Lijfrente van vóór 2006: dan is privé VUT mogelijk
Tot 2006 was de overbruggingslijfrente een fiscaal toegestane lijfrentevorm, naast de tijdelijke oudedagslijfrente en de levenslange oudedagslijfrente. Deze lijfrente bood de mogelijkheid om in de periode voorafgaand aan de AOW of de ingang van pensioen een inkomensaanvulling te genereren. Voor lijfrentepolissen die tot 1 januari 2006 zijn gesloten is er een overgangsregeling (art. 10a.1 Wet IB 2001). Deze regeling houdt in dat aanspraken die betrekking hebben op premies voor een overbruggingslijfrente die in aanmerking zijn genomen vóór 1 januari 2006, worden geëerbiedigd. Het opgebouwde lijfrentekapitaal op 31 december 2005 uit tot dan toe in aanmerking genomen premies mag de verzekeringnemer dus blijven gebruiken voor een overbruggingslijfrente. Als eenmalig een bedrag als koopsom is gestort zoals bij stakingswinst en omzetting van de oudedagsreserve, kan de lijfrentegerechtigde het gehele opgebouwde kapitaal en het nog na 2005 op te bouwen kapitaal blijven gebruiken voor de aankoop van een overbruggingslijfrente op de lijfrente-ingangsdatum. Alle toekomstige rendementen kunnen dan aan het kapitaal voor de overbruggingslijfrente worden toegerekend.
Zo ontstaat er in de loop der jaren een ideaal middel voor een privé VUT als iemand minder wil gaan werken maar nog enkele jaren financieel te overbruggen heeft. Zo kan het hebben van een oude lijfrentepolis er dus voor zorgen dat het financieel niet nodig is om het pensioen vervroegd te laten ingaan als men eerder wil stoppen. En slechts een beperkt aantal werkgevers biedt een RVU-regeling aan om een werknemer tot drie jaar voor de AOW financieel te ondersteunen.
Fiscale randvoorwaarden
Je mag de termijnen van een overbruggingslijfrente laten eindigen op 65-jarige leeftijd of – naar keuze – in het jaar waarin je pensioenuitkeringen gaat genieten uit hoofde van een pensioenregeling. Vanwege het opschuiven van de AOW-leeftijd is er in 2014 nog een keuze bij gekomen. De uitkeringen mogen namelijk ook eindigen als je de AOW-gerechtigde leeftijd bereikt. De ingangsdatum van de overbruggingslijfrente kan elk gewenst tijdstip zijn, mits de lijfrente niet meer beloopt dan € 63.288 per jaar (slotbedrag 2005). Onder de Wet IB 2001 is niet meer vereist dat er 1% sterftekans aanwezig is in de uitkeringsperiode. Als de belastingplichtige meerdere overbruggingslijfrenten heeft bedongen, geldt het maximum voor het totaal per jaar tot uitkering komende bedrag. Aan een overbruggingslijfrente kan ook een nabestaandenlijfrente gekoppeld worden, zodat ook na overlijden de uitkering kan doorlopen op een meeverzekerde partner. Om gebruik te mogen maken van overgangsrecht is het niet nodig dat de overbruggingslijfrente destijds ook als lijfrentevorm in de polis is benoemd. Dus elke oude lijfrente van vóór 2006 komt nog in aanmerking.
Alleen bij een levensverzekeraar, of eigen beheer
Lijfrentebanksparen is pas wettelijk toegestaan vanaf 2008. Omdat de overbruggingslijfrente in de periode tot 2006 alleen kan zijn ontstaan uit premiestortingen voor een verzekeringslijfrente, is het niet mogelijk om nu nog een overbruggingslijfrente af te laten sluiten bij een bank. Het is wél mogelijk om lijfrentekapitaal dat al eerder is overgeheveld vanuit de oude polis naar een bankspaarproduct, weer terug te halen naar een verzekeringslijfrente en van daaruit een overbruggingslijfrente aan te kopen. Er is dus alsnog een mogelijkheid voor spijtoptanten van een eerdere overstap. Qua lijfrenteopbrengst hoeft het overigens niet nadelig te zijn ten opzichte van wat een bank aan rentevergoeding biedt op bankspaarproducten. Momenteel zijn grote banken landelijk in het nieuws omdat het er volgens kartelwaakhond ACM op lijkt dat zij de rentes op de spaarmarkt met opzet laag houden. Voor oude stakingswinstlijfrenten en/of FOR-lijfrenten in eigen beheer uit de periode 1992 t/m 2005, was de voortzettende ondernemer altijd al een toegestane lijfrente uitvoerder, dus mag in eigen beheer ook een overbruggingslijfrente worden uitgekeerd.
Voor stakingsstamrechten ex. art. 19 Wet IB 1964 en FOR-stamrechten ex. art. 44j Wet IB 1964, uit het oude fiscale regime tot en met 1991, gelden weer andere fiscale eisen en overgangsbepalingen.
Tijdelijke oudedagslijfrente
Sinds 1992 kennen we in de Wet IB de indeling van fiscaal toegestane lijfrentevormen. De tijdelijke oudedagslijfrente was van oudsher de lijfrente die naadloos kon aansluiten op de einddatum van een overbruggingslijfrente. Deze lijfrentesoort moet een minimale looptijd hebben van vijf jaar en mag niet meer bedragen dan € 26.463 (bedrag: 2024) per jaar. De lijfrente mag niet later ingaan dan het jaar waarin de belastingplichtige de AOW-gerechtigde leeftijd plus vijf jaar bereikt. De vroegst mogelijke ingangsleeftijd was altijd 65 jaar, omdat in dat jaar de AOW inging. Sinds 2014 is de AOW-leeftijd gaan opschuiven en daarom was er overgangsrecht nodig voor bestaande lijfrenten. Het overgangsrecht houdt in dat lijfrenteaanspraken die met ingang van 1 januari 2014 niet zijn aangepast, recht blijven geven op een tijdelijke oudedagslijfrente die mag ingaan in het jaar waarin men 65 wordt. Met de aftrekbare premies die worden betaald na 1 januari 2014 kunnen dan alleen tijdelijke lijfrenten worden aangekocht die pas mogen ingaan in het jaar waarin men de hogere AOW-leeftijd bereikt. Vergelijkbaar met het overgangsrecht bij overbruggingslijfrenten mag de opgebouwde waarde t/m 2013 nog worden gebruikt voor een eerder ingaande, tijdelijke oudedagslijfrente. Uitvoerders moeten dus die waarde ultimo 2013 in hun systeem vastleggen. In geval van premievrijmaking per (uiterlijk) 1 januari 2014 mag de ‘oude stijl’ lijfrente voor de gehele waarde worden gebruikt.
Ontslagstamrecht
Een ontslagstamrecht is het meest flexibel als het gaat om het treffen van een aanvullende voorziening voor de oude dag. Alle denkbare periodieke uitkeringsreeksen zijn mogelijk, als de uitkeringen maar ingaan uiterlijk in het jaar waarin de AOW-leeftijd wordt bereikt. Met gebruikmaking van de wettelijke beslistermijn voor het vaststellen van de uitkering komt er dan nog maximaal één kalenderjaar bij na het jaar waarin de AOW ingaat. Met een hoog-laag variatie kan in de eerste jaren een tijdelijk hogere uitkering worden verkregen, om bijvoorbeeld vanaf AOW-leeftijd een lagere uitkering te krijgen. En -al dan niet gedeeltelijke- afkoop is sinds 2014 toegestaan zonder verschuldigdheid van revisierente. Daarmee kan een ontslagstamrecht ook een ad hoc inkomensimpuls geven als bedrag ineens.
Rekenvoorbeeld financiële planning in de jaren rond de AOW-leeftijd
Hoe een en ander in de praktijk kan uitwerken, illustreer ik aan de hand van een voorbeeld.
De casus
Harm is momenteel 60 jaar en wil geleidelijk stoppen met werken als zelfstandig ondernemer. Hij heeft een aantal oude lijfrentekoopsompolissen, waarvan de polissen van vóór 2006 een gezamenlijk lijfrentekapitaal hebben van € 175.000. Om de afbouw van zijn werkzame bestaan te bekostigen wil hij deze polissen gebruiken voor een 12 jaar durende direct ingaande lijfrente op twee levens met 70% overgang op zijn vrouw. De verzekerde rente is de eerste 5 jaar € 20.000 per jaar en de daaropvolgende 7 jaren tot 72 jaar € 14.000.
Fiscale ontleding, verticale en horizontale splitsing
In eerste instantie zou je misschien denken dat zo’n hoog-laag lijfrente over 12 jaar niet mogelijk is. Hoe werkt dat naar mijn mening?
Voor de fiscaliteit dient deze lijfrenteverzekering te worden ontleed in de (destijds) toegestane lijfrentevormen. De lijfrente is met verticale splitsing fiscaal gezien in de volgende gefacilieerde lijfrenten te ontleden:
- Een overbruggingslijfrente krachtens overgangsrecht van € 20.000 met een duur van 5 jaar;
- Een tijdelijke oudedagslijfrente van € 14.000 met een duur van 7 jaar; en
- Een tijdelijke nabestaandenlijfrente van € 14.000 gedurende 5 jaar en € 9.800 gedurende de daaropvolgende 7 jaar.
De overbruggingslijfrente is bij een levensverzekeraar fiscaal toegestaan om uit te keren tot 65 jaar en de tijdelijke oudedagslijfrente mag krachtens overgangsrecht nog steeds beginnen bij 65 jaar, direct aansluitend op het einde van de overbruggingslijfrente. Beide lijfrenten zijn op zichzelf vast en gelijkmatig dus dat is fiscaal geen probleem.
De nabestaandenlijfrente echter zou strikt genomen niet voldoen aangezien de uitkeringen niet vast en gelijkmatig zijn. Door horizontale splitsing is de nabestaandenrente te ontleden in:
- Een tijdelijke nabestaandenlijfrente van € 9.800 met een duur van 12 jaar;
- Een tijdelijke nabestaandenrente van € 4.200 met een duur van 5 jaar.
Beide nabestaandenrentes voldoen na horizontale splitsing ook aan de fiscale criteria waardoor de volledige lijfrenteovereenkomst de fiscale toets doorstaat. De horizontale splitsing kan in de overeenkomst benadrukt worden door de nabestaandenlijfrente al te splitsen in twee afzonderlijk geredigeerde nabestaandenlijfrenten.
Waar kan het misgaan?
- Er zou fiscaal wél een probleem ontstaan als in de tweede periode van 6 t/m 12 jaar de nabestaandenlijfrente hoger is dan in de eerste 5 jaar. In zoverre is er dan na horizontale splitsing een uitgestelde nabestaandenlijfrente voor het hogere bedrag vanaf 6 jaar. Fiscaal gezien moet een nabestaandenlijfrente ingaan na overlijden, en dat gebeurt hier deels niet met een uitstelduur van 5 jaar. Dit zou formeel leiden tot negatieve uitgave voor inkomensvoorziening met revisierente over het gedeelte dat betrekking heeft op de verhoogde (uitgestelde) uitkering.
- Het gaat ook mis wanneer de lijfrente zou uitkeren van 60 jaar tot 68 jaar. De tijdelijke oudedagslijfrente zou dan na verticale splitsing met 3 jaar (65 tot 68 jaar) niet voldoen aan de minimale looptijdseis van 5 jaar. En in zoverre is er sprake van een fiscaal verboden handeling die leidt tot een negatieve uitgave voor inkomensvoorziening over het gedeelte dat betrekking heeft op het tijdelijke oudedagsgedeelte van de lijfrente dat niet voldoet aan de fiscale voorwaarden. Daar komt dan nog revisierente bij.
Tot slot
In de praktijk lijkt er nauwelijks oog te zijn voor de fiscale mogelijkheden om oud lijfrentegeld aan te wenden voor tijdelijke overbruggingsvoorzieningen tot 65 jaar of tot de AOW ingaat, al dan niet als onderdeel van een meer omvattende financiële planning. Zeker ook waar in eigen beheer nog veel oude inbrenglijfrenten en ontslagstamrechten op de balans staan, zijn er volop mogelijkheden om de uitkeringsfase flexibel in te vullen. Het is dan wel van belang om besef te hebben van de mogelijkheden die het overgangsrecht biedt.
Theo Willemssen is pensioenfiscalist bij Fiscount
Dit artikel komt uit de whitepaper van Pensioen Vanmorgen over het fenomeen ontpensioneren. Download hier de whitepaper.
Geef een reactie