Handhaving schijnzelfstandigheid raakt 250.000 zzp’ers

Op 24 maart 2023 oordeelde de Hoge Raad dat maaltijdbezorgers van Deliveroo geen zelfstandige ondernemers waren, maar eigenlijk een verkapt dienstverband hadden. Dit bracht de maatschappelijke discussie op gang waar de grens nu eigenlijk ligt tussen echte ondernemers en schijnzelfstandigen. Tot nu toe werd hierop niet actief door de Belastingdienst gecontroleerd, maar vanaf 1 januari 2025 komt daar verandering in. Dan gaat er gehandhaafd worden op basis van de wet Deregulering Beoordeling Arbeidsrelaties (DBA) en wordt hiervoor een afwegingskader gebruikt.

Ook bij overheid komt schijnzelfstandigheid voor

Nederland telt momenteel 1,25 miljoen zzp’ers, mogelijk zijn 250.000 zzp’ers hiervan schijnzelfstandigen. Ondanks dat de Belastingdienst in alle sectoren gaat controleren, zal de impact naar verwachting het grootste zijn in de zorg, kinderopvang, het onderwijs en bij de overheid zelf, meldt ABN AMRO in de vandaag verschenen sectorprognose. Saillant detail is overigens dat het Ministerie van Financiën onlangs zelf nog zzp-contracten verlengde om de hersteloperatie van de Toeslagenaffaire af te wikkelen, zo meldt Zipconomy. Deze contracten vallen mogelijk onder schijnzelfstandigheid.

Naheffingen en verlies fiscale voordelen

Als zzp’ers vanaf 2025 als werknemers worden gezien kan dit leiden tot problemen. Werkgevers lopen namelijk het risico op naheffingen en boetes, en zzp’ers riskeren dat zij belastingvoordelen missen. Volgens ABN AMRO doen werkgevers er verstandig aan om het aantal werkzame zzp’ers en de voorwaarden waaronder zij werken kritisch te bekijken. Staan zij onder het gezag van de opdrachtgever en werken zij een vast aantal uren, zijn bijvoorbeeld enkele vragen die een rol spelen. Met name in de zorg, waar het aantal zzp’ers in de afgelopen vijf jaar met zestig procent is gestegen, komt schijnzelfstandigheid vermoedelijk veel voor. Zo is vaak sprake van een gezagsverhouding, want werkzaamheden zijn meestal onderdeel van vaste roosters en hebben een structureel karakter.

In dienst of via uitzendbureau

Werkgevers hebben meerdere opties om het risico op een verkapt dienstverband te beperken, bijvoorbeeld door zzp’ers een vast dienstverband aan te bieden. Bedrijven kunnen er ook voor kiezen om zzp’ers via een uitzend- of detacheringsbureau in te huren of de samenwerking zelfs helemaal te staken. “De grenzen van zelfstandig ondernemerschap zijn niet vastomlijnd. Zo dragen opdrachten aan zzp’ers vaak de kenmerken van zowel een vast arbeidscontract als een opdrachtovereenkomst. Hoewel de Belastingdienst heeft aangekondigd terughoudend te zijn met boetes, moeten werkgevers wel serieuze stappen zetten om schijnzelfstandigheid te vermijden”, zegt Mario Bersem, sectoreconoom Technologie, Media & Telecom en Zakelijke dienstverlening van ABN AMRO. “Tegelijkertijd moet de overheid meer duidelijkheid bieden om te zorgen dat de rust in de arbeidsmarkt terugkeert. Zo is het belangrijk dat de nieuwe wet die strikter onderscheid maakt tussen werknemers en zzp’ers er snel komt.”

Zzp’ers kritisch, maar ook optimistisch

Uit onderzoek van Boekhouder.nl onder 400 zzp’ers blijkt dat zzp’ers kritisch zijn over de plannen van het kabinet. Ruim een kwart verwacht dat de nieuwe maatregelen negatief zullen uitpakken, terwijl tien procent een positieve impact voorziet. Uit eerder onderzoek van deze website bleek al dat een op de zeven zzp’ers verwacht hierdoor opdrachten te verliezen. Voor sommigen is de onzekerheid zelfs zo groot dat ze overwegen te stoppen met ondernemen. Ondanks deze uitdagingen meldt Boekhouder.nl een klein lichtpuntje, want zzp’ers staan er voor volgend jaar best optimistisch in: een op de drie verwacht volgend jaar een hogere omzet en de helft denkt op z’n minst stabiel te blijven.

“Het optimisme onder zzp’ers laat zien hoe veerkrachtig deze groep is,” zegt een woordvoerder. “Bijna de helft van de ondervraagden zag dit jaar een stabiele omzet en voor 2025 verwachten velen deze lijn door te trekken. Wel is het belangrijk om voorbereid te zijn. Werk als zzp’er aan het diversifiëren van je klantenkring en zorg dat je administratie voldoet aan de eisen rondom schijnzelfstandigheid. Reserveer daarnaast een deel van je omzet om te investeren in nieuwe kennis, technologie en netwerken. Dit maakt je bedrijf toekomstbestendig, zelfs als regelgeving of marktomstandigheden veranderen.”