PwC vergeleek voor het tweede jaar op rij tien landen in de Business Climate Heatmap. Aan de hand van 65 indicatoren is de ontwikkeling van het ondernemingsklimaat in Nederland van 2013 tot en met 2024 in kaart gebracht. Hoofdeconoom Barbara Baarsma: “Als we de overall score gebaseerd op alle indicatoren bekijken, zien we dat het ondernemingsklimaat tussen 2013 en 2018 verbeterde, maar daarna verslechterde. Vooral de laatste drie jaar is dat het geval. In 2024 ligt de score ruim onder het niveau van 2013, het jaar waarin de Nederlandse economie nog herstellende was van de financiële crisis.” Volgens Baarsma is er sprake van een structurele trend die vraagt om aandacht en actie. Sinds 2022 zit de score onder het historisch gemiddelde.
Vorig jaar scoorden 31 indicatioren laag tot zeer laag, tegen nog 26 in 2023. Dat komt onder meer door de verslechterde politieke stemming rond bedrijven, meer economische beleidsonzekerheid en de lagere scores op milieu, begrotingsbeleid en internationale handel als aandeel van het bruto binnenlands product.
Ook Singapore doet het (veel) beter
Nederland staat nog altijd in de top 5 van geanalyseerde landen, maar raakt wel meer op achterstand ten opzichte van de koplopers. “Gemiddeld scoort het Nederlandse ondernemingsklimaat beter dan de Verenigde Staten, maar als we per categorie kijken scoort de VS bijvoorbeeld weer beter op belastingen”, aldus Baarsma. In de cijfers is het aantreden van president Trump nog niet meegenomen.
Zwitserland, Luxemburg, Denemarken en Ierland lopen voorop, met alle een score die hoger ligt dan die van Nederland in 2013. België bungelt onderaan met iets boven de 75%. PwC heeft ook Singapore nog apart onder de loep genomen: dat loopt ver voor op Nederland. “Sinds 2013 is de kloof niet alleen gegroeid, maar meer dan verdrievoudigd.” Vooral op veiligheid en risicobeheersing scoort de stadstaat hoog. “Waar Nederland kampt met stijgende geopolitieke risico’s en kwetsbaarheden voor natuurrampen, scoort Singapore structureel beter op deze fronten. Zelfs in domeinen waar Nederland traditioneel sterk wordt geacht, zoals infrastructuur, human capital en innovatie, laat Singapore een consistent hogere score zien.”
Overheid en bedrijfsleven aan de slag
De boodschap van PwC aan het nieuwe kabinet is in elk geval: zet het ondernemingsklimaat hoog op de agenda. “Nederland vergrijst en heeft in feite één groeimotor: hogere arbeidsproductiviteit. Die hapert”, zegt Baarsma. “Bedrijven lopen dagelijks tegen capaciteitsgrenzen aan: schaarste aan arbeid en ruimte, congestie op het elektriciteitsnet, te weinig milieugebruiksruimte door stikstofuitstoot en vervuiling van water. Zonder ingrijpen dreigt stagnatie. Een nieuw kabinet moet scherp kiezen: welke sectoren leveren de meeste toegevoegde waarde en doen het minste beroep op schaarse middelen en op fysieke en ecologische ruimte? Dat vraagt om ongemakkelijke, maar onvermijdelijke keuzes.” Bestuursvoorzitter Agnes Koops vindt dat ook ondernemers aan de slag moeten, door samen aan oplossingen te werken.
Vervang de ongebreidelde groeiwens eens door een stabilisatiebeleid voor de lange termijn. Dan komt er ook ruimte voor ethiek in de economie.