Op 20 maart 2025 heeft het Gerechtshof ’s-Hertogenbosch (weer) een belangrijk arrest gewezen over schijnzelfstandigheid. Wat speelde er precies tussen de jonge beveiliger en zijn opdrachtgever in deze zaak? Op 18 oktober 2022 had de beveiliger een overeenkomst van opdracht gesloten met een opdrachtgever voor toezichthoudende werkzaamheden, gevolgd door een overeenkomst op 19 juli 2023 voor beveiligingswerk. Gedurende de gehele periode werkt hij uitsluitend voor deze opdrachtgever en had hij geen andere opdrachtgevers. De beveiliger factureerde zijn loon als zzp’er, maar had geen eigen bedrijfsmiddelen en was volledig afhankelijk van de instructies en roosters van zijn opdrachtgever.
Opzegging overeenkomst
Op 4 september 2023 werd de overeenkomst door de opdrachtgever opgezegd, omdat de beveiliger het object waar hij werkzaamheden moest verrichten had verlaten onder werktijd. De beveiliger stelt zich op het standpunt dat hij een arbeidsovereenkomst heeft en niet werkzaam is in het kader van een opdracht. Kortom, de overeenkomst kan volgens het contract dan wel rechtsgeldig zijn opgezegd, maar op grond van de feitelijke situatie is dit geen rechtsgeldige opzegging. Deze zou namelijk moeten worden beoordeeld volgens het arbeidsrecht.
Waar houdt de rechter rekening mee?
Het hof neemt bij de beoordeling van de zaak de volgende uitgangspunten mee:
- De feitelijke arbeidsrelatie is bepalend voor de kwalificatie van de overeenkomst, niet de contractuele benaming.
- De beveiliger werkte uitsluitend voor de opdrachtgever en had geen ondernemersrisico of meerdere opdrachtgevers.
- Er was geen sprake van onderhandeling over het contract of het tarief; het loon was gelijk aan dat van andere zzp’ers.
- De opdrachtgever oefende feitelijk gezag uit: er waren gedetailleerde instructies en roosters, er was sprake van verplichte aanwezigheid.
- De vrijheid om diensten te weigeren of zich te laten vervangen was beperkt en werd in de praktijk ontmoedigd.
- De beveiliger gebruikt geen eigen bedrijfsmiddelen; de opdrachtgever verstrekt alles.
Het eindoordeel
Het hof oordeelt dat de overeenkomsten tussen partijen moet worden gekwalificeerd als arbeidsovereenkomsten. Er is arbeid verricht onder gezag van de opdrachtgever, die daadwerkelijk instructiebevoegdheid uitoefende. De betalingen kwalificeren als loon. De beëindiging van de relatie moet worden beoordeeld binnen de kaders van het arbeidsrecht. Is hier dan sprake van een rechtsgeldig gegeven ontslag op staande voet op 4 september 2023? Het hof oordeelt dat het gegeven ontslag op staande voet in het licht van alle omstandigheden van het geval een te zware sanctie was. De beveiliger had goede redenen om de werkplek voor een (zeer) korte periode te verlaten en de veiligheid op de locatie (waar ook een collega werkzaam was) is niet in gevaar geweest. Het verlaten van het object kan weliswaar als ongewenst en ontoelaatbaar worden beschouwd, maar in de gegeven omstandigheden van het geval is dit onvoldoende voor een ontslag op staande voet. Dit ook gelet op de mogelijk verstrekkende (financiële) gevolgen van het ontslag op staande voet. Het ontslag is om die reden dan ook niet rechtsgeldig.
De beveiliger berust in het einde van het dienstverband en laat de vordering tot wedertewerkstelling vallen, maar kan aanspraak maken op een billijke vergoeding. Het hof geeft partijen de opdracht om een gestructureerde en onderbouwde berekening te maken van het verschuldigde brutoloon en de vakantiedagen, toeslagen en pensioenopbouw over de periode van 18 oktober 2022 tot 4 september 2023, rekening houdend met eventuele cao-bepalingen. Ook moet de beveiliger een onderbouwde berekening van de billijke vergoeding indienen, inclusief informatie over ander werk en andere inkomsten na het ontslag. Het hof houdt elke verdere beslissing aan in afwachting van deze berekeningen.
Holistische benadering
Deze benadering sluit aan bij het Deliveroo-arrest (Hoge Raad, 24 maart 2023, ECLI:NL:HR:2023:443), waarin door ons hoogste rechtscollege is uitgegaan van een holistische benadering. Met de holistische toetsing in dit arrest bedoelt de Hoge Raad dat er niet één ding wordt uitlicht om te bepalen of iemand werknemer of zelfstandige is. Er wordt gekeken naar alle feiten samen en deze worden in samenhang gewogen. Anders gezegd: er is geen simpel lijstje dat je kunt afvinken; het gaat om het totaalplaatje. De Hoge Raad noemt negen aandachtspunten die bepalend zijn. Daarbij wordt gekeken naar: wat voor werk het is en hoelang het duurt, wie bepaalt hoe en wanneer het werk wordt gedaan, hoe het werk past in de organisatie van de opdrachtgever, of de persoon het werk zelf moet doen, hoe en hoeveel er wordt betaald, welk financieel risico de werkende zelf loopt, en of die zich naar buiten toe gedraagt als ondernemer (bijvoorbeeld meerdere opdrachtgevers, investeren in eigen middelen). Er is geen vaste volgorde en geen enkel punt is op zichzelf doorslaggevend. Ook de Belastingdienst neemt dit als uitgangspunt bij zijn beoordeling of er sprake is van (schijn)zelfstandigheid.
Praktische tips voor werkgevers
Het voorkomen van schijnzelfstandigheid vraagt om meer dan alleen het gebruik van modelcontracten. Enige aandachtspunten voor werkgevers:
Analyseer en documenteer de feitelijke werkrelatie
- Kijk verder dan het contract: de rechter en de Belastingdienst beoordelen altijd de feitelijke uitvoering van de samenwerking, niet alleen de papieren afspraken. Leg daarom vast hoe de werkzaamheden in de praktijk worden uitgevoerd, wie het gezag heeft, of er sprake is van ondernemersrisico en of de opdrachtnemer zich kan laten vervangen.
- Regelmatige evaluatie: controleer periodiek of de feitelijke situatie nog overeenkomt met de afspraken in het contract of het toegepaste modelcontract.
Voorkom exclusiviteit en afhankelijkheid
- Meerdere opdrachtgevers: stimuleer dat zzp’ers voor meerdere opdrachtgevers werken. Werkt iemand langdurig en uitsluitend voor uw organisatie, dan is het risico op schijnzelfstandigheid groot.
- Projectmatige inzet: sluit contracten af voor specifieke projecten of termijnen, zodat de zelfstandige niet structureel onderdeel wordt van de organisatie.
Zorg voor ondernemersrisico en zelfstandigheid
- Laat de opdrachtnemer ondernemersrisico dragen: denk aan het zelf bepalen van werktijden, het zelf regelen van vervanging, het dragen van aansprakelijkheid en het investeren in eigen materialen of opleidingen.
- Vervangingsmogelijkheid: zorg ervoor dat de opdrachtnemer zich daadwerkelijk kan laten vervangen, en dat dit in de praktijk ook gebeurt als het contract dit toestaat.
Gebruik modelcontracten (maar wees kritisch)
- Modelcontracten zijn géén garantie: de modelcontracten van de Belastingdienst kunnen helpen om de afspraken helder te maken, maar bieden geen absolute zekerheid. De Belastingdienst en de rechter kijken altijd naar de feitelijke uitvoering. Een afwijking van het modelcontract kan leiden tot herkwalificatie als dienstbetrekking.
- Feitelijke naleving is cruciaal: alleen als de praktijk volledig overeenkomt met het modelcontract, kan het enige bescherming bieden. Documenteer daarom zorgvuldig hoe de afspraken in de praktijk worden nageleefd.
Evalueer regelmatig
- Toets regelmatig of de feitelijke situatie nog overeenkomt met de contractuele afspraken.
Wijze les voor werkgevers
Uiteindelijk draait het dus om meer dan alleen contracten en facturen: het is de dagelijkse praktijk die telt. Werkgevers die hun ogen sluiten voor de realiteit lopen risico op hoge kosten en langdurige procedures. Wees alert en onthoud dan ook: papier is geduldig, maar de Belastingdienst en de rechter zijn dat niet!
Mr. Richard Lukken is werkzaam bij Fiscount als arbeidsjurist en docent.
Schrijf je vandaag nog in voor de training Nieuwe regels over werken met zzp’ers: VBAR of zelfstandigenwet en zorg dat jij én jouw klanten goed voorbereid zijn op de komende veranderingen. Schrijf je hier in!
Geef een reactie