRC op basis van woensdag geopenbaarde stukken.

In april 2020 gaf het ministerie van VWS aan Van Lienden en diens zakenpartners de opdracht om met hun bedrijf Relief Goods Alliance 40 miljoen mondkapjes te leveren. De deal had een waarde van ruim 100 miljoen euro. Van Lienden en consorten kochten de mondkapjes in bij twee Chinese fabrikanten. In de media verklaarden de ondernemers dat ze geen winstoogmerk hadden. Ze schermden hiertoe met een stichting, de Hulptroepen Alliantie. Toenmalig minister van VWS Hugo de Jonge had zich persoonlijk hard gemaakt voor de deal met zijn partijgenoot Sywert van Lienden.

Begin 2021 rapporteerden accountants van KPMG en EY intern aan het ministerie dat er mogelijk ‘onregelmatigheden’ hadden plaatsgevonden rondom de mondkapjesdeal. Daarom vroeg VWS Grant Thornton in februari 2021 onderzoek te doen naar de gang van zaken. Op 10 februari 2021 stuurde GT hun onderzoeksvoorstel naar het ministerie: de forensische accountants zouden gaan kijken of de transactie onder ‘oneigenlijke druk’ tot stand was gekomen. Meerdere betrokkenen bij landelijk inkoopconsortium LCH waren namelijk tegen de deal geweest, maar VWS had deze erdoor gedrukt.

Bezwaren

Het ministerie gaf diezelfde dag akkoord voor het onderzoek. Grant Thornton kreeg hiervoor 100.000 euro. Het onderzoeksrapport zou niet openbaar worden en alleen met direct betrokken partijen worden gedeeld. Maar twee dagen later rezen er bezwaren bij VWS over het onderzoek. ‘Ik heb zojuist voor het eerst naar de opdracht aan GT kunnen kijken en wil jullie adviseren dit toch even on hold te zetten. Dit wordt wel heel zwaar aangezet en [ik] wil eerst de reikwijdte en risico’s beter kunnen inschatten”, mailde een VWS-ambtenaar aan betrokkenen. Een andere ambtenaar vond het tegenhouden geen goed idee: ‘Lijkt inderdaad wel een omvangrijk onderzoek maar risico zit er in dat er wordt gesuggereerd dat er sprake is van ‘politieke betrokkenheid’ dus als wij te veel zouden sturen zou dat contraproductief kunnen werken. Dus advies is toch doorgaan maar goed in de gaten [houden] wat er gaande is en met wie gesproken gaat worden.’

Aanvullend onderzoek

De week daarop, op 19 februari 2021, stelde Grant Thornton bij het ministerie voor het onderzoek uit te breiden met ‘extra stappen’, omdat bij de forensisch accountants vragen waren gerezen over mogelijke winst die Van Lienden en zijn partners hadden gemaakt. Ze wilden dit drietal daarover ondervragen. ‘Doel daarvan is primair om zicht te krijgen op de feitelijke gang van zaken en financiële aspecten van de casus’, mailde de betrokken onderzoeker aan VWS. ‘De transacties en betalingen tussen [inkoopconsortium] LCH (via Mediq) en Relief Goods Alliance zijn inzichtelijk, de transacties en betalingen tussen Relief Goods Alliance en de Chinese fabrikanten zijn dat niet […] de kans bestaat dat onvoldoende duidelijk is aan de kant van VWS/LCH.’

De forensisch accountant wist dat een dergelijke uitbreiding bij VWS gevoelig lag: ‘Aangezien dat de externe exposure vergroot, willen we deze stap uitsluitend zetten na toestemming van jullie.’ En die toestemming kwam er niet. Het verzoek om uitgebreider onderzoek te doen naar de gemaakte winst, leidde bij VWS tot interne discussies en meerdere gesprekken met Grant Thornton, blijkt uit de stukken. Het ministerie leek vooral te vrezen dat de deal daarmee in de openbaarheid zou kunnen komen. Tot dan toe wist het grote publiek van niets. Uit de stukken blijkt dat VWS een extra onderzoek naar de winsten van Sywert en zijn compagnons tegenhield. ‘Dit is heel goed nieuws!’, reageerde een collega toen dit intern bekend gemaakt werd. ‘Klopt, ik was er ook blij mee’, mailde een andere betrokkene bij VWS.

Uitgelekt

VWS maakte het rapport van Grant Thornton in juni 2021 alsnog openbaar. Dat gebeurde nadat de mondkapjesdeal en de nettowinst van meer dan 20 miljoen euro via de media naar buiten waren gekomen. Grant Thornton concludeerde in het rapport dat er ‘geen indicaties’ waren voor mogelijke integriteitsschendingen rond het aangaan van de overeenkomst. Een onderzoek van Deloitte bracht in september 2022 aan het licht dat het ministerie had geweten dat Van Lienden niet alleen een stichting had, maar ook een BV.

Op 22 april is de volgende rechtszaak over de mondkapjesdeal. VWS eist onder meer de gemaakte winst terug.

Lees hier het artikel in NRC.

Bron: NRC