Hoewel het kabinet met een startkapitaal van drie tot vijf miljard euro het investeringsklimaat en het verdienvermogen van Nederland wil versterken, klinkt er stevige kritiek op de gekozen opzet. De kern van de discussie: kan een overheidsinstelling die marktconform rendement moet behalen werkelijk toegevoegde waarde leveren?
Marktconform investeren: publiek doel, private logica?
Volgens de coalitie moet de nieuwe investeringsinstelling marktconform opereren en tegelijkertijd geen concurrent worden van private financiers. Juist die combinatie roept vragen op bij financieel experts. Bas Jacobs, hoogleraar economie en overheidsfinanciën aan de Vrije Universiteit Amsterdam, ziet hierin een fundamentele spanning, want ‘als een investering marktconform is, kan zij in beginsel door de markt worden gefinancierd’. Het is volgens hem daarmee dan ‘moeilijk te rechtvaardigen waarom publiek kapitaal nodig is’. Volgens hem wordt het onderscheid tussen privaat rendement en maatschappelijk rendement onvoldoende scherp gemaakt. Juist investeringen die financieel minder aantrekkelijk zijn, maar maatschappelijk waardevol, zouden een rol voor de overheid rechtvaardigen.
Onhelder probleem, onduidelijke oplossing
Ook het Instituut voor Publieke Economie plaatst kanttekeningen. Econoom Jasper van Dijk waarschuwt dat de investeringsinstelling wordt gepresenteerd als oplossing voor uiteenlopende economische uitdagingen, zonder dat helder is welk probleem concreet wordt aangepakt. “Er bestaan al diverse financieringsinstrumenten via de overheid, waaronder RVO-regelingen en Invest-NL dat onder het vorige kabinet al bijna 900 miljoen euro extra kapitaal heeft gekregen.”
Hefboomeffect aantrekkelijk voor groeiambities
Toch zijn er ook positieve geluiden. Economen van RaboResearch wijzen op het potentiële hefboomeffect van een nationale investeringsinstelling. Door de combinatie van publiek kapitaal en een impliciete overheidsgarantie kan de instelling relatief goedkoop financiering aantrekken op de kapitaalmarkt. “Met een beperkte kapitaalinjectie kun je via obligatie-uitgiftes een veelvoud aan investeringen mobiliseren,” aldus Rabo-econoom Hugo Erken. Dat kan vooral relevant zijn voor grootschalige investeringen in infrastructuur, energietransitie en technologie, sectoren waarin lange terugverdientijden en hogere risico’s private investeerders terughoudend maken.
Invest-NL ziet ruimte tussen overheid en markt
De nieuwe investeringsinstelling zal voortbouwen op Invest-NL en Invest International, die gaan fuseren. Volgens ceo Rinke Zonneveld ligt de kracht juist in het nemen van meer risico tegen een lager rendement. “Wij mikken op twee procent rendement, waar private investeerders vaak dubbele cijfers verlangen,” zegt hij. “Dat verschil creëert ruimte om projecten mogelijk te maken die anders niet van de grond komen.”
Zonneveld benadrukt dat Invest-NL vrijwel altijd samenwerkt met private financiers en geen markt verdringt. “Wij stappen in wanneer de markt niet volledig wil of kan financieren.” Als voorbeeld noemt hij de recente financiering van de internationale uitbreiding van Fastned, samen met meerdere banken.
Geef een reactie