Dat zei Palmen tijdens een minisymposium van fiscaal tijdschrift FED in Utrecht. Volgens de staatssecretaris moeten belastingplichtigen erop kunnen vertrouwen dat het systeem fouten kan opvangen en dat wetgeving niet “als een tanker over mensen heen dendert”.
Vergisrecht
Centraal in haar boodschap stond het fiscale vergisrecht, dat volgens Palmen breder moet worden verankerd dan nu het geval is. Het beginsel — dat burgers expliciet het recht geeft een fout te maken zonder zware financiële gevolgen — geldt bij toeslagen al als onderdeel van het herstelbeleid, maar zou ook elders in de fiscale uitvoering normatief moeten zijn. Ook benadrukte ze dat het afschaffen van de verzuimboete bij toeslagen een belangrijk precedent vormt.
Daarnaast pleitte Palmen voor meer professionele ruimte voor uitvoerders, onder meer via de nieuwe Kaderwet voor zelfstandige bestuursorganen (zbo’s). Die wet moet het mogelijk maken dat uitvoeringsorganisaties eerder en steviger wijzen op onuitvoerbare of disproportionele fiscale regels. Niet om beleid te blokkeren, benadrukte Palmen, maar om tijdig noodsignalen af te geven. “Een noodrem is geen manier om beleid te blokkeren, maar een schreeuw om verbetering.”
Praktijkkennis
Volgens de staatssecretaris is het noodzakelijk dat uitvoerders structureel worden betrokken bij de ontwikkeling van fiscale wetgeving. De kloof tussen beleid en uitvoering is volgens haar nog altijd te groot, waardoor regelgeving soms niet aansluit op de werkelijkheid. “Beleid dat in de uitvoering niet werkt, ís eigenlijk gewoon slecht beleid,” zei ze. Palmen pleit daarom onder meer voor standaardplaatsingen van beleidsambtenaren binnen uitvoeringsdiensten, bijvoorbeeld via het Rijkstraineeprogramma.
Zelf liep zij ooit incognito mee bij het autoteam van de Belastingdienst, waar ze ervoer dat praktische werkwijzen en jargon de werking van de wet sterk bepalen. “In geen enkele wet stond het woord ‘krentenbol’, maar iedereen wist wat het betekende voor de BPM, auto’s met kleine deukjes. Die zorgden dat de waarde van een voertuig lager werd, waardoor mensen uiteindelijk bij de parallelimport minder BPM hoefden te betalen.”
Menselijke maat
De nadruk op fiscale rechtsbescherming is volgens Palmen een directe les van de toeslagenaffaire. Wet- en regelgeving alleen bieden onvoldoende garanties, stelt zij; het gaat om de manier waarop regels in het leven van mensen ingrijpen. Daarbij verwijst zij naar het gedachtegoed van professor Dieter Brüll, die waarschuwde dat een systeem nooit “lak mag hebben aan het individu”.
Volgens Palmen is inmiddels 97 procent van de ouders binnen de hersteloperatie financieel gecompenseerd, maar blijft extra ondersteuning nodig voor wie baan, huis of gezondheid verloor door het optreden van de overheid. Met de nieuwe ‘MijnHerstel’-route moet ook dat deel van het herstel versnellen. Het streven blijft om in 2027 het financieel herstel volledig af te ronden.
Waakzaamheid
Toch waarschuwde de staatssecretaris dat de verbetering van rechtsbescherming geen eindpunt kent. Tijdens een bezoek aan het Verenigd Koninkrijk zag ze hoe vergelijkbare systeemfouten — zoals het Post Office-schandaal — jarenlang ongecorrigeerd bleven. “We kunnen niet alleen vertrouwen op systemen. Checks en balances hebben een verankerde plek nodig in de manier waarop de overheid werkt.”
Lees hier de toespraak.
Geef een reactie