Welke toegevoegde waarde kan een accountant leveren voor de verschillende categorieën MKB-ondernemers. Kijk daarbij zowel naar de behoefte van de ondernemer als naar de behoeften van de stakeholders en naar het maatschappelijk verkeer. In eerste bijdrage over dit onderwerp ben ik ingegaan op de opbouw van het MKB in Nederland. De meeste accountants die werkzaam zijn in het MKB, werken vooral voor de kleinere bedrijven. Differentiatie is noodzakelijk en iedere categorie – ZZP en eenmanszaak, microbedrijf en kleinbedrijf – kent zijn eigen benaderingswijze en behoeften.
Waaraan hebben ondernemers behoefte?
NLElevator
In 2013 en 2014 heeft het Ministerie van Economische Zaken in het kader van NLElevator een aantal bijeenkomsten georganiseerd voor ondernemers van divers pluimage waarbij expliciet de vraag aan de orde kwam waaraan zij behoefte hebben als het gaat om ondersteuning. Daaruit scoorden deze drie onderdelen het hoogst. De ondernemer heeft behoefte aan:
- Een bedrijfsmentor, een coach, een strenge vriend. Iemand die de ondernemer scherp houdt en aandacht heeft voor de persoonlijke kant van het ondernemerschap. Iemand die de ondernemer soms diep in de ogen kijkt en een andere keer een arm om de schouder slaat.
- Iemand die meedenkt over de bedrijfsvoering. Daarbij wil de ondernemer sparren over zaken als: Wat speelt er in de wereld om mij heen? Waar moet ik op letten? Hoe blijf ik relevant?
- Iemand die verstand heeft van financiën? Daarbij wil de ondernemer vooral weten wat de cijfers hem leren en wat de impact is van de keuzes die hij maakt.
Wie de punten 1 tot en met 3 op zich laat inwerken ziet hier de accountant in zijn rol als Trusted Advisor voor zich. De vraag is of de accountant ook klaar is voor het invullen van die rol. Tijdens dezelfde bijeenkomsten gaven ondernemers aan dat zij voor de punten 1 en 2 niet direct aan hun accountant denken. Een aantal gaf ook aan dat zij ook voor punt 3 niet direct dachten aan hun accountant, omdat deze toch vooral bezig is met het samenstellen van jaarrekeningen en aangiften en minder met onderwerpen als prognoses en scenario’s.
Grip op de tent
Begin dit jaar verscheen het rapport ‘Grip op de tent Ondernemers’ over hun financiële inzicht van de Kamer van Koophandel. Daaruit bleek dat een groot deel van de ondernemers zijn zaken niet voor elkaar heeft, als het gaat om financieel inzicht. Zo ontbreekt er de nodige kennis en wordt er te weinig gestuurd op de toekomst. Opvallend punt is dat ondernemers die wel externe ondersteuning inroepen, aangeven dat die onvoldoende gericht is op de lange termijn. Over welke zaken gaat het dan?
– Het tijdig signaleren van afwijkingen in de rentabiliteitsprognoses;
– Het bespreken of de huidige pensioenvoorziening wel voldoet;
– Het interpreteren en sturen op stuurvariabelen;
– De impact van financiering voor de bedrijfsvoering;
– Het tijdig signaleren van een mogelijk liquiditeitstekort;
– Het tijdig signaleren van wijzigingen in de BTW-wetgeving.
Slecht 18% van de ondernemers uit het micro- en kleinbedrijf en 8% van de ZZP’ers geeft in dit onderzoek aan dat hij het over bovenstaande wel eens heeft gehad met zijn accountant.
‘Grip op de tent’ bevat volgens mij meer dan voldoende materiaal om de MKB-accountant op de kaart te zetten en ik ben ook enigszins verbaasd dat dit nog niet gebeurd is. Het past prima bij de maatschappelijke rol van het NBA. Voor veel zaken die in het rapport worden genoemd is de accountant prima geëquipeerd, maar is dit voor de ondernemer onvoldoende duidelijk. Overigens constateer ik ook dat veel accountantskantoren nog weinig aandacht besteden aan een continue gedegen update van de financiële prognose voor een ondernemer. Er is veel aandacht voor het nu en het verleden en veel minder voor de toekomst. Met het rapport kunnen we als beroepsgroep ook prima lading geven aan het onderwerp Continuous Monitoring.
Samenvattend voor het invullen van de rol als Trusted Advisor van de MKB-ondernemer is er voldoende potentie voor de MKB-accountant. Belangrijk is dan wel dat hij die rol pakt. Waarbij het echt geen kwaad kan om als accountant na te denken over de vraag of het niet verstandig is om je op bepaalde onderdelen bij te laten scholen. Je wordt er effectiever en efficiënter van en verhoogt zodoende je toegevoegde waarde voor de ondernemer.
Waaraan hebben de stakeholders behoefte?
De accountant speelt niet alleen een belangrijke rol richting de ondernemer. Ook voor de stakeholders van de ondernemer is hij belangrijk. Waarbij de accountant als zekerheidsverschaffer wordt gezien. Ook al zal de accountant het zelf geen assurance noemen, de beleving van de stakeholders is een andere. Het zou goed zijn dat de MKB-accountant trotser zou zijn op zijn rol als zekerheidsverschaffer voor stakeholders van kleine bedrijven. Waarbij de accountant vooral wordt gezien als iemand die de financiële risico’s voor de stakeholders beperkt doordat hij er met een kundige blik naar heeft gekeken. Wellicht is het goed dat we nadenken over specifieke producten waaruit dat ook duidelijker blijkt. De bewoording van een samenstelverklaring is wel erg mager voor het vele werk dat ik accountants zie verrichten. Ik zal nu ingaan op de zekerheid die de accountant toevoegt voor de stakeholders van de diverse groepen.
De categorie ZZP’ers en eenmanszaak
Ongeveer de helft van de ZZP’ers doet zijn administratie- en aangiften helemaal zelf. Waarbij een groot deel geen gebruik maakt van een administratiepakket. Voor de Belastingdienst betekent dit veel werk om vast te stellen omdat op basis van het (ontbreken) van een administratie nauwelijks vast te stellen is of de aangifte en daarbij horende belastingafdracht correct geschied.
De NBA zou na kunnen denken over een actie waarbij de beroepsorganisatie deze groep wijst op het maatschappelijke belang van een goede administratie en dat de accountant hiervoor prima geschikt is.
Bij de andere helft van de ZZP’ers en eenmanszaken die wel ondersteuning inschakelt, speelt de accountant een belangrijke rol omdat hij de ondernemer bij de les houdt als het gaat om zijn aangifteverplichtingen voor zowel de omzetbelasting als de inkomstenbelasting. Voor de Belastingdienst verschaft een accountant – indirect – zekerheid als hij de jaarcijfers en de aangiften verzorgt.
De categorie microbedrijf
Als het om het microbedrijf gaat zorgt de accountant niet alleen voor zekerheid bij het indienen voor de aangiften inkomstenbelasting en vennootschapsbelasting. Ook voor het indienen van de juiste aangiften omzetbelasting – de controleberekening omzetbelasting zou mijns inziens een assuranceproduct kunnen zijn– is de rol van de accountant belangrijk. Iets dat ook geldt voor het vaststellen van de juistheid van de aangifte loonheffingen Niet alleen voor de Belastingdienst, maar ook voor het personeel dat bij de ondernemer werkzaam is. Dankzij de accountant mag dit ervan uitgaan dat loonberekeningen en afdrachten kloppen..
Maar er is meer te zeggen. In het microbedrijf is vaak ook sprake van enige vorm van financiering. Ook voor deze vreemd-vermogensverschaffers speelt de accountant een belangrijke rol. Als er een jaarrekening met een handtekening overhandigd wordt, geeft dat zekerheid aan de vreemd-vermogensverschaffers. Vaak veel meer dan de accountant zich bewust is.
De categorie kleinbedrijf
Voor de categorie kleinbedrijf geldt natuurlijk hetzelfde als al opgemerkt is bij het micro-bedrijf. Stakeholders als de Belastingdienst, het personeel, de vreemd vermogensverschaffers kennen zekerheid toe aan hetgeen de accountant doet. Maar in een deel van het kleinbedrijf zal vaak al sprake zijn van een zekere vorm van functiescheiding en is er vaak ook al een interne boekhouder of administrateur. In deze gevallen voegt de accountant zekerheid voor de DGA toe, doordat hij bij zijn werkzaamheden ook alert zal zijn op hetgeen de administrateur doet. Hij zal meer aandacht hebben voor processen en de risico’s die daarbij aanwezig zijn. De DGA die een rapport met een samenstelverklaring van zijn accountant ontvangt, zal er vanuit gaan dat er geen gekke dingen in zijn bedrijf gebeurd zijn.
Durf zekerheid te geven
Zoals ik al opmerkte zou de accountant werkzaam voor ZZP’ers, eenmanszaken, microbedrijf en kleinbedrijf meer zekerheid kunnen geven dan hij nu doet. Zeker als het gaat om het onderdeel juistheid. Een groot deel van de ondernemers verwerkt alle transacties volledig digitaal. Zij hebben geen kasverkeer meer, alles gaat per bank. De accountant heeft dus ook zicht op alle transacties en kan dus met een grote mate van zekerheid aangeven dat de transacties op een juiste wijze zijn verwerkt. Alleen wanneer er sprake is van contant geldverkeer zal dat lastiger zijn. Maar bij een ondernemer waar je alleen maar kunt pinnen heb je ook inzicht in alle transacties. De totstandkoming van transactiestromen is mijns inziens niet zo gecompliceerd dat je daar als accountant geen zekerheid bij kan geven. Natuurlijk ligt dat voor de onderdelen tijdigheid en volledigheid gecompliceerder, maar het is de vraag of die vorm van zekerheid ook nodig is voor de stakeholders. Alle transactiestromen gaan over de bankrekening en worden uiteindelijk dus verantwoord. Niet voor niets kennen we een instantie als Zekeroline. Als de Belastingdienst daar al waarde aan toekent, zou de accountant dat zeker ook mogen doen. En banken als verschaffers van vreemd vermogen doen hetzelfde. Zij ontlenen een groot deel van hun zekerheid aan de transactiestromen die over de rekening gaan. En met de komst van PSD-2 wordt dat nog eenvoudiger. Daar zou de accountant veel beter bij kunnen aansluiten. Waarbij ik denk dat we in de toekomst ook een vorm van assurance kunnen geven bij prognoses en scenario’s. Door digitalisering hebben we meer inzicht dan ooit. We moeten alleen nog leren om dat op een goede manier toe te passen en te vertalen in nieuwe zekerheidsproducten voor de stakeholders.
Waarde MKB-accountant groter dan hij/zij beseft
De behoeften van de ondernemer en zijn stakeholders kunnen prima ingevuld worden door de accountant. Waarbij het wel belangrijk is, dat de accountant aan de slag gaat met deze taakopvatting. Want Trusted Advisor word je niet door je zo te noemen, maar vooral door te laten zien dat je de competenties daarvoor in huis hebt. En dat je zekerheid verschaft moet je laten zien in je productenaanbod. De toegevoegde waarde van de MKB-accountant is vaak veel groter dan hij beseft. Daarover zou beter en meer gecommuniceerd kunnen worden. In het laatste artikel zal ik onder andere ingaan op de vraag, of een keurmerk daarvoor de aangewezen weg is.
Zwolle, 29 mei 2017
Jan Wietsma
Veel woorden voor oude boodschap.
Helemaal mee eens.
Wat een geneuzel. Daar heb je tijd voor als niet als accountant in de praktijk werkt.