De Belastingdienst controleert steeds minder bedrijven, sinds de dienst startte met het systeem van horizontaal toezicht in 2015. Bij bijna een kwart van de grote bedrijven wordt niet meer gecontroleerd. Dat blijkt uit onderzoek van Investico voor Trouw en de Groene Amsterdammer.
Horizontaal toezicht is gebaseerd op de aanname dat aangiften van bedrijven deskundig tot stand komen en correct zijn. Daartoe maakt de Belastingdienst afspraken met de fiscaal adviseur van de onderneming en met de ondernemer zelf. Hierdoor krijgen ondernemers sneller zekerheid over de aanslag, een aanspreekpunt bij de fiscus en aangepast toezicht, bijvoorbeeld bij controles en vragenbrieven.
Steeds meer deelnemers
De afgelopen jaren zijn steeds meer bedrijven deel gaan nemen aan het toezichtsysteem. Inmiddels is het aantal gegroeid tot bijna 2000 bedrijven en 113.000 MKB’ers. In 2015 werden er 26.000 boekenonderzoeken uitgevoerd, oftewel 58.000 minder dan in 1996. Dat is een afname van bijna 70%.
Beter belasting betalen?
Volgens de Belastingdienst betalen bedrijven beter belasting als ze van de dienst het vertrouwen krijgen. Volgens de onderzoekers zijn veel inspecteurs echter sceptisch; zij vermoeden dat Nederland miljarden aan belastinginkomsten misloopt. Uitrekenen welk standpunt op waarheid berust, blijkt wegens het ontbreken van adequate nulmetingen en registraties onmogelijk, aldus Investico.
Werkdruk
De Belastingdienst voerde het systeem van horizontaal toezicht onder meer in om personeel en tijd te besparen, maar die doelstelling blijkt niet te zijn gehaald, zo concluderen de onderzoekers. Inspecteurs trokken vijf jaar geleden via vakbondsorganisatie FNV aan de bel, omdat ze de werkdruk alleen maar zagen toenemen. De Belastingdienst zegt in een reactie dat de tijd die inspecteurs eerst aan boekenonderzoeken besteedden, nu gebruikt wordt voor overleg met bedrijven.
Als gepensioneerd maar nog steeds geïnteresseerd ex-medewerker van de Belastingdienst ben ik van mening dat de belangrijkste reden voor horizontaal toezicht de gedachte achter het stimuleren van Good Governance in de BV Nederland is. Waarom wel maatschappelijk verantwoord ondernemen voor milieu, fatsoenlijk werk in lage lonenlanden, arbeidsomstandigheden enz. en niet voor een rechtvaardige belastingheffing? Ondernemend Nederland, adviserend en controlerend Nederland en belastingheffend Nederland sluiten voor die Good Governance de handen ineen. Alleen door vertrouwen te geven kun je vertrouwen krijgen. Discussies binnen accountants- en belastingadviseurskringen over ethische dilemma’s en de toekomst van het beroep vinden veelvuldig plaats. Is samenwerken op belastingterrein op basis van vertrouwen mogelijk of is dit echt te hoog gegrepen? Is het verstandiger om afzonderlijk binnen de beroepsgroepen deze discussie te voeren of is het mogelijk en zinvoller dit gezamenlijk te doen? De oproep tot “steeds meer samen” zie ik ook in de discussienota’s van de verschillende beroepsgroepen, logisch ook in het huidige tijdsgewricht. Dan is het ook beter mogelijk gezamenlijk de politiek te bewegen tot een eenvoudigere belastingwetgeving. Ik ben benieuwd.
Het doet me altijd weer denken aan de spreuk van een belastingadviseur op de wand in ons kantoor: “Geld is als water en het zoekt altijd de weg met de minste weerstand”. Wat moet je als inspecteur als alle collega’s aan het “thee drinken” zijn met contribuabelen en je wilt een onderzoekje laten doen bij een bedrijf? Driekwart van de belastingplichtigen zijn wel van goede wil, maar hoe krijg je de rest in het gareel? Er moet een evenwichtige controlemix zijn en die mix is er blijkbaar niet meer.