De nieuwe staatssecretaris schetst een organisatie die nog steeds herstellende is van een roerige periode, maar inmiddels weer op een stabieler fundament staat. Zijn voorgangers hebben volgens hem belangrijke stappen gezet door achterstanden weg te werken, fouten uit het verleden te herstellen en de dienstverlening te verbeteren. “Op dat fundament wil ik als staatssecretaris verder bouwen”, schrijft Eerenberg.
Tegelijkertijd wil de staatssecretaris nadrukkelijk vooruitkijken. De Belastingdienst staat volgens hem voor een combinatie van uitdagingen: modernisering van het ICT-landschap, het op orde houden van het personeelsbestand en de toenemende complexiteit van wetgeving en toezicht. Eerst moet de basis verder worden versterkt, voordat grote beleidswijzigingen haalbaar zijn.
Ruimte voor hervorming pas later
In de brief wordt benadrukt dat de uitvoeringscapaciteit van de Belastingdienst een belangrijke randvoorwaarde vormt voor de fiscale agenda van het kabinet. In het regeerakkoord is een herziening van het belastingstelsel aangekondigd, maar Eerenberg wijst er op dat dat alleen kan als de uitvoering die veranderingen ook kan dragen.
Daarvoor is volgens hem nog tijd nodig. De moderniseringsopgave van systemen en processen legt de komende jaren veel druk op de organisatie. Pas vanaf 2027 of 2028 ontstaat er naar verwachting meer ruimte om nieuwe beleidsmaatregelen door te voeren. Tot die tijd blijft het prioriteit om rust en stabiliteit te behouden. “Dit is randvoorwaardelijk voor de fiscale agenda van de toekomst én voor de continuïteit van de belastingheffing en -inning.”
Nasleep van eerdere problemen
De organisatie werkt nog altijd aan herstel van fouten uit het verleden. Een deel van die hersteloperaties loopt nog door, bijvoorbeeld rond de Fraude Signalering Voorziening en de tegenbewijsregeling in box 3. Volgens Eerenberg is het terugwinnen van vertrouwen bij burgers en bedrijven een essentieel onderdeel van de recente koers.
Tegelijkertijd probeert de Belastingdienst de interne organisatie te versterken. Dat gebeurt onder meer door betere processen rond gegevensbeheer en privacy. In het verleden schoot de borging daarvan tekort, erkent de staatssecretaris impliciet. Inmiddels is een inhaalslag gemaakt. De organisatie komt volgens hem “steeds meer in controle op het gebied van processen, gegevens en privacy”.
Het toezicht van de Autoriteit Persoonsgegevens speelt daarbij een rol. In de bijlage bij de brief verwijst Eerenberg naar een positieve beoordeling van het plan van aanpak voor geautomatiseerde selectiesystemen.
AI en modernisering
Technologische vernieuwing vormt een andere pijler onder de modernisering van de Belastingdienst. De organisatie onderzoekt hoe nieuwe technologie, waaronder kunstmatige intelligentie, kan bijdragen aan efficiëntere uitvoering.
Volgens de staatssecretaris gebeurt dat voorzichtig en binnen duidelijke kaders. Met de eerder gepresenteerde visie op AI wil de Belastingdienst een “zorgvuldige, transparante en verantwoorde inzet” van dergelijke technologie waarborgen.
Tegelijkertijd waarschuwt hij dat digitalisering ook nieuwe uitdagingen oplevert. Systemen die nu modern zijn, kunnen over enkele jaren alweer verouderd zijn. Daarom moet het ICT-landschap continu worden onderhouden en vernieuwd, om te voorkomen dat opnieuw grote achterstanden ontstaan.
Personeel blijft sleutel
Naast technologie blijft personeel een cruciale factor voor de uitvoering. De Belastingdienst telt inmiddels ruim 28.000 medewerkers, die volgens de staatssecretaris dagelijks werken aan belastingheffing, dienstverlening en het onderhoud van systemen.
De afgelopen jaren lag de nadruk op het op orde brengen van de omvang van het personeelsbestand. Ondanks de krappe arbeidsmarkt lukt het de organisatie volgens de brief nog steeds om voldoende nieuwe medewerkers aan te trekken. De jaarlijkse wervingsdoelen worden gehaald.
De focus verschuift nu naar het behouden en ontwikkelen van personeel. “Medewerkers die gemotiveerd, betrokken en vitaal zijn en zich blijvend ontwikkelen, zijn van grote waarde voor de Belastingdienst”, schrijft Eerenberg.
Strategische personeelsplanning moet ervoor zorgen dat de organisatie ook in de toekomst voldoende expertise in huis houdt, mede met het oog op digitalisering en de mogelijke impact van AI op het werk.
Keuzes door schaarse capaciteit
Voor fiscalisten en beleidsmakers is vooral het signaal over schaarse capaciteit relevant. Volgens de staatssecretaris stapelen beleidswensen, nieuwe wetgeving en technologische eisen zich op, terwijl de uitvoeringscapaciteit beperkt blijft.
“Het aantal wensen overstijgt het capaciteitsaanbod bij de Belastingdienst”, schrijft hij. Dat betekent dat prioriteiten moeten worden gesteld en dat niet alle beleidsvoornemens tegelijk kunnen worden uitgevoerd.
Een concreet voorbeeld noemt hij bij de handhaving. De Belastingdienst krijgt regelmatig de vraag om stevig op te treden tegen nieuwe fraudevormen, zoals btw-carrouselfraude of het verzwijgen van cryptoactiva. Maar de toezichtcapaciteit is niet onbeperkt.
Daarom wordt volgens de staatssecretaris niet primair op incidenten gestuurd. De Belastingdienst houdt vast aan een bredere strategie waarin preventie centraal staat. Het doel is dat belastingplichtigen hun verplichtingen zoveel mogelijk uit zichzelf nakomen.
“Centraal in de strategie staat het voorkomen van fouten in een vroeg stadium”, schrijft Eerenberg. Dat levert volgens hem uiteindelijk meer effect op dan achteraf corrigeren.
Belastingdienst als fundament
De staatssecretaris benadrukt verder het bredere belang van een goed functionerende Belastingdienst. De organisatie vormt volgens hem een fundament onder zowel het belastingstelsel als het functioneren van de overheid. “Zonder de Belastingdienst kan beleid niet worden vormgegeven en geïmplementeerd. En zonder de Belastingdienst kunnen onze publieke voorzieningen niet worden gefinancierd”, schrijft Eerenberg.
De komende jaren moeten daarom vooral in het teken staan van stabiliteit, modernisering en zorgvuldig prioriteren. Als die basis op orde blijft, ontstaat volgens de staatssecretaris weer ruimte voor structurele hervormingen van het belastingstelsel. Dat gesprek zal de komende weken ook in de Tweede Kamer verder worden gevoerd.
Geef een reactie