De Nederlandse economie beweegt realtime, aldus De Kok, waarbij processen meerdere keren per jaar worden aangepast en data continu wijzigt. “Maar over dat geheel geven wij als accountants zekerheid in de vorm van één document: de controleverklaring.” En dat zorgt voor een onhaalbare fictie: één keer per jaar een stabiel, volledig beeld geven van een werkelijkheid die het hele jaar verandert.
Structureel achter risico’s aanlopen
Zo’n beeld is in de hedendaagse wereld onhaalbaar, zegt De Kok. “Processen, regels, koppelingen en datasets veranderen voortdurend. Toch geven we een verklaring af alsof alles een moment lang stilstond en alsof dat moment voldoende zegt over het jaar ervoor én het jaar erna.” De controleverklaring loopt structureel achter de risico’s aan, stelt hij. “Veel monitoring vindt ad hoc plaats, wordt handmatig bijgehouden of verdwijnt uit het zicht.” En zodra organisaties hun eigen monitoring op orde hebben, kan de accountant niet blijven werken in een jaarlijks ritme, stelt De Kok. “Zogenoemde ‘ongoing auditing’ is dan geen permanente controlefabriek, maar een noodzakelijke spiegeling: doorlopende toetsing van precies die onderdelen die het vaakst veranderen en het meeste risico dragen.”
Bovendien moet de controlerend accountant verder kijken dan de grenzen van één rechtspersoon omdat risico’s bijna altijd tussen organisaties ontstaan. “Een modern zekerheidsmodel moet dus hele ketens volgen, niet binnen de grenzen van organisaties blijven.”
Verder is een controleverklaring bedoeld voor iedereen tegelijk, terwijl een moderne economie zekerheid op maat vraagt. “De conclusie: de controleverklaring is simpelweg te klein geworden voor de wereld waarin zij moet functioneren.” Wat De Kok betreft moet er een model komen waarin “bedrijven doorlopende monitoring voeren, accountants realtime kunnen spiegelen waar het relevant is, zekerheid zich verplaatst van de organisatie naar de gehele keten en de controleverklaring onderdeel wordt van een breder, dynamischer stelsel van bedrijfskundige zekerheid.”
Als een verklaring al iets zegt dan gaat het altijd over feiten, financiële feiten, dingen die gebeurt zijn en niet een toekomstverwachting. Natuurlijk kun je best met een ondernemer gaan meedenken maar daar gaat de verklaring niet over, dat blijft een -al of niet gewaardeerd- stukje geschiedschrijving.