Dat blijkt uit de voorlopige jaarrekening 2023 die Cordaid eind vorig jaar heeft gedeponeerd. Hoewel de jaarrekening geen direct verband legt tussen de fraudeonderzoeken en het aflopen van de financieringsovereenkomst, heeft het beëindigen van het project in de DRC wel flinke impact op de bedrijfsvoering van Cordaid. De organisatie erkent dat er sprake is van financiële risico’s en compliance-uitdagingen, maar benadrukt dat er actief maatregelen worden genomen om verdere schade te beperken.
Op de eigen site kondigde Cordaid op 18 december vorig jaar aan dat de jaarrekening 2023 en de afgifte van de accountantsverklaring waren vertraagd na ‘ontwikkelingen die vragen oproepen’. Wat daarmee werd bedoeld wilde Cordaid toen niet toelichten. Wel werden de conceptbalans en resultatenrekening online gezet. Inmiddels blijkt dat ook de voorlopige jaarrekening 2023 kort daarna is gedeponeerd bij de Kamer van Koophandel. Dat stuk is echter niet bij Cordaid zelf online gezet, en onthult veel meer over wat er aan de hand is. EY was de afgelopen jaren controlerend accountant. Cordaid bevestigt dat dat nog steeds het geval is.
Fraudeonderzoek DRC en miljoenenreserveringen
Cordaid ontving al in 2021 signalen van fraude bij partnerorganisaties in de DRC en startte in 2022 een intern onderzoek, meldt de organisatie in de voorlopige jaarrekening. In eerste instantie werd een ‘back donor provision’ van €1 miljoen getroffen. Dat is een financiële voorziening die een organisatie treft om mogelijke terugbetalingen aan donoren op te vangen. Dit gebeurt wanneer er een risico bestaat dat ontvangen subsidies of projectfinanciering niet correct zijn besteed of dat bepaalde kosten niet voldoen aan de subsidieregels van de donor.
In 2023 bleek uit een analyse van beëindigde Global Fund-projecten dat er mogelijk niet-subsidiabele projectkosten waren gedeclareerd. Dit leidde tot een aanvullende voorziening van €5,8 miljoen. Daarnaast werd de bestaande voorziening van €2,3 miljoen in de DRC vrijwel volledig benut.
Cordaid rapporteerde de vermoedens van fraude zelf aan The Global Fund, waarna beiden de afgelopen tijd onderzoek deden. Die onderzoeken lopen nog, en de definitieve resultaten worden pas in de loop van 2025 verwacht. Wat er precies misging in het Afrikaanse land wordt uit de stukken niet duidelijk, maar wel wordt bevestigd dat het om fraude en corruptie gaat. Zelf schrijft Cordaid daar onder andere over: “De integriteitsschendingen van 2022 in de Democratische Republiek Congo (hierna DRC) en andere landen zijn onderzocht (en bevestigd) en op de verschillende managementniveaus adequaat afgehandeld.”
Cordaid heeft geen extra voorziening getroffen voor mogelijke verdere terugbetalingen aan The Global Fund. De organisatie stelt dat het risico beheersbaar is, maar erkent dat er een potentieel materiële impact kan zijn als blijkt dat bepaalde uitgaven alsnog niet worden geaccepteerd.
Beëindiging van Global Fund-contract
Op 1 juli 2024 kwam ook het zogeheten HIV/TB-contract van Cordaid met Global Fund (€80-90 miljoen per jaar aan financiering) in de DRC ten einde, blijkt uit de voorlopige jaarstukken. Dit contract had tussen 2021 en 2024 een totale projectwaarde van €300 miljoen. De beëindiging betekent een aanzienlijke vermindering van Cordaids financieringsstroom, en leidde tot een inkrimping van het kantoor in Kinshasa. De jaarrekening vermeldt niet dat de fraudeonderzoeken de reden waren voor het beëindigen van het contract. Wel is duidelijk dat de stap flinke impact heeft op de activiteiten van Cordaid.
Interne personeelswisselingen en donorvertrouwen
De combinatie van fraudeonderzoeken en financiële onzekerheden heeft geleid tot governance-uitdagingen binnen Cordaid. In 2023 waren er vertragingen bij de publicatie van de jaarrekening, wat compliance-risico’s met donoren met zich meebracht. Nog altijd heeft EY geen handtekening gezet onder de cijfers van 2023. Dat heeft volgens Cordaid te maken met een hoog personeelsverloop binnen de financiële afdelingen van de landenkantoren en op het hoofdkantoor in Nederland, en met personeelswisselingen in de financiële top. In 2024 vertrok COO Ylse van der Schoot, en per 1 januari 2025 stapt ook CFO Lorena Paz Quintero op. Onlangs werd accountant Koos Boering aangesteld als nieuwe CFO. Elders in de stukken meldt Cordaid: “In 2024 zijn er vragen gerezen bij sommige donorprojecten, die moesten worden beantwoord voordat de financiële jaarrekening over 2023 kon worden afgesloten.”
“We realiseren ons dat we door deze vertraging niet volledig voldoen aan de verantwoordingsstandaarden”, laat Cordaid daarover bij de (in het Engels opgestelde) voorlopige jaarstukken weten. “We blijven echter volledig toegewijd aan het uitvoeren van onze missie volgens de verwachte normen en zetten ons in om de huidige vertraging op te lossen.” 2023 is voor de organisatie naar eigen zeggen “een zeer uitdagend jaar” geweest, “aangezien onze operationele capaciteit onder druk stond. We moesten onze interne controles en risicobeheer verder professionaliseren, de kwaliteit van inkomsten verbeteren en de organisatie herstructureren om de algehele effectiviteit en efficiëntie te verhogen.”
Maatregelen
Cordaid benadrukt in de voorlopige jaarrekening dat er naar aanleiding van de fraudekwestie maatregelen worden genomen om het vertrouwen van donoren te behouden. De organisatie voert actief gesprekken met grote financiers en heeft in sommige gevallen uitstel en uitzonderingen aangevraagd om te voldoen aan compliance-eisen. Cordaid heeft een actieplan gelanceerd. Dat is volgens de hulporganisatie gericht op striktere monitoring en auditprocedures om compliance-risico’s te verminderen, betere documentatie en rapportage van financiële transacties, en een cultuurverandering binnen de organisatie om integriteitskwesties structureel aan te pakken.
Cordaid zelf laat desgevraagd weten een en ander nog niet nader toe te kunnen lichten, in afwachting van de afronding van het lopende onderzoek. Wel meldt een woordvoerder dat de voorzieningen te maken hebben “met “inelligable” project kosten. Dit zijn kosten die zijn uitgegeven aan projectkosten die de lokale bevolking hebben bereikt maar waarvoor bijvoorbeeld het budget ontoereikend was (niet declarabele kosten) en dus deels door de donor zijn afgekeurd. Dit is geen fraude.”
Geef een reactie