Europa schuift een nieuwe tijd binnen. Een tijd waarin geopolitieke spanningen, technologische doorbraken en klimaatbeleid steeds zichtbaarder door elkaar heen gaan lopen. Waar de ene crisis nog maar net is afgezwakt, dient de volgende zich alweer aan. Ondertussen zoeken ondernemers – vaak midden in hun eigen transities – houvast in een wereld die fundamenteel verandert. Daardoor komt er ook veel meer op het bordje van accountants en MKB-adviseurs terecht.
De KVS Preadviezen 2025, Openheid in tijden van geopolitieke fragmentatie, leggen precies bloot waar die veranderingen vandaan komen en waarom ze elkaar versterken. Wat vooral opvalt: de vanzelfsprekendheid waarmee Nederland decennialang bouwde op open grenzen, vrije handel, stabiele energievoorziening en een voorspelbare technologische omgeving, staat onder ongekende druk. Toch hebben veel ondernemers het gevoel dat het “allemaal wel meevalt” — totdat ze geraakt worden door exportheffingen, een stilgevallen leveringsketen, een nieuwe Europese digitale regel of een energieschok.
Voor accountants ligt hier een duidelijke opdracht: uitleggen wat er gebeurt, duiden wat dat betekent en helpen om strategische keuzes te maken.
1. Europa staat voor fundamentele keuzes
De Preadviezen laten weinig ruimte voor twijfel: het idee dat Nederland zelfstandig grote stappen kan zetten op het gebied van energie, technologie, defensie of handel is grotendeels een illusie. De wereld is daarvoor te verweven geraakt, en de risico’s zijn te groot geworden om binnen de landsgrenzen op te lossen.
Toch is de reflex – zeker in het publieke debat – vaak nationaler dan ooit. Nederlanders zien de noodzaak van Europese samenwerking, maar voelen tegelijk ongemak. Dat maakt het gesprek erover soms moeizaam. Maar voor ondernemers is het essentieel dat iemand hen helpt de belangen te wegen. Waarom komen CSRD-rapportages niet “uit de lucht vallen”? Waarom is CO₂-beprijzing geen hobby van Brussel? Waarom is BTW-harmonisatie geen papieren oefening?
Omdat ze allemaal voortkomen uit dezelfde realiteit: we kunnen ons in een wereld vol geopolitieke onzekerheid simpelweg geen versnipperd beleid meer veroorloven.
2. Defensie als Europees publiek goed – en wat dat betekent voor de economie
Defensie lijkt op het eerste gezicht een ver-van-mijn-bedshow voor accountants. Totdat je ziet hoe het rapport de link legt tussen veiligheid, industriële productie en economie. Europa produceert meer dan twintig verschillende soorten tanks; de VS slechts één type. Dat klinkt misschien banaal, maar het illustreert een groter probleem: versnippering zorgt voor hogere kosten, minder innovatie en verlies van concurrentiekracht.
Juist in sectoren waar Nederland sterk in is – hightech, chiptechnologie, defensiegerelateerde elektronica, maritieme innovatie – ontstaat de komende jaren een Europese investeringsgolf. En waar investeringen worden gedaan, liggen ook vragen:
- Hoe financier je R&D in een sector die steeds strategischer wordt?
- Hoe ontwikkel je waarderingen als de strategische waarde van technologie verandert?
- Welke subsidiestromen komen uit Europa beschikbaar en hoe positioneer je ondernemers daarvoor?
De accountant wordt dan geen specialist defensietechniek, maar adviseur in toekomstige businessmodellen.
3. Globalisering kraakt: nieuwe ongelijkheid en nieuwe risico’s
Decennialang was globalisering een belofte: groei, efficiëntie, schaalvoordelen. En die kwamen er ook. Maar de Preadviezen laten zien dat globalisering ook verliezers kent. De China-schok kostte in sommige regio’s tienduizenden banen. Inmiddels is het Europa dat onder druk staat van goedkope Chinese elektrische auto’s, batterijen en zonnepanelen.
Dit raakt het MKB directer dan vaak wordt gedacht. Een producent die afhankelijk is van een enkele regio, een groothandel die werkt met één dominante leverancier of een bedrijf dat onderdelen via China laat komen, krijgt ineens met geopolitiek te maken.
Daar komt de accountant in beeld: niet als handelsexpert, maar als risicodenker.
Hoe robuust is de keten?
Wat gebeurt er als een leverancier uitvalt?
Hoe lang kan een onderneming tegenvallers opvangen?
Zijn er alternatieve markten?
Het zijn vragen die tien jaar geleden zelden in adviesgesprekken voorkwamen, maar nu onmisbaar zijn.
4. De energietransitie: kwetsbaar én kansrijk
Nederland is energie-intensief. Dat maakt het kwetsbaar. ETS-kosten stijgen, klimaatnormen worden strenger, en duurzame investeringen vragen kapitaal. Tegelijkertijd bieden de Preadviezen juist hier een positief perspectief: Nederland staat op de kaart voor waterstof, groene havens en industriële innovatie.
Maar ondernemers zien vaak vooral de kosten, de onzekerheid en de snelheid waarmee het moet. Accountants kunnen juist daar het verschil maken door:
- scenario’s door te rekenen,
- subsidies inzichtelijk te maken,
- ketenanalyses te maken voor CSRD,
- en de financiële impact van verduurzaming realistisch in beeld te brengen.
De energietransitie is geen technisch dossier; het is een strategisch continuïteitsvraagstuk.
5. Bigtech: de nieuwe afhankelijkheid
De Preadviezen schetsen een confronterend beeld: de 50 grootste bedrijven ter wereld vertegenwoordigen 36% van het mondiale bbp — en het grootste deel zijn Amerikaanse technologiebedrijven. Zij bepalen steeds meer hoe ondernemers werken, communiceren en hun processen inrichten.
Veel MKB’ers hebben niet door hoe groot hun afhankelijkheid is. Totdat er iets misgaat: een wijziging in voorwaarden, een algoritme dat anders gaat werken, verloren data, een security-inbreuk, of een AI-tool die niet uitlegt hoe beslissingen worden gemaakt.
De accountant wordt in dit domein steeds vaker de reality check:
- Is de IT-omgeving veilig?
- Zijn de gegevens betrouwbaar?
- Is het platform toekomstbestendig?
- Waar zitten lock-in-risico’s?
Digitale autonomie wordt een bedrijfseconomisch thema.
6. Fiscale samenwerking: Europa schuift naar voren
Het rapport van Lejour beschrijft hoe winstverschuiving naar belastingparadijzen heeft geleid tot lagere Vpb-tarieven en hogere lasten op arbeid. Met andere woorden: het systeem kraakt. En daarom schuiven Europese minimumbelastingen, transparantere winsttoerekening en strengere internationale afspraken snel naar voren.
Voor accountants betekent dat:
- internationalisering hoort bij élke adviespraktijk
- fiscale planning heeft een nieuw grensoverschrijdend kader
- reputatierisico’s worden belangrijker
- Pillar 2 geen niche is, maar een realiteit
Het fiscale speelveld wordt minder vrijblijvend.
7. Arbeidsmarkt: een systeem dat niet goed meer werkt
Een passage uit de Preadviezen is ronduit pijnlijk: de toename van psychische klachten onder flexwerkers in de WIA. Het is een symptoom van iets groters: een arbeidsmarkt die vastloopt. Krapte blijft, mobiliteit is laag, vaste contracten zijn te vast, flexibele te onzeker.
Voor ondernemers wordt duurzame inzetbaarheid een van de belangrijkste economische thema’s van dit decennium. Voor accountants betekent dit onder meer:
- realistische personeels- en kostenmodellen maken
- impact van verzuim op continuïteit inzichtelijk maken
- meenemen van HR-risico’s in strategische advisering
Arbeid is niet langer een kostenpost, maar een risicodrager.
8. Nederland moet kiezen
De Preadviezen komen tot een eenvoudige, maar verreikende conclusie: meer nationale autonomie is op veel terreinen een illusie. Of het nu gaat om defensie, cybersecurity, energie, handel of technologie — Nederland is te klein om het alleen te doen.
De kunst is dus niet om “meer Europa” of “minder Europa” te roepen, maar om nuchter te kijken naar waar samenwerking waarde toevoegt. Voor accountants betekent dat: de Europese dimensie hoort nu structureel in het adviesgesprek.
9. Wat betekent dit concreet voor accountants?
De kernboodschap is helder:
- Advisering wordt strategischer.
- Geopolitiek wordt onderdeel van risicobeoordeling.
- Data-kwaliteit en digitale weerbaarheid worden basisvoorwaarden.
- Continuïteit krijgt een internationale component.
- Het MKB heeft gidsen nodig om door deze transities heen te komen.
De accountant wordt minder controleur of cijferbeheerder, en meer begeleider van ondernemers die in een onzekere wereld navigeren.
Slot: meer openheid, maar met nieuwe zekerheden
De tijd van vanzelfsprekende open grenzen is voorbij. Maar dat betekent niet dat we minder open moeten worden. Het betekent dat we slimmer, strategischer en weerbaarder open moeten zijn.
Het KVS-rapport laat zien dat ondernemers steun nodig hebben om door deze complexe realiteit te manoeuvreren. En accountants, controllers en adviseurs spelen daarin een sleutelrol. Niet door oplossingen op te dringen, maar door ondernemers mee te nemen, gerust te stellen waar het kan en te waarschuwen waar het moet.
Openheid vraagt nieuwe zekerheden. En daar kan de accountant het verschil maken.
Geef een reactie