De toetsfraude-affaire heeft een tweede slachtoffer gemaakt: bestuurslid Rob Bergmans is vanwege tussentijdse onderzoeksresultaten opgestapt bij Deloitte. De AFM zegt opnieuw ‘geschokt’ te zijn over ‘de examenfraude die ook bij een tweede grote accountantsorganisatie op het hoogste niveau speelt’ en kondigt aan: ‘er zullen nog meer stappen volgen’.
AFM-bestuurder Hanzo van Beusekom wil dat Deloitte het onderzoek diepgravend uitvoert en voortvarend afrondt, zodat alle feiten boven tafel komen. ‘De AFM zal dit scherp volgen.’ De toezichthouder deed eind vorig jaar aan alle OOB-vergunninghouders de dringende oproep om onderzoek te doen naar mogelijke examenfraude. ‘Deze onderzoeken zijn nog in volle gang.’ Maar volgens de AFM kunnen we nog meer verwachten: ‘De eerste stappen zijn gezet, er zullen nog meer volgen. Want voor twijfel aan de integriteit en vakbekwaamheid van accountants is geen ruimte.’
Welke feiten precies de reden vormen voor Bergmans vertrek, zegt Deloitte niet. Dat Bergmans er persoonlijk bij betrokken is, kan niet worden uitgesloten: de AFM stelt dat de fraude immers op het hoogste niveau speelt. Bij KPMG stapte medio juli commissaris Roger van Boxtel op omdat hij ‘een vrijwillige training niet op correcte wijze had afgerond’.
Extra schrijnend
Van Beusekom reageert in min of meer dezelfde bewoordingen als toen KPMG de fraude naar buiten bracht: ‘Ik ben geschokt en teleurgesteld over deze situatie bij Deloitte. Twee keer op rij is nu gebleken dat examenfraude ook in de top van grote accountantsorganisaties speelt, juist daar waar absoluut voorbeeldgedrag mag worden verwacht; dat maakt het extra schrijnend. Dit bevestigt ook dat het gaat om een fenomeen dat breder is verspreid. Het is belangrijk dat zij in de spiegel kijken om hiervan te leren voor de toekomst. Dit is helaas geen unieke gebeurtenis. Inmiddels zijn nationaal en internationaal meerdere gevallen bekend van examenfraude binnen de accountancysector. Dit raakt aan de integriteit en vakbekwaamheid van accountants.’
Gedrag zo snel mogelijk veranderen
Examenfraude heeft alles te maken met gedrag en cultuur, benadrukt Van Beusekom. ‘Wij zullen er scherp op toezien dat deze noodzakelijke gedragsverandering zo snel mogelijk wordt ingezet. Medewerkers binnen de sector roepen we nadrukkelijk op om misstanden proactief te melden. De sector gaat mij aan het hart. Zij moet examenfraude goed en snel onderzoeken en de onderliggende problemen aanpakken, waarna we hopelijk weer doorkunnen op de ingeslagen weg naar herstel van vertrouwen.’
Andere vier onderzoeken nog
EY, BDO, Mazars en PwC hebben nog niet gemeld wat de onderzoeken bij hen tot nu toe hebben opgeleverd. PwC meldt in het recent verschenen jaarverslag wel dat er in het voorjaar van 2022 al actie is ondernomen om ‘potentieel onethisch gedrag’ op te sporen bij het afronden van online trainingen, naar aanleiding van problemen bij PwC-kantoren in andere landen. Dat heeft geleid tot zowel preventieve maatregelen als opsporingsmaatregelen. In het jaarverslag worden als voorbeelden genoemd een evaluatie van de ’tone at the top’, het opnieuw beoordelen hoe effectief trainingsvormen (klassikaal, online) worden aangeboden en het meer benadrukken van het belang van integriteit bij het afronden van assessments. Ook is bij de medewerkers benadrukt dat ze voldoende tijd moeten nemen om zich voor te bereiden op toetsen. EY meldt in het jaarverslag alleen dat vanwege de media-aandacht is gestart met een onderzoek. Bij BDO en Mazars, die al in het voorjaar hun jaarcijfers presenteerden, wordt het onderwerp niet genoemd in het jaarverslag.
Als ik in de krant lees dat b.v. het onderwijzend personeel door het bestuur onder druk wordt gezet om de examenuitslagen te verbeteren en nog erger: dat de examen beoordelingen in een volgende ronde worden aangepast om vooral voldoende aantallen geslaagden te halen, dan vraag ik me af of de beroepsgroep echt zó helderziende was?