Volgens de toezichthouder zorgen de oorlog in het Midden-Oosten, hogere energieprijzen en verstoringen in handelsstromen voor meer onzekerheid op financiële markten. Koersen worden sterker gedreven door kortetermijnsentiment, terwijl de volatiliteit is toegenomen. Dat leidt volgens de AFM tot hogere waarderings-, liquiditeits- en operationele risico’s voor financiële instellingen.
AFM-bestuursvoorzitter Laura van Geest spreekt van een structureel veranderde situatie. “Onzekerheid is het nieuwe normaal”, stelt zij in het rapport. Volgens de toezichthouder moeten financiële instellingen en toezichthouders zich instellen op risico’s die zich minder goed laten voorspellen met traditionele modellen en historische data.
Grotere afhankelijkheid van techbedrijven
De AFM ziet dat financiële instellingen versneld overstappen naar cloudomgevingen en vaker AI-toepassingen inzetten. Dat maakt processen efficiënter, maar vergroot ook de afhankelijkheid van een relatief kleine groep grote technologie- en cloudbedrijven, vaak buiten Europa.
Een storing of cyberincident bij zo’n aanbieder kan volgens de toezichthouder meerdere instellingen tegelijk raken. Problemen in digitale infrastructuur, betalingsverkeer of dataservices kunnen daardoor doorwerken in liquiditeitsspanning, marktonrust en verlies van vertrouwen.
Volgens de AFM kunnen digitale afhankelijkheden daarmee gevolgen hebben voor de financiële stabiliteit. De toezichthouder noemt digitale weerbaarheid, inzicht in ketens en bewuste keuzes rond uitbesteding daarom steeds belangrijker.
De discussie over afhankelijkheid van buitenlandse technologiebedrijven speelt ook breder in Den Haag. Zo verbood het kabinet deze week de overname van IT-bedrijf Solvinity door Kyndryl vanwege zorgen over nationale veiligheid.
AI maakt fraude overtuigender
De AFM waarschuwt daarnaast voor de snelle ontwikkeling van digitale fraude. Volgens de toezichthouder bedraagt de schade door beleggingsfraude in Nederland naar schatting ongeveer 750 miljoen euro per jaar. Een groot deel daarvan blijft vermoedelijk buiten beeld door lage meldingsbereidheid en het internationale karakter van online fraude.
Fraudeurs maken steeds vaker gebruik van professioneel ogende handelsplatforms, sociale media en social engineering. Generatieve AI maakt het volgens de AFM eenvoudiger om overtuigende nepcontent te produceren, zoals deepfakes, synthetische identiteiten en geautomatiseerde phishingaanvallen.
De schade beperkt zich volgens de toezichthouder niet tot individuele slachtoffers. Wanneer consumenten minder vertrouwen krijgen in online bankieren, betaalapps of digitale beleggingsplatforms, kan dat ook gevolgen hebben voor financiële instellingen en de stabiliteit van het financiële systeem.
Risico’s van AI op kapitaalmarkten
Ook op kapitaalmarkten neemt het gebruik van AI toe. Marktpartijen zetten AI in voor data-analyse, handelsbeslissingen en de uitvoering van transacties. Dat kan informatieverwerking versnellen en handelskosten verlagen.
De AFM wijst echter ook op nieuwe risico’s. AI-modellen kunnen moeilijk uitlegbaar zijn en reageren soms op dezelfde databronnen of signalen. Daardoor kunnen marktbewegingen elkaar versterken, vooral wanneer meerdere systemen tegelijk vergelijkbare beslissingen nemen.
Daarnaast groeit volgens de toezichthouder het risico dat AI-systemen reageren op foutieve of gemanipuleerde informatie uit bijvoorbeeld sociale media of online platforms. Bij meer autonome systemen wordt het bovendien lastiger om achteraf te reconstrueren hoe beslissingen tot stand kwamen.
De AFM benadrukt dat marktpartijen verantwoordelijk blijven voor de AI-systemen die zij inzetten. De toezichthouder verwacht daarom aandacht voor datakwaliteit, modelvalidatie en interne controle.
Zorgen over groei private credit
De toezichthouder vraagt ook aandacht voor private credit, een markt die in Nederland nog relatief klein is maar wel groeit. Daarbij verstrekken fondsen en andere niet-bancaire partijen rechtstreeks leningen aan bedrijven.
Volgens de AFM brengt dat risico’s met zich mee rond waardering, leverage, beperkte transparantie en illiquiditeit. Omdat private-creditbeleggingen vaak niet dagelijks worden verhandeld, kunnen waardedalingen in stresssituaties vertraagd zichtbaar worden.
Private credit wordt bovendien toegankelijker voor particuliere beleggers. Naar schatting zit ongeveer 1,3 miljard euro van retailbeleggers in Nederlandse private-creditfondsen. De AFM verwacht daarom dat beheerders scherp zicht houden op liquiditeits- en waarderingsrisico’s en dat producten passend zijn voor beleggers.
Gasmarkt blijft onder toezicht
De oorlog in het Midden-Oosten werkt volgens de AFM ook door op de energiemarkten. Olie- en gasprijzen zijn gestegen en de volatiliteit op de gasmarkt is toegenomen.
De handel in TTF-gasderivaten vindt grotendeels plaats in Nederland, onder toezicht van de AFM. Ondanks de hogere prijzen en sterkere schommelingen functioneert de markt volgens de toezichthouder vooralsnog ordelijk. Wel blijft de AFM toezien op transparantie, concentratierisico’s en de robuustheid van handelsplatformen.
Geen verruiming leennormen
Ook de Nederlandse huizenmarkt blijft volgens de AFM een aandachtspunt. De hypotheekschuld van huishoudens is internationaal gezien nog altijd hoog. Daarom blijven prudente leennormen volgens de toezichthouder van belang.
Verruiming van leennormen vindt de AFM niet wenselijk, omdat dit risico’s voor huishoudens en kredietverstrekkers kan vergroten en woningprijzen verder kan opdrijven. Tegelijkertijd ziet de toezichthouder op dit moment ook geen aanleiding voor verdere verkrapping, omdat dat vooral starters zou raken.
Geef een reactie