Deloitte, PwC en EY beboet voor examenfraude

Het betreft de afronding van een meerjarig internationaal onderzoek naar misstanden binnen de verplichte opleidingsprogramma’s van de Big Four. Eerder werd ook KPMG Nederland al beboet.

Examenfraude op grote schaal, ook op partnerniveau

Uit de bevindingen van de PCAOB blijkt dat bij alle drie de kantoren honderden medewerkers – van junior tot partner – betrokken waren bij examenfraude tussen 2018 en 2022. Die fraude betrof het onrechtmatig delen van antwoorden, het ontvangen daarvan zonder melding, of gezamenlijk toetsen maken die individueel afgelegd moesten worden. De toetsen betroffen onderwerpen als professionele integriteit, onafhankelijkheid en PCAOB-vereisten.

De PCAOB benadrukt dat de betrokkenheid zich uitstrekte tot de seniorleiders van Deloitte Nederland en PwC Nederland. “Investors must be able to trust that all audit professionals are acting with integrity, and few things damage trust like impaired ethics,” aldus Robert E. Rice, directeur van de PCAOB’s handhavingsdivisie.

AFM: Fraude wijst op bredere kwetsbaarheden in de sector

De AFM en PCAOB werkten parallel aan het onderzoek. In Nederland resulteert dit nu in verscherpt toezicht op Deloitte, PwC en EY. De AFM benadrukt dat examenfraude onder accountants extra ernstig is, gezien hun publieke taak. “Aan de integriteit van accountants mogen hoge eisen worden gesteld,” zegt Hanzo van Beusekom, bestuurslid bij de AFM. “De geloofwaardigheid van accountants moet buiten twijfel staan.”

Volgens de AFM is de fraude niet slechts een incident, maar een uiting van dieperliggende systeemproblemen zoals tijdsdruk, commerciële belangen, gebrekkige sturing en fout voorbeeldgedrag. “Accountantsorganisaties moeten nieuwe kwetsbaarheden aanpakken. Dit vergt diepe reflectie op de inrichting van de sector, begrip van mogelijke gevolgen, en dapperheid om maatregelen te nemen die op korte termijn commercieel ongunstig kunnen zijn.”

Boetes én herstelmaatregelen

De PCAOB legt in totaal $8,5 miljoen aan boetes op aan de drie Nederlandse Big Four-kantoren. Alle drie zijn tevens officieel berispt (censured) en verplicht tot het herzien van hun interne kwaliteitsbeheersingssystemen. Ze moeten daarbij aantonen dat ze hun medewerkers kunnen waarborgen op integriteit bij interne opleidingen.

Volgens de PCAOB hebben de kantoren substantiële medewerking verleend tijdens het onderzoek, waaronder het nemen van herstelmaatregelen en deelname aan het verscherpt toezicht van de AFM. Zonder die medewerking zouden de boetes “significant hoger” zijn uitgevallen. “The PCAOB will not allow impaired ethics to threaten the integrity of our capital markets,” aldus PCAOB-voorzitter Erica Y. Williams.

Verscherpt toezicht

Waar de PCAOB sancties heeft opgelegd, richt de AFM zich nu op het voorkomen van herhaling. De drie kantoren vallen per direct onder verscherpt toezicht. Dat betekent dat de AFM actief meekijkt naar de implementatie van maatregelen, interne cultuur, opleiding en meldstructuren.

‘Examenfraude is een systeemprobleem’

In een opiniestuk in het FD gaat AFM-bestuurder Hanzo van Beusekom nader in op de kwestie. De grootschalige examenfraude bij Nederlandse accountantsorganisaties is volgens de twee auteurs geen incident, maar een symptoom van structurele kwetsbaarheden in de sector. De fraude kwam voor bij vrijwel alle grote kantoren en bleef lange tijd onopgemerkt. Volgens Van Beusekom is het daarom “ten diepste een systeemprobleem, niet (alleen) een individueel probleem.” Hij wijst op factoren als “tijdsdruk, commerciële belangen, inadequate sturing en onjuiste voorbeelden” als oorzaken die fraude in de hand hebben gewerkt.

Hoewel organisaties inmiddels maatregelen hebben genomen, waarschuwt de AFM’er dat “het risico bestaat dat er in de toekomst andere kwetsbare plekken onder druk komen te staan.” De sector moet leren om eerder in te grijpen bij signalen van disfunctioneren, want “de examenfraude wijst op een gebrekkig vermogen om structurele problemen in de eigen organisatie tijdig te ontdekken en aan te pakken.” Volgens Van Beusekomis stevige, gerichte druk vanuit bestuur, commissarissen en toezichthouders essentieel om herhaling te voorkomen.

Reacties

Deloitte:

De PCAOB heeft vastgesteld dat Deloitte Nederland bepaalde regels en kwaliteitsnormen heeft geschonden doordat medewerkers tussen 2018 en 2022 antwoorden van interne opleidingen met elkaar deelden. Gedurende het onderzoek heeft Deloitte Nederland volledig samengewerkt met de toezichthouders, wat blijk geeft van transparantie en laat zien dat we onze verantwoordelijkheid nemen. Ook zijn passende disciplinaire maatregelen genomen.

Hans Honig, CEO van Deloitte Nederland: “De uitkomsten van het onderzoek naar onze leercultuur zijn teleurstellend en weerspiegelen niet wie wij zijn als organisatie of de waarden die wij nastreven. We hebben ons onderzoek grondig uitgevoerd, en het heeft ons waardevolle inzichten gegeven om onmiddellijk onze interne controles en opleidingsprocessen te versterken. Wij nemen deze kwestie zeer serieus en zijn vastbesloten om te leren van deze ervaring.”

Hans van der Noordaa, Voorzitter van de Raad van Commissarissen van Deloitte Nederland, voegt toe: “Als voorzitter van de Raad van Commissarissen wil ik mijn teleurstelling over de uitkomsten van het onderzoek uitspreken en daarnaast benadrukken dat wij de Raad van Bestuur volledig steunen in hun inzet voor betekenisvolle veranderingen. Wij zullen ervoor zorgen dat de Raad van Commissarissen toezicht houdt op alle initiatieven. Onze focus blijft gericht op het versterken van een cultuur waarin integriteit en verantwoordelijkheid centraal staan.”

Deloitte Nederland is naar eigen zeggen ‘gecommitteerd aan nauwe samenwerking met de Autoriteit Financiële Markten (AFM).’ “We willen een cultuur van verantwoordelijkheid en integer gedrag binnen onze organisatie bevorderen,” voegt Honig toe. “Deze schikking stelt ons in staat om te leren en ons verder te ontwikkelen, en onderstreept onze inzet om het vertrouwen van onze klanten en andere stakeholders te versterken. Deloitte Nederland richt zich op het doorvoeren van de nodige veranderingen en het continu leveren van hoogwaardige dienstverlening aan haar klanten.”

PwC:

De schikking met de PCAOB valt samen met de afronding van een uitvoerig intern onderzoek, dat we op verzoek van de Autoriteit Financiële Markten (AFM) hebben uitgevoerd. 

Het ongepast delen van antwoorden is in strijd met onze waarden, en we hebben een scala aan sancties opgelegd aan personen waarvan is vastgesteld dat zij hierbij betrokken waren, waaronder schriftelijke waarschuwingen, financiële boetes, terugtreden uit bepaalde rollen en vertrek uit de organisatie.

Ook hebben we verschillende maatregelen genomen om herhaling te voorkomen, zoals de invoering van een Learning Code of Conduct, het verbeteren van de wijze waarop trainingen worden gegeven en het implementeren van detective controls om mogelijk ongepast gedrag te signaleren.

We hebben tijdens ons onderzoek nauw samengewerkt met de PCAOB en de AFM. De PCAOB heeft onze medewerking als ‘extraordinary’ omschreven. 

Agnes Koops-Aukes, voorzitter van de raad van bestuur van PwC Nederland: “Dit gedrag staat in schril contrast met het vertrouwen dat de basis vormt van onze organisatie. We nemen dit daarom zeer serieus. We hebben een uitgebreid intern onderzoek uitgevoerd, sancties opgelegd aan betrokkenen en een breed pakket aan maatregelen ingevoerd om herhaling in de toekomst te voorkomen. We volgen nauwlettend de implementatie van deze maatregelen, vanuit onze ambitie om voortdurend te verbeteren.”

Chris Buijink, voorzitter van de raad van commissarissen van PwC Nederland: “Dit ondermijnt het publieke vertrouwen in de organisatie. We moeten hiervan leren. Als raad van commissarissen zullen we voortdurend de effecten van de genomen maatregelen evalueren en – waar passend – de implementatie van nieuwe maatregelen beoordelen. We moeten en zullen het beter doen.”

Het persbericht over de miljoenenboetes van de PCAOB vind je hier.

Lees hier al het eerdere nieuws over examenfraude.