Voor de Autoriteit Financiële Markten is het antwoord vrij duidelijk: wat een AI-tool ook doet in een controleopdracht, de accountant blijft eindverantwoordelijk voor de uitkomst. En daarom waarschuwt de AFM ook expliciet voor ‘overreliance’: het risico dat AI-output zonder kritische beoordeling wordt overgenomen, precies omdat die output er zo menselijk en overtuigend uitziet.
En Nederland staat hierin niet alleen: ook de Britse toezichthouder FRC (Financial Reporting Council) liet accountants dit jaar weten dat zij zich niet kunnen verschuilen achter tekortkomingen van AI-technologie. Ook daar geldt: de accountant is en blijft eindverantwoordelijk, ongeacht de eventuele tekortkomingen van de gebruikte AI-tool.
Aansprakelijkheid bij AI-controle: ook je klant speelt een rol
Die conclusie gaat verder dan alleen de tools die je kantoor zelf gebruikt. Want terwijl de meeste aandacht uitgaat naar hoe accountantskantoren zelf AI inzetten in de controle, speelt er een tweede laag die minstens zo relevant is: je klant gebruikt inmiddels vaak zelf ook AI. Vincent Wanders, managing partner bij Compliant&More en actief in de NBA-stuurgroep AccountTech, wijst op het risico dat daaruit ontstaat. Als een klant AI toepast in hun eigen administratie en jij als accountant niet doorziet hoe dat precies werkt, ontstaan er blinde vlekken in je controle. Niet omdat jij iets fout doet, maar omdat je grondslag voor je oordeel opeens een stap verder van je vandaan ligt dan je gewend bent.
En daarmee verandert de klassieke controlevraag. Het gaat niet meer alleen om ‘klopt dit cijfer’, maar om ‘hoe is dit cijfer tot stand gekomen, en kan ik dat nog volgen?’. Een journaalpost die door een AI-systeem is gegenereerd op basis van een prompt, een geautomatiseerde classificatie of een automatische boekingsregel is niet per definitie fout. Maar het is ook niet te herleiden op de manier waarop je dat van een mens gewend bent. En dát is precies het punt waarop de verleiding ontstaat om, als het toch misgaat, naar iets anders te wijzen dan naar jezelf.
Waarom een AI-fout in de controle geen excuus is voor de accountant
Stel dat een geautomatiseerde journaalpost achteraf onjuist blijkt. Of dat een klant, bewust of onbewust, gegevens heeft laten bewerken door een AI-tool voordat ze bij jou op tafel kwamen. Dan is het verleidelijk om te wijzen naar het systeem, de tool, of de klant die de data heeft aangeleverd. Maar noch de AFM, noch de beroepsregels bieden die ruimte. Eindverantwoordelijkheid ligt bij de accountant, ongeacht waar in de keten de fout is ontstaan. Precies dáárom weegt de vraag: wie is verantwoordelijk voor de fouten van AI? zwaarder dan hij op het eerste gezicht lijkt. Je bent verantwoordelijk voor een proces waar je steeds minder volledig zicht op hebt, terwijl de gevolgen van een fout onverminderd bij jou liggen.
De vraag die dit najaar onvermijdelijk wordt
De AFM heeft voor najaar 2026 al aangekondigd het toezicht op AI en audit tooling te intensiveren, met expliciete aandacht voor hoe technologie wordt ingezet binnen controleopdrachten. Tegelijkertijd scherpt de NBA haar verwachtingen aan over wat ‘verantwoord’ AI-gebruik precies inhoudt. Voor kantoren betekent dit dat aansprakelijkheid bij een AI-fout niet langer hypothetisch is. Het is een scenario dat een toezichthouder je dit jaar kan voorleggen.
De vraag is dan ook niet of jij — of jouw klanten — AI gebruiken. De vraag is: kan jij, op het moment dat het ertoe doet, uitleggen hoe een uitkomst tot stand is gekomen én kan je dat aantoonbaar maken?
Hoe je hier grip op krijgt
Precies dat komt aan bod op 8 september, in ons gratis webinar Accountants & AI: Security en compliance. Bart Blom en Remco Eerdhuijzen, beide Accountancy Adviseurs bij Bjorn Lunden, laten onder andere zien wat het nieuwe ‘verdedigbare AI’-kader van NBA en VEB concreet van je vraagt, en hoe je AI-gebruik van je klant meeneemt in je risicobeoordeling. Meld je hier aan voor het webinar.
Geef een reactie