Tijdens een project voor een opdrachtgever deed Bontekoning eind jaren negentig een opvallende ontdekking. De nieuwe generatie werkenden, de pragmatische generatie, ging net aan de slag. Ze moest zich snel conformeren aan de bedrijfscultuur en raakte vervolgens uitgeblust. Deze openbaring zou leiden tot een promotieonderzoek en meerdere boeken van zijn hand, waaronder Nieuwe generaties in vergrijzende organisaties(2017). “Ik heb het bij de pragmatische generatie zien gebeuren, maar ook bij de millennials: ze gaan aan de slag na hun studie, hebben veel energie, frisse ideeën en willen bedrijven graag updaten. Toch wordt in tachtig procent van de organisaties de vernieuwingskracht van jongeren helemaal niet benut. Een gemiste kans.”
Time-out
Uit zijn promotieonderzoek bleek dat de vergadercultuur voor pragmaten in de jaren negentig een grote energydrain was. “Samen zochten we naar een oplossing met als doel: waar krijg jij energie van? Oplossingen waren bijvoorbeeld een time-out in de vergadering en vragen naar concrete stappen. Dit hielp. Wat nog meer opviel, was dat die frisheid van de jongeren door de hele organisatie heen werkte. Iederéén werd er als het ware door opgepept én beter door.” Hiervan moet volgens hem wel actief werk worden gemaakt, het vraagt veel van de zittende generaties. “Je moet oude gewoontes durven loslaten, want vernieuwing zit altijd buiten de bestaande bedrijfscultuur. Het gevaar is dat je terugvalt in oude gewoontes, het zit helaas toch in de hersenen verankerd om top-down te denken”, beredeneert hij. “Maar denk aan een vijver; als het water zich niet kan verversen dan gaan de organismen dood. Ik zie het steeds weer: als bedrijven jongeren laten experimenteren en innoveren dan is het net alsof de jeugdigheid bij hen ook terugkomt. Prachtig om te zien.”
Vrijer en minder autoritair
Momenteel werken er vier generaties op de werkvloer: de verbindende generatie (1955-1969), de pragmatische generatie (1970-1984), de millennials (1985-1999) en Gen Z (2000-2014). Iedere generatie neemt weer een eigen set updates mee. Dit komt volgens Bontekoning door de opvoeding in een bepaalde tijdsgeest. “Het viel mij in de jaren negentig al op dat de pragmatische generatie veel vrijer en minder autoritair is opgevoed. Zij mochten veel meer zichzelf zijn en hun hart volgen dan hun ouders destijds. Dit brachten zij met zich mee toen zij aan het werk gingen; zij waren over het algemeen hoger opgeleid dan de zittende generatie, hadden meer kennis en gendergelijkwaardigheid was heel belangrijk.” Ook nu vallen bepaalde zaken op bij Gen Z. “Pragmaten en millennials laten hun kinderen meebeslissen over de inrichting van het huis, er is veel ruimte voor gevoel en alles is bespreekbaar”, legt hij uit. “Het is dus eigenlijk heel logisch dat Gen Z veel belang hecht aan de ‘waarom-vraag’. Zij nemen geen genoegen met een antwoord als ‘omdat dit in het protocol staat’. Ze zijn gewend thuis alles te bespreken en te bevragen. Dit hebben ze heel sterk in zich, dóór hun opvoeding dus.”
Personeelstekort
Om het personeelstekort in de accountancy op te lossen, wordt er vaak gesproken over meer jongeren aantrekken en volgens Bontekoning is dit een oplossing. “Maar vergeet 55-plussers niet. De pensioenleeftijd stijgt, ze zijn veel vitaler dan vroeger en deze groep groeit, terwijl de groep jongeren juist kleiner wordt. Richt je pijlen dus niet alleen op jonge mensen, maar behoud ook ouderen.” Ook culturele diversiteit is naar zijn idee een onderdeel van de oplossing. “Ik deed een project bij een Big4-kantoor, het team was cultureel zeer gemixt. Voor de jongeren was dit geen probleem, ze spraken moeiteloos Engels en konden goed omgaan met diversiteit. Je merkt dat de wat oudere groep daar wat meer moeite mee heeft. Het gevolg is dat samenwerken kan stagneren. Hier is zeker dus nog een wereld te winnen.”
Meiden leiden
Kan er al een voorspelling worden gedaan over de nieuwe generatie Alpha, geboren vanaf 2015? Bontekoning deed onlangs onderzoek onder elfjarigen, jonge Gen Z-kinderen, op het snijvlak van generatie Alpha. “Ik was echt even met stomheid geslagen”, legt hij uit. “Ze deden namelijk totaal niet wat ik vroeg. Toen realiseerde ik me dat ik niet had uitgelegd wáárom we dit gingen doen. Ook had ik niet nagedacht over wat ze leuk vinden; dit bleek gewoon praten over het leven te zijn. We pasten de opdracht aan en toen gingen ze ineens als een speer. Heel leuk om te zien dat negentig procent van de meiden op een heel organische manier de leiding nam.” Bontekoning hoopt over een paar jaar generatie Alpha daadwerkelijk te kunnen onderzoeken. Maar het elfjarigenonderzoek geeft hem al veel hoop voor de toekomst, zegt hij. “Het is mooi om te zien dat meiden leiden. We hebben sowieso veel meer behoefte aan leiders die vanuit gelijkwaardigheid denken en die snappen dat je de updatekracht van mensen nodig hebt als je met je bedrijf vooruit wilt. Als de zittende generaties beseffen dat de updates van de jongeren een frisse werk-omgeving creëren die ook gezonder is voor hen, breekt het updaten door.”
“Een goede werk-privébalans is voor mij superbelangrijk”
Ilias Sealioui (24) is senior auditmedewerker bij Van Oers in Breda. Hij valt in de generatie Gen Z (2000-2014). Hij is een wat oudere Gen Z’er. De generatie boven hem zijn de millennials (1985-1999).
“Ik kwam hier als stagiair op mijn negentiende binnen en zat eigenlijk onmiddellijk op mijn plek. Natuurlijk heb ik hiervoor wat bijbaantjes gehad, zo ben ik een paar jaar afwasser in een Grieks restaurant geweest. Ik was als tiener erg verlegen en moest vanwege een personeelstekort een keer invallen als ober. Dat was spannend, maar daardoor ben ik wel over mijn verlegenheid heen gekomen. Ik heb in die tijd mijn sociale skills ontwikkeld en geleerd beter met mensen om te gaan, en daarvan heb ik nu nog steeds profijt. Voor mij zijn vrijheid op het werk, verantwoordelijkheid dragen en samenwerken cruciaal. Ik vind het fijn om mijn tijd zelf te kunnen indelen, maar neem mijn verantwoordelijkheid wel serieus. Ook krijg ik veel energie van het echt samen lekker knallen. Iets wat hiermee samenhangt: ik vind een goede werk-privébalans heel belangrijk. Ik volg een post-master aan Nyenrode die veel tijd kost en sport graag. Natuurlijk is het logisch dat sporten soms op een lager pitje staat tijdens de piekmomenten in het jaar. Maar ontspanning is essentieel, juist om het werk beter aan te kunnen. Ik ga heel serieus om met mijn werk, maar ik vind niet dat dit altijd ten koste zou mogen gaan van de leuke dingen in het leven. Ik denk dat hier een groot verschil ligt met andere generaties, al wordt dat misschien niet altijd uitgesproken. Een ander verschil met wat oudere generaties is de digitale ontwikkeling. Ik ben opgegroeid met internet, mobiele telefoons en sociale media. Ook op het werk zetten we data-analyse en AI in. De ontwikkelingen gaan heel snel, je merkt dat de jongere generatie dit net wat beter kan bijbenen. Het is niet dat oudere collega’s ertegen zijn, maar zeker de zestigers zeggen wel eens zoiets als ‘vroeger deden we dit gewoon met pen en papier’ en zijn geneigd dingen liever wat meer te houden zoals het was. Ze zeggen ook snel ‘kun je me helpen, jij bent wel handig volgens mij’ en zien je dan bijna als een soort expert. Je merkt het ook in de communicatie. De wat oudere generatie pakt eerder de telefoon, terwijl de jongere generatie mailt of een berichtje stuurt. Wat ik trouwens heel prettig vind van de oudere generatie, is dat ze soms zeggen ‘hé doe maar even een stapje terug, er is geen reden tot paniek in deze situatie’. Jongeren willen misschien soms te snel of raken gestrest, het is heel prettig als een ouder iemand je op dat moment even helpt het beter te overzien. De verschillen klinken misschien groot, maar eigenlijk valt dit in de praktijk erg mee. Als we een teamuitje hebben, vallen de verschillen sowieso weg en zijn we gewoon gelijkwaardige collega’s van elkaar.”
“De wat oudere generatie pakt eerder de telefoon, terwijl de jongere generatie mailt of een berichtje stuurt”
“De economische tijd waarin je start is allesbepalend”
Jojanneke Struijs (41) is manager HR-solutions bij Van Oers in Etten-Leur. Ze valt nog net in de pragmatische generatie (1970-1984) en zit op het randje van de generatie millennials (1985-1999).
“Ik heb arbeids- en organisatiepsychologie gestudeerd en startte mijn carrière in de financiële crisis bij een werving- en selectiebureau. Als er weinig banen zijn, ben je heel blij dat je ergens aan de slag kunt gaan. Ook bleek het een goede leerschool. Hier ontwikkelde ik me op het gebied van omgangsvormen, gesprekstechnieken en ik leerde daar werken. Ik denk dat het uitmaakt in welke economische tijd je start. Ik weet namelijk hoe moeilijk het kan zijn om aan de bak te komen en koester mijn werkgever. Nu er sinds 2012 geen economische crisis meer is geweest en er personeelstekorten zijn, is het makkelijker om een baan te krijgen én weer verder te zoeken. Ik vind het opvallend hoe makkelijk de jongere generatie met werkrelaties omgaat. Zo van ‘ach als ik het hier niet meteen krijg, dan wel ergens anders’. Of dat ze een topfunctie ambiëren, maar ook parttime willen blijven werken. Maar realistisch gezien gaat dat gewoon niet. Prima als je parttime wil werken, maar je moet wel echt meters maken om hogerop te komen: je moet nu eenmaal hard werken om iets te bereiken. Ik vind het overigens bewonderingswaardig hoe goed ze werk en privé kunnen scheiden. Bij mij lopen werk en privé namelijk door elkaar heen en ik vind het normaal dat ik bereikbaar ben, maar ja is dat dan per se goed? Nog iets wat de jongere generatie heeft veranderd, is dat er nu veel meer sprake is van een informelere cultuur. Daaraan moet ik soms best nog wennen, maar het contact is bijvoorbeeld laagdrempeliger geworden. Er is minder hiërarchie en tien jaar geleden kon je écht niet in spijkerbroek naar kantoor komen, nu kan dat dus wel. Voor mij zijn vertrouwen en vrijheid bij samenwerken trouwens essentieel. Ik geef mijn team veel vrijheid en vertrouwen en verwacht die ook terug. Natuurlijk zijn er wel kaders. Vrijheid betekent niet dat niks hoeft en alles mag. Verder vind ik impact bij je klant maken belangrijk, want waarom doe je anders je werk? Ik krijg verder heel veel energie van een mooie teamprestatie, een opdracht succesvol doen of het succes van een collega, een tevreden klant of een nieuwe klant binnenhalen. Of ik generatieverschillen zie op het gebied van digitalisering? Ik denk dat ik het prima kan bijbenen, al gaan de ontwikkelingen natuurlijk wel snel. Ik zie wel dat oudere collega’s er wat meer moeite mee hebben, wat dat betreft zit ik er een beetje tussenin. De enige constante is verandering. Misschien een beetje cliché, maar het is wel zo. Het is in elk geval goed om met dit soort ontwikkelingen mee te blijven bewegen, want het heeft toch geen zin je ertegen te verzetten.”
“Ik vind het opvallend hoe makkelijk de jongere generatie met werkrelaties omgaat”
“Ik beweeg mee, mét een vleugje ouderwetsheid”
Mark de Clerck (51) is senior fiscalist bij Van Oers in Roosendaal. Hij valt in de pragmatische generatie (1970-1984) en is een wat oudere pragmaat. De generatie boven hem zijn de verbinders (1955-1969).
“Mijn eerste baan? Bij een preikwekerij. Ik kan je één ding zeggen, daar leer je pas écht wat werken is. Ik heb na mijn studie bij verschillende kantoren gewerkt en als ik terugdenk aan die tijd, is mijn conclusie dat de wereld is veranderd, maar het werk eigenlijk niet. Ik verkoop nog steeds vertrouwen aan mijn klanten, misschien juist wel meer dan vroeger nu je alles zelf op internet kunt opzoeken. Het is dus belangrijk dat ik cijfers kan duiden, context kan geven en klanten kan voorzien van gedegen advies. Wederzijds respect is daarbij fundamenteel, zonder respect is er namelijk geen basis. Iets wat ook geldt voor contact met collega’s. Een generatieverschil is natuurlijk de omgang met techniek. Begrijp me niet verkeerd, ik sta redelijk neutraal in alle ontwikkelingen, maar het gaat soms wel erg snel. En dan ben ik een vijftiger, maar we hebben ook zestigers op de werkvloer. Ik ben bijvoorbeeld gewend alleen betrouwbare bronnen, zoals boeken, papers en tijdschriften, te raadplegen. Ik zie dat de jeugd toch sneller geneigd is de eerste hit op Google of wat ChatGPT zegt voor waar aan te nemen. Ook zie ik hoe sociale media kunnen afleiden. Dan loop ik voorbij en wordt er weer gescrold op Instagram, Snapchat of gechat op Whatsapp. Ik wil er niet te veel over oordelen, misschien zit iemand wel op Whatsapp vanwege een ziek familielid. Maar het vraagt stiekem veel tijd en die wordt niet ingehaald, want ze klappen hun laptop steevast om 17:00 uur dicht. Dit is denk ik een groot verschil met de wat oudere generatie, die is geneigd te blijven totdat het werk af is. Overigens vind ik dit niet per se goed, juist door de jongere generatie heb ik geleerd hier wat soepeler mee om te gaan: het werk is immers toch nooit af. Maar ik vind wel dat ik tijd moet compenseren als ik wat privézaken tussendoor heb gedaan, omdat ik daarvoor niet word betaald. Ik vraag me wel eens af hoe het met de jonge generatie zal gaan als de economie gaat kantelen en werkgevers kritischer worden. Kunnen ze de werkdruk dan nog aan? Ik zie dat ze het nu al best moeilijk hebben, juist ook door de socials en Fear Of Missing Out. Eerlijk gezegd lijkt me dat niet bevorderlijk voor je werk- en levensvreugde. Over vreugde gesproken, er is een grote verschuiving geweest naar digitaal contact terwijl ik graag face to face afspreek. Ik haal daar meer plezier uit, ook zie je de non-verbale signalen dan beter. Om die reden werk ik liever op kantoor. Als ik ‘thuis’ wil werken, ga ik naar ons filiaal in Breda, waar ik vlakbij woon. Daar is goede koffie, is het gezelliger en ik vind een duidelijke afbakening tussen werk en privé prettig. Ik denk dat ik kan concluderen dat ik als senior meebeweeg, maar dat er misschien een vleugje ‘ouderwetsheid’ in zit. En eigenlijk is dat helemaal oké.”
“Begrijp me niet verkeerd, ik sta redelijk neutraal in alle ontwikkelingen, maar het gaat soms wel erg snel.”
Tekst: Claudia Pietryga
Deze bijdrage komt uit het AV-Top 50 magazine van december 2025. Het volledige magazine vind je hier (gratis download): https://www.accountancyvanmorgen.nl/kennisdoc/av-3-2025-av-top-50/
Geef een reactie