‘KPMG zou bij examenfraude betrokken partners inkomsten af moeten nemen’

De Raad van Commissarissen van KPMG is vanwege de zogeheten claw-backregeling aan zet om een gemiddeld jaarsalaris terug te vorderen van equity partners die bij examenfraude betrokken zijn, zoals de opgestapte topman Marc Hogeboom. Dat vinden hoogleraar Marcel Pheijffer en UvA-promovendus Tjibbe Bosman, die onderzoek deed naar de consequenties van de clawbackmaatregel voor de Foundation for Auditing Research. Wat Pheijffer betreft zouden ook inkomsten van de huidige CEO Stephanie Hottenhuis moeten worden teruggevorderd.

door Misha Hofland

Maatregel uit ‘In het publiek belang’

Na eerdere schandalen leidde het rapport In het publiek belang er in 2014 toe dat bijna alle OOB-kantoren een claw-backregeling invoerden voor equity partners. Die bouwen sindsdien veelal in 6 jaar tijd een bedrag op via reservering uit winstrechten, dat in die periode oploopt tot één gemiddeld jaarinkomen. Bij verwijtbaar handelen wordt het bedrag niet uitbetaald, maar verliest de accountant zijn aanspraak daarop geheel of gedeeltelijk. De maatregel zou moeten bijdragen aan een beter functionerende beroepsgroep, was de gedachte. Het is uiteindelijk aan de Raad van Commisarissen (RvC) van een OOB-kantoor om de hoogte van het in te houden bedrag te bepalen, afhankelijk van de ernst van de tekortkoming.

Wanneer toepassen?

KPMG was in 2014 het eerste accountantskantoor dat de claw-backmaatregel doorvoerde. In de jaren daarna volgden de meeste andere OOB-kantoren, met uitzondering van Mazars. Inmiddels zou de clausule ook al enkele keren daadwerkelijk zijn toegepast. Maar de grote vraag is daarbij wel: wanneer zou dat nu precies moeten gebeuren? In het rapport uit 2014 wordt gesproken over ‘verwijtbaar handelen van de accountant [dat] heeft geleid tot het afgeven van een verkeerde verklaring waaruit maatschappelijke schade is ontstaan’.

De volledige claw-backmaatregel in het rapport ‘In het publiek belang’:

Die formulering lijkt op de accountantsverklaring bij de jaarrekeningcontrole te zijn gericht, al is dat niet nader gedefinieerd. De formuleringen bij de accountantskantoren die de maatregel hebben doorgevoerd wijken ook nogal af, of zijn nooit gepubliceerd. In sommige transparantieverslagen staat bijvoorbeeld wel dat de claw-backclausule van toepassing is, maar niet wanneer precies. Vaak wordt genoemd dat er sprake moet zijn van demonstrably culpable conduct, aantoonbaar verwijtbaar gedrag dus. Onderzoeker Tjibbe Bosman kwam er achter dat de equity partners bij EY in de toelichting bij de jaarrekeningen van hun persoonlijke vennootschappen expliciet verwijzen naar de regeling. Daarbij wordt duidelijk verwezen naar onjuiste verklaringen bij de wettelijke jaarrekeningcontrole:

Ruimere toepassing KPMG

Maar juist KPMG formuleerde de claw-backclausule opvallend genoeg al die jaren algemener dan veel andere accountantskantoren. In het transparantieverslag van KPMG uit 2014 staat bijvoorbeeld: “The introduction of a deferred profit-sharing scheme and a claw-back scheme. Audit partners will have a deferred profit-sharing scheme, under which KPMG retains 30% of the variable profit payment each year. This retained profit will be released after a period of six years. Both Audit and Advisory partners will be subject to a claw-back scheme, under which KPMG will be able to recover any damages for demonstrably culpable conduct from individual partners’ profit shares.” En in dat van 2019: “Partners in both Assurance and Advisory are subject to a KPMG clawback policy, under which the firm is able to recover any damages for demonstrably culpable conduct from the individual partner’s profit share.” In het transparantieverslag van 2023 stond: “Equity partners are subject to clawbacks; this allows the firm to recover part of their annual management fees in the case of “demonstrably culpable conduct”. A deferred profit-sharing scheme is also in place for assurance partners (in line with measure 3.5, published by the Royal Netherlands Institute for Chartered Accountants).”

Pheijffer: “daad bij het woord voegen”

Wat Tjibbe Bosman betreft lijkt KPMG de maatregel dus duidelijk niet alleen te hebben ingestoken op toerekenbaar onjuist afgegeven controleverklaringen. “KPMG heeft jarenlang via het transparantieverslag wel het vertrouwen gewekt met deze brede formulering.” Bosman is verbonden aan de Universiteit van Amsterdam (UvA) en verdedigt op 26 juni zijn proefschrift, waarin onder andere een onderzoek naar de clawbackmaatregel is opgenomen. “Het is mijns inziens nu zaak voor de RvC van KPMG om door te pakken. Lastig hierbij is dat KPMG geen structuurvennootschap is en de RvC bij mijn weten dus minder formele machtsmiddelen heeft.”

Na de recordboete die KPMG onlangs kreeg van de Amerikaanse toezichthouder PCAOB is ook volgens hoogleraar accountancy Marcel Pheijffer duidelijk dat er bij het kantoor sprake was van aantoonbaar verwijtbaar gedrag dat onder de claw-backregeling zou moeten vallen, laat hij aan Accountancy Vanmorgen weten: “In het besluit van de PCAOB inzake KPMG wordt dergelijk gedrag expliciet beschreven in relatie tot voormalig bestuurder Hogeboom en wat minder expliciet, maar eveneens overduidelijk, als het gaat om KPMG-CEO Hottenhuis. Het ligt dan ook voor de hand dat KPMG op het niveau van de Raad van Commissarissen de daad bij het woord gaat voegen en ten aanzien van degenen die het aangaat daadwerkelijk de clawback-regeling toepast. Overigens is het in dit verband opmerkelijk dat de RvC-voorzitter, Bernard Wientjes, liet weten dat ‘er geen seconde twijfel is’ aan hoe de CEO in dit dossier heeft geopereerd. Die quote roept de vraag op of hij het PCAOB-rapport wel (goed) heeft gelezen.”

Reactie KPMG

Toepassing van de maatregel zou voor de betrokkenen flinke financiële gevolgen hebben. Marc Hogeboom kreeg over boekjaar 2021/2022 bijvoorbeeld een vergoeding van €1,184,000 van KPMG voor zijn diensten. Of dat ook gaat gebeuren blijft vooralsnog onduidelijk. “Over de sanctionering en over individuele gevallen doen wij geen uitlatingen”, laat een woordvoerder van het accountantskantoor desgevraagd weten. “Wat we kunnen zeggen over en rondom de schikking met de PCAOB staat in ons persbericht.”