60% van consumenten wil bezuinigen vanwege Iran-oorlog

De Iranoorlog heeft voor hogere brandstof- en energieprijzen gezorgd. Inmiddels lijkt de kans steeds groter dat dit niet een kwestie van enkele weken meer is. Zo verwacht ING Research in haar laatste basisscenario dat tot en met het eerste kwartaal van 2027 de prijs van een vat ruwe (Brent)olie boven de $80 blijft en de (TTF)groothandelsprijs voor gas boven de €40 per MWh.

Inflatievrees

Ook de consument ziet de hogere brandstofprijzen niet ineens verdwijnen. Van de consumenten die hierover een mening hebben, denkt meer dan 80 procent dat de hoge brandstofprijzen 3 maanden of langer aanhouden. Dat blijkt uit de ING Vraag van Vandaag.

Dit is voor veel consumenten lang genoeg om merkbaar hogere inflatie te vrezen, een inflatie die ook kan doorwerken in andere producten dan gas, elektra, diesel en benzine. Zo blijkt de mediane inflatieverwachting van Nederlandse consumenten voor de komende 12 maanden namelijk te zijn gestegen van 2,5% in februari naar 3,7% in april (volgens de laatste peiling van de ECB).

Financiële druk

Slechts een klein deel (16%) van de consumenten verwacht zelf weinig te merken in de eigen portemonnee. Het overgrote resterende deel (84%) ziet de hogere prijzen door de Iranoorlog namelijk als een noemenswaardige financiële belasting voor het eigen huishoudens. Ruim één op de drie consumenten verwacht zelf te moeten bezuinigen of sowieso in de problemen te komen vanwege de hogere prijzen.

Minder uitgaven

Huishoudens kunnen zelf bezuinigen om de hogere prijzen op te vangen. Zoals we ook tijdens de energiecrisis van 2022-23 aangaven is de noodzaak daartoe groter voor lagere inkomens dan voor hogere inkomens. Waar hogere inkomens ervoor kunnen kiezen om een kleiner deel van hun inkomen te sparen, hebben lagere inkomens – die vaak niet of weinig sparen – die luxe niet. De meerderheid van de consumenten (59%) zegt dan ook dat de hogere prijzen aanleiding zijn om te bezuinigen. Het feit dat de spaarquote van huishoudens historisch gezien recent op een hoog niveau ligt – en in theorie een potentiële buffer in het inkomen vormt tegen hogere prijzen – is daarmee geen garantie dat de consumptie niet onder druk komt te staan.

Weinig alternatieven

Uit de economische literatuur over wat huishoudens in het verleden doorgaans daadwerkelijk deden bij hogere energie- en brandstofprijzen blijkt vaak dat huishoudens weliswaar minder energie en brandstof gingen consumeren, maar dat de daling van het gebruik daarvan doorgaans beperkt was. Dat is niet per se onwil; zeker op korte termijn kan het soms lastig zijn om te minderen. Zo kan bijvoorbeeld de reis naar het werk vaak niet vermeden worden en wonen veel consumenten in een sociale huurwoning waar ze vaak niet zelf maatregelen kunnen nemen om hun eigen energierekening te drukken.

Luxe sneuvelt

Uit de ING Vraag van Vandaag blijkt dan ook dat huishoudens vaak eerder de mogelijkheden willen aangrijpen om op luxere zaken te bezuinigen. Zes op de tien consumenten die zeggen te bezuinigen doen dat naar eigen zeggen op andere zaken dan energie of brandstof. De “luxere” categorie horeca, vakanties en vrijetijdsbesteding is daarbinnen het meest populair, terwijl de “noodzakelijkere” boodschappen het minst vaak bovenaan het bezuinigingslijstje staan.

Minder rijden

Afgaande op de antwoorden die consumenten geven, lijkt een deel van hen toch ook wel te proberen om wat minder kwijt te zijn aan brandstof en energie. Dat zien we zowel in het voorgenomen rij- als stookgedrag. Vier op de tien consumenten met een brandstofvoertuig zeggen minder kilometers te gaan maken (24%) of rustiger te rijden (16%). Een vergelijkbaar deel zegt de thermostaat veel of een beetje lager te willen te zetten.

Weinig investeringen

Energiebesparende investeringen, die in de regel vaak eerst geld kosten voordat ze wat opleveren, lijken minder populair dan bezuinigen: slechts 30% overweegt dit of is hier naar eigen zeggen mee bezig.

Economische schade

Voor een individueel huishouden kan bezuinigen verstandig zijn. Een grotere terughoudendheid om te consumeren heeft echter wel als nadeel dat de economische ontwikkeling in Nederland daarmee wat meer onder druk komt te staan dan voorheen. Vooralsnog zijn er geen aanwijzingen dat consumenten echt in koopstaking gaan en een recessie onafwendbaar is. Maar het flink afgenomen consumentenvertrouwen en het welvaartsverlies dat de duurdere import van energie en brandstof voor Nederland veroorzaakt heeft er wel voor gezorgd dat de groeiverwachting voor de Nederlandse economie van ING Research nu wat gematigder is dan een aan het begin van dit jaar.

Steunpakket overheid

Gerichte overheidssteun kan de pijn voor huishoudens verlichten én de tijdelijk economie ondersteunen. Inmiddels heeft de Nederlandse overheid een steunpakket aangekondigd. Dat bevat niet alleen isolatie- en verduurzamingssubsidies, maar ook maatregelen die het beschikbare inkomen van huishoudens en ondernemers ondersteunen. Hoewel het pakket in vergelijking met eerdere steunpakketten relatief klein is, kan het de bestedingen de komende tijd iets meer op gang houden.

Voorkeur steun

Voor dergelijke overheidssteun blijkt waardering te bestaan, als we consumenten een aantal van de beleidsopties uit het steunpakket voorschotelen. Zeven op de tien consumenten prefereert namelijk een vorm van overheidsingrijpen boven het uitblijven van overheidsbeleid. Consumenten die vóór overheidsingrijpen zijn, hebben vooral een voorkeur voor gerichte steun voor de laagste inkomens.

Gericht stimuleren

Een dergelijke maatregel voor de laagste inkomens heeft als voordeel dat deze de conjunctuur waarschijnlijk meer zou kunnen ondersteunen dan de maatregelen die meer generiek van aard zijn. Een euro steun voor deze groep, die doorgaans nagenoeg elke euro die binnenkomt uitgeeft, heeft namelijk doorgaans meer kans om snel weer te worden uitgegeven dan een euro steun die bij hogere inkomens terecht komt. Zo kan zelfs een steunpakket dat ook hogere belastingen bevat, en dus veelal ook tussen verschillende soorten huishoudens herverdeelt, toch een klein stimulerend effect voor de economie hebben. Waarschijnlijk zal dit niet alle financiële zorgen bij de Nederlandse consument wegnemen, maar wellicht kan het de bezuinigingsneiging van sommige huishoudens iets beperken.

Bron: ING Research NL