Al sinds examens worden afgelegd is examenfraude aan de orde. Van examenfraude is sprake als iemand met opzet het examenproces beïnvloedt met als doel een beoogd resultaat te realiseren. Spiekbriefjes, het in staccato volschrijven van de handpalm, kleine propjes papier en, meer actueel, het inzetten van AI om complete verslagen te fabriceren. Deze ‘’hulpmiddelen’’ hebben zich over de jaren heen zichtbaar ontwikkeld en dan is de verleiding groot.
Het motief achter de fraude kan verschillen. Gebrek aan tijd, weinig zelfvertrouwen, prestatiedrang of bezwijken onder druk zijn argumenten die veelal worden geopperd om het eigen handelen te verklaren. Ik ga uit van het goede van de mens en dat de meeste mensen wel deugen, maar niet deugen kunnen ze allemaal. Zo ook accountants. We zijn immers net mensen.
Met het schaamrood op de kaken volg ik de media-uitingen en vele aandacht die uitgaat naar de examenfraude bij KPMG. De media berichten hier in alle hevigheid over en het voelt alsof het accountantsberoep weer terug bij af is. De kleine stapjes die in de afgelopen jaren zijn gezet om het vertrouwen te herpakken, staan onder druk. Met zevenmijlslaarzen weer terug bij af, aldus Marcel Pheijffer.
Hoewel er altijd een persoonlijk motief is aan te wijzen, is een dergelijke grootschalige vorm van fraude een aanwijzing voor een veel grotere uitdaging. Een kwestie waar al enkele jaren naar wordt verwezen, een cultuurprobleem. De CTA heeft hier het nodige over gerapporteerd en constateerde dat cultuurverandering binnen de accountancy niet op het diepste niveau is verankerd en veelal wordt gedreven door extrinsieke motivatie.
Binnen KPMG lijkt de examenfraude binnen alle gelederen voor te komen als nota bene de voorzitter van de RVC, Roger van Boxtel, zijn functie neerlegt omdat hij in het verleden een examen niet op correcte wijze zou hebben afgelegd.
De onregelmatigheden bij KPMG zijn bepaald geen unicum. Niets nieuws onder de zon. In de afgelopen jaren zijn diverse examenfraudes bij verschillende accountantskantoren aangekaart en bestraft met forse boetes. Als accountant wordt het nodige van ons verwacht als het gaat om fraude. Op basis van recent onderzoek van de AFM blijkt dat de analyse/controle wat betreft frauderisico’s voor verbetering vatbaar is. Extra pijnlijk als blijkt dat accountants zichzelf schuldig maken aan dit soort fraude. Ondertussen hebben ook andere OOB-kantoren onderzoek ingesteld naar examenfraude en wachten wij de uitkomsten af.
Waarom blijft deze vorm van fraude binnen het accountantsberoep nu elke keer terugkomen? Ligt veranderen dan VER van jezelf en is het vooral voor ANDEREN? Ik lees en herken de negatieve prikkels vanuit de werkdruk en verdienmodellen, waarbij de nadruk ligt op declarabele uren. Dat zijn naar mijn mening zeker factoren die deze vorm van fraude onder accountants in de hand werken. Als accountantskantoor heb je de verantwoordelijkheid om deze negatieve prikkels te beheersen en oog te hebben voor risico’s die hiermee gepaard gaan. Een interne cultuurscan is een voorbeeld om dergelijke prikkels goed in kaart te brengen en bovenal blijkt maar weer dat ‘’the tone at the top’’ cruciaal is om een passende cultuur te bewerkstelligen.
Aan de andere kant is intrinsieke motivatie als het gaat om veranderbereidheid erg belangrijk, want als je vanuit je diepste ik niet wilt veranderen, of hier niet bewust mee bezig bent, dan blijft dit een terugkomend probleem. Als accountant is het altijd handig je eens te verplaatsen in de fraudeur wanneer je frauderisico’s in kaart brengt. Wat zou er fout kunnen gaan? De termen gelegenheid, druk en rationalisatie moeten bekend klinken. Wellicht voor alle accountants goed om dit eens voor jezelf na te gaan. Waar liggen de verleidingen en hoe ga je hier mee om? En als de verleiding groot is en niet goed voelt, bedenk je dan en blijf er bij weg!
Rachid Achahbar MSc RA is externe accountant bij Vallei Accountants Audit. Hij schrijft deze column op persoonlijke titel.
Geef een reactie