De levensvatbaarheidstoets vindt niet alleen plaats als een ondernemer zijn coronaschulden wil saneren. Ook ondernemers die een financiering hebben, krijgen te maken met een levensvatbaarheidstoets. Maar eigenlijk zou iedere ondernemer zich periodiek de vraag dienen te stellen: ben ik op termijn nog wel levensvatbaar?
De accountant speelt daarbij natuurlijk een belangrijke rol. In dit artikel geef ik zeven aandachtspunten die van belang zijn bij het bepalen van de levensvatbaarheid.
Kijk verder dan het heden
Besteden accountants die actief zijn in het mkb voldoende aandacht aan de levensvatbaarheid van de onderneming van hun client, vroeg ik begin dit jaar aan Hans Klein Swormink. Hans is in het dagelijks leven werkzaam bij de KvK en als programmamanager verantwoordelijk voor het Zwaar Weer Team en de Financieringsdesk. Hans merkte toen het volgende op:
“Wat mij opvalt is dat veel accountants die actief zijn in het microbedrijf alleen hun verantwoordelijk lijken te nemen als het gaat om het samenstellen van de jaarrekening. Terwijl ik graag zou zien dat de accountant het gesprek aangaat met de ondernemer over bijvoorbeeld de houdbaarheid van een verdienmodel. Of uitzoeken of een ondernemer wel het juiste kostprijsmodel hanteert. Veel ondernemers komen in de problemen omdat dit model niet in orde is. Wat ik en wij bij de KvK uiteindelijk van de accountant verwachten is dat hij het gesprek aangaat met de ondernemer over zijn levensvatbaarheid op lange termijn. Ondernemers, financiers en overheidsinstanties verwachten dat de accountant werk maakt van het vroeg signaleren van mogelijke financiële problemen die zich op termijn kunnen voordoen.”
Het is denk ik een signaal dat we niet zomaar naast ons neer kunnen leggen. Want waar het hier in feite over gaat is de vraag hoe we onze natuurlijke adviesfunctie invullen?
Leren van studenten mkb-accountancy
Dat de levensvatbaarheid geen standaard agendapunt is in gesprekken met de ondernemer valt mij ook ieder jaar weer op tijdens de lessen Managementaccounting die ik geef aan de postbachelor opleiding MKB-accountant. Het is vaak (nog) geen kantoorpolicy om hier (meer) aandacht voor te hebben. Nu dienen de studenten bij het uitwerken van hun adviesopdracht voor dit vak ook altijd aandacht te hebben voor de levensvatbaarheid van de onderneming. Daarbij is het altijd mooi om te zien dat studenten zelf constateren dat een focus op die levensvatbaarheid vaak tot mooie gesprekken met ondernemer leidt en tot kwalitatief betere adviezen.
Aandacht hebben voor levensvatbaarheid levert dus iets op.
Wat zijn dan die aandachtspunten waarvoor iedere accountant oog dient te hebben als hij het gesprek aangaat met zijn klant? Hierna benoem ik de zeven belangrijkste.
1. Wat is de opbouw van de kostprijs?
Het komt regelmatig voor; ondernemers die geen inzicht hebben in hun kostprijs of met een onjuiste kostprijs werken. Er zijn zelfs ondernemingen waarbij de afgelopen jaren de directe kosten niet worden gedekt door de omzet. Dat ze daar weinig van merkten kwam vaak doordat er sprake was van corona-uitstel van belastingen en/of teveel ontvangen NOW of TVL, daardoor ontstonden er geen liquiditeitsproblemen. Een tweede oorzaak heeft te maken met het feit dat er in de jaarrekening niet wordt gewerkt met een bedrijfseconomische balans en winst- en verliesrekening. Door te werken met een bedrijfseconomische jaarrekening en winst- en verliesrekening ontstaat er veel meer inzicht in de levensvatbaarheid van de onderneming.
2. Wat is de prijs- en wat is volumecomponent van de omzet?
Omzet kent een prijs- en een volumecomponent. In de praktijk wordt omzet meestal gepresenteerd als een totaalgetal, zonder dat duidelijk is wat de invloed van de prijs en de invloed van het volume (stuks, uren) op de omzet is geweest. Een stijgende omzet zegt daarom niets over de vraag of het goed met een onderneming gaat of niet. Want dalende volumes en stijgende prijzen kunnen wellicht een mooie omzetstijging laten zien, maar het is maar de vraag of een onderneming op termijn levensvatbaar is als de volumes blijven dalen. Ook stijgende volumes tegen lagere prijzen kunnen op termijn levensvatbaarheidsproblemen opleveren voor een onderneming. Dat is ook de reden dat degene die de levensvatbaarheidsplannen van een onderneming toetst altijd wil weten wat de prijs- en volumecomponent is van de omzet. De tijd dat je kon zeggen ik neem de omzet in geld van het afgelopen jaar en plus daar jaarlijks 3 of 5% bij op is echt verleden tijd.
3. Is de productie- en arbeidscapaciteit beschikbaar?
Om omzet te kunnen realiseren is er vaak productie- en arbeidscapaciteit noodzakelijk. Daarbij is het belangrijk dat die productie- en arbeidscapaciteit ook aanwezig is, cq dat er een beroep op kan worden gedaan. Met een oplopend tekort op de arbeidsmarkt wordt het voor veel ondernemingen steeds lastiger om de komende jaren de gewenste omzet te realiseren. Ook kunnen tekorten aan materialen of grondstoffen ervoor zorgen dat de gewenste omzet niet kan worden behaald. Vanzelfsprekend ligt hier ook een nauwe relatie met aandachtspunt 1. Daarnaast kan vertraging in het afgeven van bijvoorbeeld vergunningen ook leiden tot flinke vertraging in het realiseren van de omzetdoelstellingen, met soms (fatale) gevolgen voor de levensvatbaarheid.
4. Hoe ziet de samenstelling van de omzet eruit?
Behalve aandacht voor de prijs- en volumecomponent van de omzet is het ook belangrijk dat de ondernemer inzicht heeft in de samenstelling van de omzet. Welke klanten leveren een belangrijke bijdrage aan de omzet en het resultaat? Wat is de omloopsnelheid van de omzet? Welke plaatsen, regio’s of landen zorgen voor de omzet? Hoeveel procent van de omzet wordt door de vijf of tien belangrijkste klanten gerealiseerd? Wat zegt dat over de afhankelijkheid van deze klanten? Vaak is de informatie over de samenstelling van de omzet prima uit de (verkoop)administratie of een kassasysteem te halen.
5. Welke investeringen zijn de komende jaren noodzakelijk?
Veel ondernemingen hebben bedrijfsmiddelen en personeel nodig om hun doelstellingen te realiseren. Ontwikkelingen op het terrein van duurzaamheid en digitalisering kunnen ertoe leiden dat ondernemingen de komende periode investeringen moeten doen om een zogenaamde ‘license to operate’ te kunnen behouden. Zo stellen grote ondernemingen en overheden steeds meer eisen aan hun toeleveranciers in de keten op het terrein van duurzaamheid en mvo. Daarnaast mogen ondernemers vanaf 1 januari 2025 in veel binnensteden alleen maar meer met een elektrische bestelbus rijden. Maar ook de toenemende robotisering om arbeidsmarktproblemen op te vangen kan leiden tot noodzakelijke investeringen.
6. Wat is de impact van de rente als de onderneming gefinancierd is?
De rente stijgt en veel ondernemingen met een financiering zullen de komende periode, als gevolg van het einde van de looptijd te maken krijgen met een herfinanciering of renteherziening. Ondernemingen zullen moeten laten zien dat zij die extra rentelasten ook kunnen blijven betalen. Hierbij ligt er vaak ook een relatie met aandachtspunt 5.
7. Maak inzichtelijk hoe de maandelijkse kasstroom is samengesteld.
De kasstroom die de onderneming weet te realiseren bepaalt uiteindelijk of de onderneming op lange termijn levensvatbaar is of niet. Daarbij is het belangrijk dat er inzicht wordt gegeven in de ontwikkeling van de kasstroom per maand en de componenten waaruit de kasstroom is opgebouwd. Deze componenten zijn:
Component 1: Welke kasstroom wordt gerealiseerd met de operationele activiteiten
Component 2: Welke kasstroom wordt gerealiseerd met investeringsactiviteiten
Component 3: Welke kasstroom wordt gerealiseerd met financieringsactiviteiten
Let op: Dien je een verzoek in voor het saneren van coronaschulden dan wil de Belastingdienst, UWV en RVO twee versies zien van de opbouw van de kasstroom voor de komende twee jaren. Een versie waarin er geen rekening wordt gehouden met een schuldsanering en een versie waarbij er wel rekening wordt gehouden met een schuldsanering.
Conclusie
Het regelmatig aangaan van het gesprek met ondernemer over zijn levensvatbaarheid verdient zich bijna altijd terug. De ondernemer krijgt hierdoor meer inzicht in de bedrijfsvoering en kan daardoor sneller schakelen om de onderneming op koers te houden. Bedenk daarbij dat data-analyse hierbij een prima hulpmiddel is. Daarnaast is het natuurlijk van belang dat je weet welke andere elementen een rol spelen als je met de ondernemer het gesprek aangaat.
Jan Wietsma
Leer alles over de aspecten die komen kijken bij het vaststellen van de levensvatbaarheid van een onderneming tijdens de 5e leergang Herstructureringsdeskundige MKB meer info en aanmelden kan hier.
Geef een reactie