Sinds de introductie van ChatGPT eind 2022 is het debat over de arbeidsmarkteffecten van generatieve AI (GenAI) in een stroomversnelling gekomen. Nederlandse bedrijven geven in toenemende mate aan AI-toepassingen te gebruiken, en in de accountancy klinken al langer signalen dat startersfuncties onder druk staan. Tot nu toe ontbraken harde Nederlandse cijfers. Nieuw onderzoek brengt daar verandering in.
Concurreren met GenAI
Het uitgangspunt van het onderzoek is dat beroepen bestaan uit bundels van taken. Juist op taakniveau blijkt GenAI in toenemende mate concurrerend. Door internationaal onderzoek naar het automatiseringspotentieel van GenAI te koppelen aan Nederlandse beroepsdata, is in kaart gebracht welke beroepen het meest kwetsbaar zijn.
Daarbij gaat het vooral om functies met veel hoogopgeleiden en een groot aandeel routinematig, kennisintensief werk: analyseren, rapporteren, samenvatten, schrijven en controleren. Precies het soort taken dat ook voorkomt in juniorfuncties binnen de accountancy, consultancy en zakelijke dienstverlening. Beroepen worden als ‘sterk blootgesteld’ aangemerkt wanneer GenAI een groot deel van de taken kan overnemen én weinig aanvullende menselijke expertise vereist is. In zulke gevallen fungeert AI niet als hulpmiddel, maar als potentiële vervanger.
Vacatures lopen terug
De eerste aanwijzing voor een structureel effect is zichtbaar in vacaturecijfers. Tot en met 2022 hield het aantal vacatures in GenAI-gevoelige beroepen gelijke tred met de rest van de arbeidsmarkt. Daarna verandert het beeld. Sinds 2023 dalen zowel het aantal nieuwe als het aantal openstaande vacatures in deze beroepsgroepen aanzienlijk sneller dan elders. In het tweede kwartaal van 2025 lag het aantal openstaande vacatures in de meest blootgestelde beroepen bijna 25% lager dan eind 2022. In alle andere beroepen samen bleef de daling beperkt tot minder dan 10%.
Vooral jongeren geraakt
De scherpste effecten zijn zichtbaar bij jongeren. Volgens cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek werkten in het derde kwartaal van 2025 ruim 13% minder 15- tot 24-jarigen in GenAI-gevoelige beroepen dan eind 2022. In andere beroepen nam de werkgelegenheid onder jongeren juist toe met ongeveer 3%. Bij oudere leeftijdsgroepen is dat verschil veel kleiner. Op accountantskantoren wordt zichtbaar dat er minder vraag is naar instroom op juniorniveau, terwijl de bredere arbeidsmarkt relatief krap blijft. Die scheidslijn is cruciaal. GenAI blinkt uit in het toepassen van vastgelegde kennis (standaarden, regels, formats), maar mist impliciete kennis: professioneel oordeel, contextgevoel en ervaring. Daarmee concurreert AI vooral met jonge werkenden die net van de opleiding komen.
Geen simpele verklaring
Zou de terugval bij jongeren ook andere oorzaken kunnen hebben, zoals economische tegenwind of veranderende studiekeuzes? De data bieden daarvoor weinig steun, aldus de onderzoekers. Sectoren met relatief veel GenAI-gevoelige beroepen, zoals zakelijke dienstverlening en ICT, groeiden de afgelopen jaren juist stevig in toegevoegde waarde. Toch daalde daar het aantal jonge werkenden fors. Ook een verschuiving in onderwijsdeelname of opleidingsniveau verklaart het beeld niet: het aandeel jongeren dat geen onderwijs meer volgt nam toe, en het aantal hbo- en wo-gediplomeerden herstelde zich na 2023. Bovendien: als de daling vooral door minder aanbod zou komen, zouden openstaande vacatures juist moeten oplopen. Dat is niet het geval.
Dat hoeft geen blijvend negatief effect te zijn. Hogere productiviteit kan leiden tot nieuwe diensten, andere rolverdelingen en mogelijk zelfs extra vraag. Maar op korte termijn lijkt de arbeidsmarkt zich aan te passen ten koste van jonge instromers.
Bron: ESB.
Geef een reactie