Onduidelijkheid over TOZO: dit is hoe het zit

De TOZO-regeling voor zelfstandigen leidt in de praktijk tot veel vragen. We zetten alles wat bekend is nog even op een rij.

Tozo 1 en Tozo 2

De Tijdelijke Overbruggingsregeling Zelfstandige Ondernemers (Tozo 1) ondersteunt zelfstandige ondernemers, onder wie zzp’ers, met inkomensondersteuning en bedrijfskrediet, zodat zij een betere kans hebben om hun bedrijf voort te zetten. De regeling wordt uitgevoerd door gemeenten en gold aanvankelijk tot 1 juni 2020. Er kwam een verlenging tot 31 augustus. Dit wordt TOZO 2 genoemd. De belangrijkste wijzigingen zijn dat het partnerinkomen nu meetelt in de beoordeling of een zelfstandige voor noodsteun in aanmerking komt. Een tweede nieuwe voorwaarde is dat de zelfstandige moet kunnen verklaren dat er geen surseance van betaling is aangevraagd of verkregen voor zichzelf, de onderneming of een van de vennoten.

Inschrijving KvK

Een persoon die met zijn onderneming niet staat ingeschreven in het handelsregister van de Kamer van Koophandel is naar de definitie van de Tozo geen zelfstandige, omdat deze persoon niet heeft voldaan aan alle wettelijke vereisten voor de uitoefening van een eigen bedrijf of zelfstandig beroep. Een ondernemer dient het eigen bedrijf of zelfstandig beroep vanaf een week vóór tot een week ná de start in te schrijven in het handelsregister van de Kamer van de Koophandel. Het niet voldoen aan de inschrijvingsverplichting levert een economisch delict op en maakt dat er geen beroep kan worden gedaan op de Tozo-regeling. Het beschikken over een btw-nummer maakt dat niet anders.

Btw-nummer

Na inschrijving in handelsregister van de Kamer van Koophandel volgt doorgaans de afgifte van een btw-nummer. Er kunnen verschillende redenen zijn waarom een persoon wel ondernemer voor de omzetbelasting is, maar géén onderneming voor het handelsregister van de Kamer van Koophandel. Voor de beoordeling of iemand door de Belastingdienst wordt aangemerkt als ondernemer voor de omzetbelasting (met btw-nummer), is de rechtsvorm waarin het bedrijf of beroep wordt uitgeoefend niet van belang. Rechtsvormen die per definitie onderneming zijn voor het handelsregister van de Kamer van Koophandel zijn bijvoorbeeld de eenmanszaak, de maatschap en de vennootschap onder firma (vof). Er zijn echter ook bedrijven en beroepen die wél ‘ondernemer’ zijn voor de omzetbelasting, maar géén onderneming voor het handelsregister van de Kamer van Koophandel. Alleen in bepaalde uitzonderingsgevallen is een ondernemer voor de omzetbelasting niet verplicht zich in te schrijven in het handelsregister van de Kamer van Koophandel, maar kan de ondernemer wel zelf de Belastingdienst verzoeken om een btw-nummer.

Participatiewet

Wie niet aan de wettelijke definitie van zelfstandige van de Tozo voldoet, en is aangewezen op arbeid in dienstbetrekking kan bij een inkomen onder de voor belanghebbende geldende bijstandsnorm eventueel een beroep doen op bijstand op grond van de Participatiewet. Alleen als sprake is van “zeer dringende redenen” zoals bedoeld in artikel 16, eerste lid, van de Participatiewet, kan van de artikelen van de Participatiewet en eventueel van de Tozo worden afgeweken.

 Afwijken door gemeente

In de brieven van 17 maart en 27 maart 2020 aan de Tweede Kamer zijn de kaders geschetst van de Tozo. De minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid heeft in zijn brief van 31 maart 2020 aan de Tweede Kamer aangegeven dat gemeenten op basis van die contouren al konden beginnen met het verwerken van de aanvragen. De staatssecretaris is bij de wettelijke vormgeving van de Tozo niet afgeweken van de eerder geschetste kaders. Een aantal gemeenten is op basis van die geschetste kaders voortvarend gestart met het verstrekken van voorschotten. Eigen aan het verstrekken van voorschotten is dat achteraf kan blijken dat in een aantal gevallen niet aan de wettelijke voorwaarden voor het recht op bijstand is voldaan, en dat het voorschot geheel of gedeeltelijk moet worden terugbetaald.

Dit zijn de voorwaarden:

• u als gevolg van de coronacrisis een huishoudinkomen onder het sociaal minimum heeft en/of een liquiditeitsprobleem waarvoor u een bedrijfskrediet nodig heeft;
• u tussen de 18 jaar en AOW-gerechtigde leeftijd bent;
• u Nederlander of daarmee gelijkgesteld bent;
• u in Nederland woont. Als u buiten Nederland woont, maar in Nederland uw bedrijf heeft, kunt u vanaf 18 mei 2020 Tozo bedrijfskapitaal aanvragen via de gemeente Maastricht. Buiten Nederland wil zeggen woonachtig in één van de landen van de Europese Unie (EU), de Europese Economische Ruimte (EER) of in Zwitserland;
• uw bedrijf in Nederland is gevestigd. Als u in Nederland woont, maar in het buitenland uw bedrijf heeft, kunt u vanaf 8 mei 2020 in uw woongemeente een aanvraag indienen voor Tozo-levensonderhoud. In het buitenland wil zeggen in de landen van de Europese Unie (EU) of Europese Economische Ruimte (EER) of in Zwitserland;
• uw bedrijf economisch nog actief is, tenzij dit als gevolg van de coronacrisis niet mogelijk is;
• u voldoet aan wettelijke vereisten voor de uitoefening van het eigen bedrijf, waaronder ingeschreven in het Handelsregister van de Kamer van Koophandel;
• u in bezit bent van alle noodzakelijke vergunningen;
• u vóór 17 maart 2020 met uw onderneming bent gestart en bent ingeschreven bij de KvK;
• u over 2019 aan het urencriterium voldoet, d.w.z. minimaal 1.225 uur werkzaam in uw eigen bedrijf of zelfstandig beroep. Mocht u na 1 januari 2019 zijn gestart in uw onderneming dan moet u in ieder geval in de periode tussen inschrijving bij de KvK en indiening van de aanvraag  2020 gemiddeld minimaal 23,5 uur per week aan/in uw bedrijf gewerkt hebben. Uren ten behoeve van administratie en acquisitie tellen ook mee.
• Als u directeur-grootaandeelhouder (DGA) bent, dan dient u alleen of samen met de andere in de BV werkzame directeuren, meer dan 50% van de aandelen te bezitten.
• De uitsluitingsgronden van de Participatiewet niet op u van toepassing zijn.
• Als u bijstand ter voorziening in de behoefte aan bedrijfskapitaal wilt aanvragen, er geen verzoek is ingediend tot verlening van surseance van betaling of om faillietverklaring van u, uw huishouden, uw bedrijf of zelfstandig beroep al dan niet in samenwerkingsverband.

Meer informatie: Ministerie SZW, 1 juli 2020