In de relatie van cliënten met de Belastingdienst word ik, als ‘specialist’ formeel belastingrecht, vaak ingeschakeld. Niet alleen wanneer de cliënt het oneens is met de hoogte van de aanslag, maar ook wanneer, volgens de (adviseur van de) belastingplichtige, de inspecteur zich niet redelijk heeft opgesteld. Als ik dan mag proberen dit op te lossen, begin ik doorgaans met het sussen van de emoties. In dit soort situaties is namelijk het oude gezegde ‘waar twee kijven, hebben twee schuld’ of ‘de pot verwijt de ketel dat zij zwart ziet’ vaak van toepassing.
Informatie en communicatie
Om te beginnen hebben veel belastingplichtigen en adviseurs geen idee wat de inspecteur allemaal wel en niet mag. Ook zijn ze vaak onzeker over hoeveel rechtsbescherming hun geboden wordt. De inspecteur heeft namelijk zeer ruime bevoegdheden met betrekking tot het vergaren van informatie. Als het maar enigszins relevant kan zijn voor de belastingheffing, mag de inspecteur informatie opvragen, waaronder ook privégegevens, zoals bankrekeningen, agenda’s en e-mailverkeer. Als belastingplichtige ben je verplicht die informatie te verstrekken en dat voelt niet altijd fijn. Maar de inspecteur moet zich wel houden aan de in de wet vastgelegde algemene beginselen van behoorlijk bestuur. Onder andere moet hij goed kunnen uitleggen waarom hij bepaalde informatie opvraagt. Mijn ervaring is dat hij dat doorgaans ook wel doet. Als ik dat uitleg aan cliënten of hun adviseurs, ebt de onvrede en boosheid al snel weg.
Communicatie is ook hier dus het toverwoord. Ik adviseer dan ook altijd om contact op te (laten) nemen met de inspecteur om het vervolg van de procedure te bespreken en te bespoedigen. Meestal blijkt dan al direct dat het gezegde ‘met hoge heren is het kwaad kersen eten’ hier niet geldt. Integendeel, direct contact met de belastingambtenaar levert naast wederzijds begrip (het is niet persoonlijk, de ambtenaar blijkt ook alleen maar zijn werk te doen) doorgaans ook een voor beide partijen makkelijker te accepteren oplossing op.
Rechtsbescherming in de bezwaarfase
Nu is het zo, dat je in de bezwaarfase altijd het recht hebt om te worden gehoord door de behandelaar van het bezwaar, voordat hij beslist op jouw bezwaarschrift. Aan dat ‘hoorrecht’ is op dit moment nog een belangrijk recht gekoppeld, namelijk het inzagerecht. Dat is het recht om voorafgaand aan het hoorgesprek alle stukken in te zien die relevant zijn voor de zaak. Deze twee rechten zijn een belangrijk uitvloeisel van het fundamentele beginsel van een eerlijk proces, met name het beginsel van hoor en wederhoor, zoals neergelegd in artikel 6 van het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens (EVRM). Het inzagerecht is nu nog wel passief: je kunt de stukken inzien, maar er is geen algemene verplichting tot toezending ervan per post of e-mail. Wel kun je tijdens het inzagemoment om kopieën vragen, eventueel tegen vergoeding van de kosten. En die inzage is wat mij betreft vaak nog belangrijker dan het ‘horen’ zelf.
Ruime uitleg
Op dit moment is er nog steeds discussie over wat er moet worden verstaan onder de op de zaak betrekking hebbende stukken, ook wel kortweg zaakstukken genoemd. Ze omvatten ten minste alle documenten die het bestuursorgaan heeft gebruikt bij de voorbereiding en het nemen van het besluit, zoals adviezen, onderzoeksrapporten, verslagen van hoorzittingen, oplegnotities en ingebrachte zienswijzen. Maar de Hoge Raad legt het begrip veel ruimer uit. Volgens de Hoge Raad behoren daartoe alle stukken die van belang kunnen zijn voor het geschil, dus of de inspecteur ze nou gebruikt heeft of niet.
En als je die mag inzien, krijg jij als (adviseur van de) belanghebbende een volledig beeld van alle relevante informatie en een mooi ‘kijkje in de keuken’ bij de Belastingdienst. Je ziet dan precies waarop de inspecteur zijn, in jouw ogen verkeerde, conclusie heeft gebaseerd. En dat levert vaak waardevolle inzichten op (misschien heeft hij toch gelijk?) en soms ook extra munitie om je bezwaar kracht mee bij te zetten. Als het belang van de zaak het rechtvaardigt, adviseer ik daarom altijd een dossierinzage te laten organiseren.
Ongewenste koppeling verdwijnt
Besluit je af te zien van een hoorgesprek, omdat je in de aanslagfase de discussie al uitgebreid hebt gevoerd met de inspecteur en de standpunten te ver uiteen liggen? Dan heb je in de huidige situatie ook geen recht op inzage in het dossier. Deze twee rechten zijn namelijk op dit moment nog aan elkaar gekoppeld. Daardoor zul je, als je wel inzage wilt maar geen hoorgesprek, toch moeten doen alsof je wel een hoorgesprek wilt, om de dossierinzage te kunnen krijgen. De inmiddels elders functionerende Pieter Omtzigt in 2024 vond dat ook ongewenst, en hij kwam met een motie waarin hij verzocht om een wettelijk recht op inzage in het eigen fiscale dossier. Die aangenomen motie is inmiddels uitgewerkt in het wetsvoorstel ‘Wet stroomlijning fiscaal inzagerecht’, dat in behandeling is bij de Tweede Kamer. Daarbij wordt de koppeling met het ‘horen’ verbroken en krijgt iedereen inzage in zijn dossier vóórdat de definitieve aanslag wordt opgelegd. Omdat dit in de oorspronkelijke vorm niet uitvoerbaar bleek, beoogt het huidige wetsvoorstel een digitale regeling te treffen, waarbij het inzagerecht automatisch geldt voor iedere belasting- en inhoudingsplichtige, zonder dat een verzoek nodig is. Maar omdat dit een enorme (ICT-)operatie wordt voor de Belastingdienst, zal dit nog wel even op zich laten wachten. De inzagemogelijkheid zal waarschijnlijk eerst gefaseerd, per belastingsoort, worden ingevoerd.
Tot dat moment zijn we helaas, als we geen gebruik willen maken van het hoorrecht maar wel van het inzagerecht, aangewezen op de hierboven genoemde wat kunstmatige route. En als je er dan toch naartoe gaat, wat ik dus zeer aanbeveel, kun je misschien ook wel besluiten om dat hoorgesprek toch ook maar even te houden. ‘Baat het niet dan schaadt het niet’ kan het motto zijn, waarvan Herman Finkers waarschijnlijk zou zeggen: “Een goed cliché gaat langer mee!”
Marco Krijger MB RB is verbonden aan Fiscount als fiscalist, specialist formeel belastingrecht en trainer
Geef een reactie