Prijsvechter Ryanair kampt tijdens de drukste weken van het jaar met stakende piloten. Ze willen meer salaris, maar vinden de ‘zuinigste CEO ter wereld’ tegenover zich. Michael O’Leary, een gesneefde accountancystudent, heeft costcutting tot kunst verheven.
Niet alleen klanten van Ryanair moeten overal extra voor betalen, dit geldt ook voor het personeel. Koffie, thee en zelfs water zijn niet gratis op de werkvloer van de luchtvaarmaatschappij. Waar de Nederlandse dichter Lucebert schreef dat alles van waarde weerloos is, vindt Ryanair-baas Michael O’Leary dat aan alles van waarde een prijskaartje moet hangen. En dus rekent hij zijn eigen koffie ook gewoon netjes af als hij op kantoor is.
Gesneefd student
O’Leary bezocht Ierse privéscholen en ging accountancy studeren. Hij haalde echter nooit zijn diploma en trad in dienst van KPMG, waar hij als belastingadviseur werkte. Na een paar jaar begon hij voor zichzelf en had onder meer Tony Ryan als klant, baas van een luchtvaartmaatschappij met slechts één vliegverbinding: tussen het Ierse Waterford en London Gatwick. Ryan vroeg O’Leary om eens te kijken naar zijn luchtvaartmaatschappij, die maar met moeite het hoofd boven water kon houden. Ryan, die net zijn vijfde CEO in vier jaar tijd had benoemd, vroeg O’Leary om advies en dat kwam per kerende post: stop onmiddellijk met je bodemloze put en zoek iets waarmee je geld kunt verdienen. Maar Tony Ryan zag een andere oplossing: hij vroeg O’Leary om zijn luchtvaartmaatschappij van de ondergang te redden. De Ier ging naar Amerika en kopieerde het businessmodel van de lowcostmaatschappij Southwest Airlines. In 1988 werd O’Leary CFO en in 1994 CEO van Ryan Air, amper 33 jaar oud.
Kostenbesparing
O’Leary heeft, zoals eerder vermeld, zijn accountancyopleiding niet afgemaakt. Maar voor zijn belangrijkste uitgangspunt hoef je ook helemaal niet naar school te zijn geweest. Winst maken gaat makkelijker als je kosten laag zijn, is het devies van de Ryanair-baas. Alles waar hij spilzucht in ziet, verdwijnt. Gratis maaltijden aan boord? Te duur en te veel voedselverspilling. Bagage inchecken? Waarom zou je iets afgeven om het daarna weer terug te krijgen? Marketing? Mt een krasse uitspraak op zijn tijd haalt O’Leary moeiteloos de pers, wat hem veel gratis publiciteit oplevert. ‘There’s no such thing as bad press’, meent hij.
Afdingen
Een andere truc om kosten te besparen is afdingen. Ryanair vliegt niet op grote nationale luchthavens waar veel belasting betaald moeten worden. Op kleine luchthavens mag de lowcostcarrier bij a gratis landen en opstijgen. Op het Belgische Charleroi betaalt Ryanair niet alleen de laagste belastingen van alle luchtvaarmaatschappijen, O’Leary kreeg de Waalse overheid ook zover om de Ryanair te subsidiëren in de vorm van marketingcampagnes en zelfs opleidingen en hotelkosten voor personeel. Dankzij de grootte van zijn vloot – meer dan 500 toestellen – kan hij overal onderhandelen: van de brandstof over het onderhoud tot de parkeerplaats op de tarmac.
Efficiency
Maar costcutting gaat bij O’Leary veel verder dan besparen en afdingen. Zijn genie zit in het zien van steeds nieuwe efficiencymogelijkheden. Door alleen drankjes te serveren hoeft het cabinepersoneel geen koekkruimels en andere etensresten op te ruimen tussen vluchten. Na de landing is het vliegtuig in slechts 25 minuten klaar om verder te vliegen, wat volgens O’Leary betekent dat de vliegtuigen van zijn bedrijf 25% productiever zijn dan die van een grote luchtvaartmaatschappij of zelfs andere lagekostenmaatschappijen. Vliegschema’s worden tot in de puntjes geperfectioneerd: een vliegtuig vliegt ’s ochtends heen en ’s middags weer terug met dezelfde crew. Passagiers worden niet tot aan de terminal gebracht, maar moeten te voet of met de bus verder. Ook zelf is O’Leary een wonder van efficiency. Voor zijn eigen wagen kocht hij een taxivergunning, zodat hij in de drukke straten van Dublin op de voorbehouden rijstroken mag rijden. Het bespaart hem elke ochtend en avond veel pendeltijd.
Harde baas
O’Leary geldt als een harde baas. Hij verzette zich lang tegen CAO’s voor zijn personeel en probeerde vakbonden buiten de deur te houden. In 2018, dertig jaar nadat O’Leary aan boord stapte, moest hij zich matigen toen het cabinepersoneel van Ryanair voor het eerst in heel Europa staking ging. Sindsdien houdt de luchtvaartmaatschappij zich beter aan nationale arbeidswetgeving. Het personeel van Ryanair geldt als het slechtst betaalde en meest productieve in de sector. Een vast contract wordt pas na vele jaren trouwe diensten gegeven, maar liever maakt de costcutter gebruik van uitzendkrachten.
Staking
De onvrede is gebleven. Dit weekend gaat het personeel van Ryanair in het Belgische Charleroi in staking. Ryanair blijft weigeren de Belgische piloten loonsverhoging en indexering te geven. Ook wordt er gemorreld aan vlieg- en rusturen. ‘Voor elke euro, elk verworven recht, elke kruimel moeten wij vechten, het is zo vermoeiend’, zegt een piloot in de Gazet van Antwerpen.
Is natuurlijk ook een besparingsmogelijkheid.. Indirect zorgen dat je langzaam (maar zeker) van bijna al je personeelskosten af komt. Vraag me wel af of het potentiële personeelstekort met AI opgevangen kan worden.