Van der Starre is RA, oprichter van 3D Governance en voorzitter van de raad van commissarissen bij Moore MKW. Hij is als promovendus verbonden aan het departement Bestuurs- en Organisatiewetenschap. Voorheen was hij onder meer directeur van AVM. In zijn proefschrift pleit hij ervoor dat accountants en toezichthouders leren loskomen van hun “obsessie met zekerheid”. “”Zowel commissarissen als accountants streven naar een situatie waarin risico’s volledig beheersbaar lijken en controle over alle aspecten van een organisatie mogelijk is. In werkelijkheid is dit streven naar zekerheid niet alleen onrealistisch, maar ook contraproductief. Het leidt tot een verstarring in ondernemerschap en flexibiliteit, eigenschappen die juist onzekerheden kunnen bestrijden.”
Gids in onzekerheid
Van der Starre onderzocht faal- en succesfactoren in toezichthoudende organen en concludeert dat de bestaande fixatie op controle het vermogen tot aanpassing aan onzekerheden en ambigue situaties ondermijnt en een rigide omgeving creëert waarin reactief handelen de overhand krijgt. “Om dit te kenteren, moet de accountant – de traditionele leverancier van zekerheden – zich transformeren van controleur naar ‘gids in onzekerheid’. Hiermee kunnen RvC’s en RvT’s meer praktische wijsheid toepassen die nodig is voor een gezondere balans tussen ondernemerschap en risicomanagement.”
Daarvoor is meer dan cijfermatige controle nodig, aldus Van der Starre. “Het vergt inzicht in de bredere context van een organisatie en de onzekerheden die daarmee gepaard gaan. Tegelijkertijd moet de accountant bereid zijn om zijn eigen beperkingen te erkennen te communiceren.”
Onzekerheden accepteren
Wat Van der Starre betreft moet de focus op absolute zekerheid plaatsmaken voor een cultuur waarin onzekerheden worden geaccepteerd en beheerd in plaats van vermeden. “Het gaat om het verstandig navigeren tussen onzekerheden. Daarmee kan een einde komen aan het controle-syndroom dat toezichthouders en accountants gevangenhoudt.”
Het proefschrift ‘Wijze Raad, een kritische analyse van praktische wijsheid van toezichthouders’ wordt eind oktober gepubliceerd.
“Het gaat om het verstandig navigeren tussen onzekerheden.” dat klinkt goed. Zo iets als tussen de klippen doorzeilen. Die kunst beheersten tientallen eeuwen geleden de zeelieden al. De meeste dan, want er liep wel eens een schip op de klippen. Om dat te voorkomen moet ik als stuurman weten waar de klippen en andere ondiepten zich bevinden. Veel daarvan kun je op navigatiekaarten e.d. vinden, alleen jammer dat die kaarten de situatie weergeven van de tijd waarin ze werden gemaakt. Dus wil ik, als stuurman van het zeilschip, eerst weten of dat nog zo is. En dan, dan is het cirkeltje weer rond, want dat moet je dan eerst even controleren.
Het mag toch bekend zijn dat accountants helemaal niet streven naar absolute zekerheid, maar naar een redelijke mate van zekerheid. En natuurlijk kijkt de accountant niet alleen naar de cijfers, maar ook naar de organisatie als geheel en de daarbinnen te onderkennen processen. Met als doel een afgewogen risicoanalyse zonder dat er sprake is van de genoemde ‘controle-obsessie’. Ik ben het eens met Timmerman dat alleen navigeren niet werkt maw we moeten de onzekerheden en de eraan verbonden risico’s juist eerst leren kennen om ze vervolgens te kunnen beoordelen en de controle-aanpak daarop te kunnen afstemmen.
Henk Verhoek, ik ben het volledig eens met uw reactie!
Hartgrondig mee eens. Zeker als de analyse van de risico’s niet binnen het expertisegebied van de accountant valt. Ik maak als zelfstandig IT consultant regelmatig mee dat ik met mijn opdrachtgever en zijn accountant om tafel zit die daarbij ver uit zijn eigen expertise en daarom enorm conservatieve adviezen geeft, vaak zonder gedegen onderbouwing.