Want juist de economische bril helpt veranderingen te duiden én richting te geven. En precies daar ligt, misschien wel meer dan ooit, een rol voor de accountant: niet alleen als controleur, maar ook als duider van toekomstige trends en ontwikkelingen die vandaag al actie vragen van bedrijven.
In veel van de interviews die u geeft, klinkt een grote maatschappelijke betrokkenheid door. Waar komt die vandaan?
“Ik ben econoom geworden, omdat ik de economie van bedrijven, burgers en bestuurders goed wilde begrijpen. Economie is een maatschappijwetenschap. Dat wordt duidelijk uit de geschiedenis van het economisch denken en dat fascineert me. Economie is uiteindelijk een wetenschap van wereldverbeteraars. Heel vaak wordt de economie platgeslagen tot beurskoersen en geld verdienen, maar economie gaat over zoveel mogelijk welvaart voor zoveel mogelijk mensen. Adam Smith zei al in 1776 in The Wealth Of Nations ‘the greatest good for the greatest number’. Welvaart is voor een econoom wat tegenwoordig brede welvaart heet. En Jan Tinbergen, de eerste winnaar van de Nobelprijs voor economie in 1969, kreeg die prijs voor zijn werk over hoe je met cijfers en modellen zoveel mogelijk welvaart voor zoveel mogelijk mensen kunt creëren. Elke econoom staat op de schouders van al die grote denkers.”
Hoe kijkt u naar de accountant van vandaag?
“De accountant heeft turbulente jaren achter de rug. Ik vind het alleen moeilijk om als niet-accountant over de accountant te spreken, dus ik laat hier liever de stem van de accountant zelf horen. In 2019 deed de NBA een reputatieonderzoek onder accountants. Op de vraag of er kan worden vertrouwd op cijfers als de accountant zijn handtekening zet, zei 61 procent ja, 26 pro-cent twijfelde en 13 procent zei nee. Dat betekent dat vier op de tien accountants zelf moeite had met dát vertrouwen. Tegelijkertijd stonden er toen ook accountants op die het beroep opnieuw betekenis gaven. En ja, soms heb je van dit soort crises nodig om te beseffen hoe belangrijk het beroep van de accountant is. Toen ik samen met Agnes Koops (voormalig voorzitter van de raad van bestuur van PwC) een stuk schreef over het het belang van vertrouwen in de economie en de rol die accountants daarbij hebben, grepen we terug op een tekst uit 1926 van Théodore Limperg over de leer van het gewekte vertrouwen. Prachtig.”
En wat wilt u daarmee zeggen?
“Mijn wens is dat accountants zichzelf weer kunnen vertrouwen. Hun beroepseer, hun dienst-baarheid aan het publiek belang. Dat moet het uitgangspunt zijn.”
Kunt u een voorbeeld geven?
“Ik gebruik een voorbeeld uit de tijd dat ik lid was van de Monitoringcommissie Corporate Governance. Er zijn in de governancecode gedragsregels en rapportageverplichtingen. Die gedragsbepalingen zijn moeilijker te controleren dan de rapportageverplichtingen. Tegelijkertijd is dat juist wat nodig is, dat de accountant ook kijkt naar die gedragsbepalingen.”
Staat dat vertrouwen niet opnieuw onder druk door AI en de hoge werkdruk?
“Dat hangt af van het vertrouwen van de samenleving in kunstmatige intelligentie, én hoe accountants dat combineren met hun moreel kompas. Uiteindelijk is de accountant zijn eigen opdrachtgever. Ja, hij of zij krijgt betaald door een klant, maar het zijn de eigen beroepsregels en de onafhankelijkheid die bepalen hoe je een opdracht uitvoert. Dat geldt ook voor AI.”
Welke kansen en risico’s ziet u bij AI voor accountants?
“Daarvoor neem ik toch eerst een aanloopje vanuit de economie. De Nederlandse economie loopt vast in knellende groeigrenzen: een krappe arbeidsmarkt, een overvolle infrastructuur, het stikstofslot waarmee we hebben te maken, het ‘carbon budget’ dat rap opraakt. De accountancysector heeft vooral te maken met die knellende grenzen wat betreft arbeid door minder instroom in het beroep. Dan is technologie inzetten om te leren omgaan met die knellende grenzen heel goed te begrijpen.”
En hoe denkt u over AI als vervanger van de accountant, zoals soms wordt beweerd?
“Ik zie AI niet als vervanger van accountants, maar wel van onderdelen van het werk. Tegelijkertijd opent het nieuwe mogelijkheden: rijkere analyses, gedragsbepalingen in plaats van alleen rapportagebepalingen waarover we het net hadden. AI zorgt niet voor minder werk, misschien zelfs voor meer en van hogere kwaliteit. Het échte werk komt centraal te staan; duiden, adviseren, vooruitkijken.”
Kan AI ook tijd vrijmaken voor accountants, bijvoorbeeld om meer te doen aan gedragsverandering en vergroening?
“Vast en zeker. Taken die je met AI sneller kunt doen, geven ruimte om meer te duiden en adviseren. Dat kan gaan over vergroening, maar ook over productiviteit of sociale thema’s.”
U klinkt wat voorzichtig over het gebruik van AI.
“Ik laat mij graag overtuigen door de cijfers, en ik zie het effect op productiviteit nog niet in de statistieken. Ik zie eerder het tegenovergestelde, namelijk minder productiviteit doordat er nu moet worden geïnvesteerd in AI. De aanschaf kost geld en er moet worden geïnvesteerd in het leren omgaan met AI. Wat kan wel? Wat kan niet? Wat past wel bij mijn moreel kompas? Wat niet? Waarop durf ik te vertrouwen? Er moet worden getraind. Dus ik zie nu eerder een dip in de productiviteit. Dat hoeft niet te betekenen dat het daarna niet omhoog kan gaan. Maar ik denk dat, als er extra taken en verwachtingen komen voor sommige beroepen, zoals de accountant, misschien de kwaliteit van de dienstverlening dan beter wordt, maar er worden niet per se minder uren besteed. En dan is het maar de vraag of dat leidt tot een hogere productiviteit.”
Welke verantwoordelijkheid ziet u voor partners weggelegd?
“Hoe meer ervaring je hebt, hoe groter je verantwoordelijkheid om minder ervaren accountants te helpen hun moreel kompas te ontwikkelen. Bijvoorbeeld door dilemma’s te bespreken, je eigen twijfel te delen en waar nodig te corrigeren. Dat geldt voor AI, voor vergroening, voor alles. Tegelijkertijd is het voor accountants die al langer in het beroep werken belangrijk open te staan voor ideeën en inzichten van jonge collega’s.”
Over vergroening gesproken. Hoe kijkt u naar de versoepelde CSRD door het Omnibus-pakket?
“Ik denk dat de aanpassingen – in het zoeken naar balans tussen regeldruk en effectiviteit – te veel zijn doorgeslagen naar minder regeldruk en te weinig op behoud van effectiviteit. Door de hoeveelheid bedrijven die eronder valt en de temporisering en afbakening die is gekozen, is denk ik de doelstelling iets te veel geweld aangedaan. Maar het heeft geen zin hier het glas halfvol te presenteren, want laten we gewoon eens beginnen en kijken hoe we wél het verschil kunnen maken. Ik weet nog dat Peter Bakker als president van the World Business Council for Sustainable Development ooit zei, ‘accountants will save the world’, maar misschien is het andersom ook wel zo. Meer in de zin van dat het nog meer betekenis geeft aan het beroep. Het geeft accountants de mogelijkheid, maar ook de verantwoordelijkheid om – door de vragen die je stelt, de analyses die je doet en de duiding die je geeft – te sturen op de dingen die meer welvaart creëren voor zoveel mogelijk mensen.”
En? Wordt dat al voldoende opgepakt?
“Accountants verschillen onderling, net als in iedere groep. Sommigen zijn meer gericht op zekerheid, anderen kijken juist naar de toekomst. Het is een teamprestatie, dus je hebt alle types nodig. Het feit dat AI misschien wel meer het ‘blauwe werk’ kan doen, betekent voor de accountant misschien wel dat er meer creativiteit, duiding, advisering en vooruitkijken wordt gevraagd. Wat ik vooral wil zeggen: ga niet alleen deep down tot zeven cijfers achter de komma dit werk zitten doen, maar gooi het raam open en kijk door een verrekijker naar wat voor toekomstige trends en ontwikkelingen er voor dát bedrijf belangrijk zijn. En vertaal dat naar acties voor vandaag en de toekomstvastheid van het verhaal dat cijfers van vorige jaren vertellen.”
Er wordt weleens beweerd dat je bij de grote Zuidas-kantoren weinig ruimte hebt voor een moreel kompas of maatschappelijke impact. Hoe kijkt u daarnaar?
“Dat beeld wil ik echt betwisten. Juist bij grote kantoren als PwC heb je veel mogelijkheden om impact te maken. Je werkt voor grote bedrijven die bepalend zijn voor de koers van de economie. Natuurlijk gaan transities daar soms langzamer, maar als zo’n kolos in beweging komt, heeft dat enorm veel effect. Voor accountants geldt hetzelfde: je belangrijkste raadgever is je eigen moreel kompas, je beroepseer en je onafhankelijkheid. Als je dat stevig hebt afgesteld, kun je ook bij grote organisaties richting geven aan vergroening, sociale missies en toekomstig verdienvermogen. Grote bedrijven zijn een verzameling van heel veel mensen; als die allemaal hun kompas afstellen op meer dan alleen winst, beweegt het bedrijf ook die kant op.”
Wat betekent dat concreet voor de rol van de accountant?
“Als wij met elkaar in Nederland besluiten dat we het huidige hoge welvaartsniveau willen vasthouden, dan zullen we schaarse productiefactoren moeten heralloceren van laagproductieve activiteiten met een grote ecologische en ruimtelijke voetafdruk naar hoogproductieve activiteiten. Ik zei al: de Nederlandse economie loopt vast omdat alle productiefactoren nu in gebruik zijn. We zullen dus productiecapaciteit moeten vrijmaken voor hoogproductieve bedrijven. Doen we dat niet, dan kiezen we impliciet voor minder welvaart. En daarin heeft de accountant een rol, want die kan dan bij de controle van de jaarrekening kijken of een bedrijf toekomstvast is. Stel, het minimumloon gaat omhoog, de prijs van water stijgt fors of stikstofrechten worden verhandelbaar. Wat betekent dat dan voor het verdienmodel van volgend jaar en het jaar daarna? Daarom zeg ik ook, gooi het raam open en kijk wat voor beleid eraan gaat komen.”
Maar niet iedereen staat te popelen om dat raam open te gooien.
“Elke organisatie kent verandervrees. Gemiddeld 40 procent van werkenden wil en kan niet veranderen, 25 procent wil wel maar kan niet, 25 procent kan wel maar wil niet, en 10 procent wil én kan. Zet die voorhoede in, geef ze ruimte om te experimenteren en dan volgt de rest.”
Hoe zou de accountant hierin kunnen optreden als verbinder?
“De accountant kent vaak verschillende spelers binnen een waardeketen, ecosysteem of sector. Dat kunnen zowel voorlopers zijn als bedrijven die achterblijven. Die positie biedt kansen om partijen met elkaar te verbinden. Bijvoorbeeld door een bedrijf dat worstelt met een transformatie of een verouderd verdienmodel in contact te brengen met een voorloper die deze stap al heeft gezet. Door actief kennisdeling te faciliteren – tussen niet-concurrenten – kan de accountant bijdragen aan meer productiviteit en innovatie binnen sectoren.”
Hoe kijkt u naar de consolidatieslag en private equity in de accountancy?
“De AFM schreef hier een interessant rapport over in april dit jaar. Op korte termijn biedt private equity kansen: schaalvergroting, investeringen in AI, betere managementpraktijken. Op langere termijn is er reden tot zorg. Commerciële ‘drivers’ kunnen de onafhankelijke blik onder druk zetten. Wat je nu dus ziet in de analyse van de AFM is dat er minder inzet is van kwaliteitswaarborgen. En onafhankelijkheid is nou juist de kern van het beroep. Terug naar Limperg: als de handtekening van de accountant ergens onder staat, moet in het maatschappelijk verkeer kunnen worden aangenomen dat het een waarheidsgetrouw beeld is. Geen opdrachtgever, ook geen private equity-aandeelhouder, mag dat ooit beïnvloeden.”
Sommigen zeggen dat administratiekantoren veel van hetzelfde doen als accountants. Hoe kijkt u daarnaar?
“In de waardepiramide schuiven accountants steeds meer naar boven naar complexere taken, bijvoorbeeld hoe je cijfers kunt gebruiken om gedragsverandering te stimuleren. Hun verantwoordelijkheid wordt daarmee niet kleiner, maar juist groter.”
Wat wilt u jonge accountants meegeven die nu kiezen voor dit vak?
“Hetzelfde wat ik ook altijd tegen jonge economen zeg. Verdiep je in de geschiedenis van het economisch denken, dan zul je zien dat economen wereldverbeteraars zijn. Dat geldt ook voor accountants. Ze zijn geen droge cijfercontroleurs, ze zijn veelkleurig. Hun belangrijkste taak is vertrouwen borgen en kleur geven aan cijfers. Niet omdat het moet, niet omdat het geld oplevert, maar omdat het in het publiek belang is. En uiteindelijk omdat ze daarmee bijdragen aan het vertrouwen in de economie en daarmee aan het groeivermogen.”
Tekst: Sander Voortman
Deze bijdrage komt uit het AV-Top 50 magazine van december 2025. Het volledige magazine vind je hier (gratis download): https://www.accountancyvanmorgen.nl/kennisdoc/av-3-2025-av-top-50/
Geef een reactie