Toezichthouder AFM wil meer mogelijkheden krijgen om bij accountants maatregelen te nemen als blijkt dat er op dossierniveau zaken niet op orde zijn. Dat bepleitte bestuurslid Hanzo van Beusekom maandag in de Tweede Kamer tijdens de hoorzitting over de rapporten over de toekomst van de accountancy.
Begin dit jaar kwamen de door Financiën ingestelde Commissie Toekomst Accountancysector (CTA) en de door de NBA benoemde Monitoring Commissie Accountancy met hun rapporten over de stand van zaken in accountancyland en hun aanbevelingen voor de toekomst. Beide rapporten erkenden dat er vooruitgang is geboekt, maar waren ook kritisch op kwaliteit en transparantie in de bedrijfstak. De MCA was daarin een stuk scherper dan de CTA.
Negen maanden stil geweest
Vooral het scheiden van de audit- en adviespraktijk (ringfencing), marktwerking bij de OOB-controles en het centraliseren van het toezicht bij de AFM kwamen maandagmiddag in de Kamer aan de orde. De MCA kwam als eerste aan bod. Commissievoorzitter Ada van der Veer herhaalde nog maar eens de bevindingen die al begin dit jaar in het rapport aan de Tweede Kamer zijn gestuurd. Ook al zijn er de afgelopen jaren belangrijke stappen gezet, het moet beter. ‘Wij constateren een prestatiekloof. Ligt de lat bij accountants intern wel hoog genoeg?’ Commissielid Marcel Pheijffer constateerde met name dat de branche zelf nog niet veel met de bevindingen van de commissie heeft gedaan. ‘Het is negen maanden relatief stil geweest.’ Ook CTA-voorzitter Annetje Ottow sprak de sector aan op de eigen verantwoordelijkheid: ‘De sector is nu zelf aan zet. Die heeft het meeste te doen.’
Ringfencing en de rechten van de mens
Een van de pijnpunten is dat de ‘prikkels in de structuurmodellen’ onvoldoende zijn weggenomen: financiële scheiding van controle en advies moet daar een oplossing voor bieden, vindt de MCA. Van der Veer: ‘Daarbij moet ook een buffervermogen ontstaan aan de zelfstandig neergezette audit-organisatie. Wij hebben vaak gevraagd om inzicht in de financiële stromen, maar dat hebben wij niet gekregen.De kruissubsidie tussen die twee is ongewenst. In Engeland heeft de FRC al zo’n scheiding uitgevaardigd.’
De CTA heeft in haar rapport geen scheiding van advies- en controlepraktijk bepleit. Commissielid Elbert Dijkgraaf licht toe waarom: ‘Ringfencing is juridisch ingewikkeld. Daarmee kom je in het vaarwater van het Europese verdrag voor de rechten van de mens omdat het ook over eigendomsrechten gaat. Het is niet gezegd dat die scheiding dus juridisch kan. Je zou een overgangsperiode kunnen afspreken, maar we willen nu juist vaart maken.’
Britse situatie is anders
In het Verenigd Koninkrijk wordt wel op aangeven van toezichthouder FRC aan ringfencing gewerkt. De big four moeten daar komende maand hun plannen voor presenteren; medio 2024 moet de scheiding van advies en controle een feit zijn. Volgens Dijkgraaf is de situatie in ons land echter anders. ‘In het VK lopen ze achter en ik vraag me af of de ringfencing die daar wordt ingevoerd, wel hetzelfde is als wij hier bedoelen.’
Handhaven op dossierniveau
De AFM werd ook bevraagd tijdens de hoorzitting, als beoogd nieuw centraal loket voor toezicht en toetsing van accountancykantoren, waar nu NBA en SRA nog taken op dat gebied uitvoeren. Bestuurslid Hanzo van Beusekom gaf aan dat de toezichthouder marktdata mist en graag meer wetenschappelijk onderzoek zou zien. De AFM wil daarnaast vooral meer wapens in handen krijgen om te handhaven: ‘Het handhavingsinstrumentarium speelt een grote rol in ons werk. Het is voor ons nu te ingewikkeld om te handhaven op dossierniveau. Daar missen wij een stok. Dat zit ons dwars. Een goed handhavingsinstrumentarium is onderdeel van goed toezicht. Maar daar zien wij nu te veel hobbels.’
De volgende lantaarnpaal
De toezichttaak wordt ingewikkelder als ringfencing ook in Nederland wordt opgelegd, geeft Van Beusekom aan. Maar dat wil niet zeggen dat de AFM daar geen heil in ziet. Integendeel: ‘We vinden het van belang dat de governance verbeterd wordt, we zijn tevreden over het pakket van maatregelen. Wij maken ons wel milde zorgen over de aandacht voor de structuurmodellen. Daar moet druk op blijven zitten. Je wilt als sector niet tegen een volgende lantaarnpaal aanrijden en dan zeggen: ‘we hebben het een beetje laten zitten’. Dus experimenteer daarmee.’
Minimaal tien controles
Op de OOB-markt speelt vooral gebrek aan concurrentie. ‘96% van alle opdrachten komt bij de big four terecht. Regelmatig komt het voor dat er maar één kantoor een bieding doet’, aldus Van der Veer. Die vindt anderzijds wel dat een bepaald volume nodig is: ‘Als je maar twee of drie wettelijke controles doet per jaar, kun je de kwaliteit niet afdoende waarborgen. Wij pleiten voor een minimum van tien. Dat heeft consequenties: 100 kantoren zouden dan niet meer de OOB-controles kunnen doen.’
“Als je maar twee of drie wettelijke controles doet per jaar, kun je de kwaliteit niet afdoende waarborgen ”
Ik vind deze uitspraak ongepast naar mijn beroepsgenoten.
Ik heb nooit ergens gelezen dat AFM bij controles bij kantoren met weinig OOB-opdrachten aanwijsbaar systematisch meer kwaliteitsgebreken constateert dan bij de grotere kantoren .
Als AFM vermoedens in die richting zou hebben kunnen ze hun controleplan daarop aanpassen om hun vermoedens te toetsen.
Met name speelt daarbij ook de kwaliteit van de interne beheersing een grote rol.