EY aansprakelijk in boekhoudfraudezaak Nidera, Nidera voor schade EY

door Misha Hofland

De CEO was de grote baas bij de Braziliaanse tak van Nidera, een van de grootste agrarische handelshuizen ter wereld. Het Rotterdamse Nidera werd opgekocht door het Chinese staatsbedrijf COFCO. Dat betaalde in 2014 $1,3 miljard voor 51% van de aandelen in Nidera, voor het resterende belang werd later nog eens $450 miljoen overgemaakt. Maar met Nidera ging het daarna financieel niet al te best, en de Chinezen kwam er achter dat binnen Nidera Brazilië omvangrijke boekhoudfraude was gepleegd. Dat leidde al tot jarenlang juridisch getouwtrek tussen COFCO, Nidera en EY. EY Nederland en EY Brazilië waren namelijk de controlerend accountants van respectievelijk Nidera Capital (de topholding van de Nidera-groep) en Nidera Brazilië.

Boekhoudfraude Nidera

De rechtbank Rotterdam heeft nu vier belangrijke uitspraken gedaan in de megazaak. Voor de Rotterdamse rechter is het helder: binnen de Braziliaanse tak van Nidera is over een langere periode gefraudeerd. “Bij Nidera Brazilië is (in elk geval) in boekjaar 2013, tegen de achtergrond van een governance crisis bij de Nidera-groep, boekhoudfraude gepleegd door de toenmalige CEO van Nidera Brazilië. Die werd daarbij geholpen door de country controller van Nidera Brazilië”, constateert de rechtbank. “Andere managementleden bemoeiden zich niet of onvoldoende met de CEO en lieten hem zijn gang gaan.” De fraude betrof vooral de waardering van de grondstoffencontracten van Nidera Brazilië (de zogeheten MtM-waardering, waardering tegen de actuele marktwaarde).

‘Ontspoorde manager’

De rechtbank constateert dat de betrokken partijen het er in wezen over eens zijn dat sprake is geweest van een omvangrijke fraude bij Nidera Brazilië waarbij het hoogste management van Nidera Brazilië was betrokken. “Tussen partijen staat niet ter discussie dat [de CEO, red.] een zeer dominante rol had binnen Nidera Brazilië, zich omringde met vertrouwelingen en weinig tot geen weerstand ondervond wanneer hij naar eigen inzicht bepaalde hoe bepaalde posten boekhoudkundig moesten worden verwerkt. Uit de stukken komt naar voren dat er een gebrekkige interne beheersing was binnen de Nidera groep en ook dat EY NL voor de daaruit voortvloeiende risico’s al voor 2013 en ook daarna had gewaarschuwd.”

In de woorden van nota bene de advocaat van Nidera Brazilië zelf ter zitting: “Het is een situatie waarin een manager bij Nidera Brazilië, [de CEO, red.], is ontspoord. Hij kwam ruikend naar drank naar binnen als de MtM-spreadsheets bekeken moest worden. Hij was erg dominant en veranderde van alles. (…) Het is een ontspoorde manager bij Nidera Brazilië die door zijn gedrag heeft veroorzaakt dat er zeer grote overwaarderingen in de boeken van Nidera Brazilië zijn opgetreden.”

Misleidende jaarrekeningen

Bij de rechtbank Rotterdam draaide het in de hoofdzaak om de vraag of EY Nederland en EY Brazilië als voormalig accountant van Nidera Capital en Nidera Brazilië aansprakelijk zijn voor de gevolgen van de boekhoudfraude, omdat COFCO als koper van de Nidera-groep zou zijn misleid doordat jaarrekeningen van de Nidera-groep een onjuist beeld gaven van de financiële situatie van de groep. In een eerder tussenvonnis werd al geoordeeld dat Nederlands recht van toepassing is.

EY Brazilië aansprakelijk

De rechtbank oordeelt dat EY Brazilië inderdaad aansprakelijk is: “EY Brazilië heeft bij haar controlewerkzaamheden ten behoeve van de geconsolideerde jaarrekening van 2013 fouten gemaakt door met die fraude verband houdende onregelmatigheden in de MtM1-waardering over het hoofd te zien. Voor zover COFCO Coöp door die fouten schade heeft geleden, is EY Brazilië daarvoor aansprakelijk. Ook bij de controlewerkzaamheden van EY Brazilië ten behoeve van de geconsolideerde jaarrekening van 2015 zijn fouten gemaakt en EY Brazilië is aansprakelijk jegens COFCO Coöp indien COFCO Coöp daarvan schade heeft geleden.”

Beroepsfout EY NL

EY Nederland heeft bovendien een beroepsfout gemaakt met betrekking tot de controle van de geconsolideerde jaarrekening 2015, oordeelt de rechtbank. Ook bij de geconsolideerde jaarrekening 2013 is dat het voorlopige oordeel, maar het accountantskantoor krijgt met betrekking tot dat jaar nog de gelegenheid om een en ander te weerleggen: “Op EY NL rust geen risicoaansprakelijkheid op grond van artikel 6:171 BW voor fouten van EY Brazilië. Wel is de rechtbank voorshands van oordeel dat ook EY NL een beroepsfout heeft gemaakt bij haar controletaak ten aanzien van de geconsolideerde jaarrekening van 2013. EY NL heeft nagelaten de controle zo op te zetten en uit te (laten) voeren dat zij overeenkomstig de voorschriften in de NV COS over voldoende en geschikte controle-informatie beschikte om zich een oordeel te kunnen vormen over de juistheid van die jaarrekening. EY NL zal worden toegelaten tot tegenbewijs. Ten aanzien van de geconsolideerde jaarrekening 2015 staat vast dat EY NL een beroepsfout heeft gemaakt bij haar controletaak.”

De rechtbank oordeelt dat de mogelijkheid dat schade is of zal worden geleden (bij COFCO) door de beroepsfouten van EY aannemelijk is. Daarover zal nog in een schadestaatprocedure moeten worden geoordeeld.

Nidera aansprakelijk voor schade EY

In een vrijwaringszaak die EY dan weer tegen Nidera aanspande krijgt het accountantskantoor het voor elkaar dat het Rotterdamse handelshuis opdraait voor de eventuele schade van EY:

“Als gevolg van deze boekhoudfraude zijn aan EY NL, via EY Brazilië, gemanipuleerde gegevens verstrekt in het kader van de controle door EY NL van de geconsolideerde jaarrekening van 2013. EY NL heeft de geconsolideerde jaarrekening van 2013 goedgekeurd terwijl daarin als gevolg van eerder bedoelde fraude een materiële onjuistheid zat. Als het voorshands geleverde bewijs in hoofdzaak […] standhoudt, is EY NL aansprakelijk jegens COFCO Coöp voor de gevolgen daarvan, omdat EY NL zich onvoldoende van haar controletaak heeft gekweten en daarmee een zorgplicht heeft geschonden jegens COFCO Coöp. Voor de schade die EY NL op haar beurt daardoor (mogelijk) lijdt of zal lijden, is Nidera Brazilië in de gegeven omstandigheden op grond van onrechtmatige daad aansprakelijk. […] Nidera Brazilië is niet aansprakelijk jegens EY NL voor de gevolgen van de aansprakelijkheid van EY NL jegens COFCO Coöp voor de onjuistheid van de geconsolideerde jaarrekening van 2015. Die onjuistheid is niet het gevolg van de boekhoudfraude bij Nidera Brazilië maar van een volgens accountancynormen ontoelaatbare maar door EY Brazilië toegelaten boekhoudkundige keuze van Nidera Brazilië, hetgeen door EY NL door onvoldoende oplettendheid en/of kundigheid bij haar controlewerkzaamheden niet is opgemerkt.”

In twee andere vrijwaringszaken die EY aanspande is, in afwachting van de definitieve uitspraak in de hoofdzaak, nog geen oordeel geveld. In de hoofdzaak krijgt EY nu eerst nog de gelegenheid om met tegenbewijs te komen tegen het oordeel dat het een beroepsfout heeft gemaakt bij de controletaak ten aanzien van de geconsolideerde jaarrekening van 2013.