Elody Hutten onderzocht hoe fiscalisten omgaan met de kritiek dat zij belastingontwijking mogelijk maken. Donderdag promoveerde ze op haar onderzoek aan de universiteit Leiden. Ze schetst een beeld van een beroepsgroep die in een eigen realiteit leeft, een eigen bubbel zelfs.
In een interview met het FD zegt Hutten dat fiscalisten heel sterk vanuit de wet- en regelgeving redeneren. De promovenda studeerde psychologie en bedrijfskunde en deed een master fiscaal recht. Voor haar proefschrift interviewde Hutten tientallen bedrijfsfiscalisten, belastingadviseurs en -inspecteurs, ambtenaren van het ministerie van Financiën en academici. Haar onderzoek brengt in kaart hoe Nederlandse fiscalisten reageren op de veranderende beeldvorming rondom belastingplanning.
Kwade reuk
Die is de afgelopen vijftien jaar steeds meer in een kwade reuk komen te staan. Maatschappelijke organisaties en politici zijn vraagtekens gaan zetten bij het belastinggedrag van multinationals en hun adviseurs. Met slimme constructies en gebruikmakend van belastingparadijzen leken zij erop uit zo min mogelijk belasting te betalen. Dit ondermijnt de inkomsten van westerse landen. Hierdoor startte de Oeso met het project Base Erosion and Profit Shifting (BEPS). In opdracht van de G20 kwam de Oeso met nieuwe regels die het voor multinationals lastiger moeten maken belasting te ontwijken.
Imago onder druk
Uit haar onderzoek blijkt dat fiscalisten wel degelijk ervaren dat het imago van hun beroep onder druk staat. Vroeger vertelden ze op verjaardagen trots over bedachte ontwijkingsstructuren. Die tijd is voorbij. ‘Als ik op verjaardagen kwam en ik zei wat ik deed, niemand wist wat dat is, en nu weet iedereen wat het is en word ik aangezien voor een, ja ik zal niet zeggen crimineel, maar schimmig’, zegt een geïnterviewde adviseur in haar proefschrift. ‘Wij zijn de nieuwe bankiers’, meent een bedrijfsfiscalist.
Opvallend in het onderzoek is dat belastingspecialisten deels buiten de realiteit lijken te staan. Zo diskwalificeren zij media, ngo’s en politici met het argument dat die niet weten waar ze het over hebben. Ook trekt de beroepsgroep de motieven van anderen in twijfel. Politici zouden er alleen op uit zijn stemmen te willen winnen als zij de regels aanscherpen. Ngo’s willen scoren om donateurs tevreden te houden, media zijn vooral geïnteresseerd in oplagecijfers en kliks.
Moreel oordeel
Dat de maatschappij meer vanuit moreel en ethisch perspectief naar fiscaliteit is gaan kijken, lijken de belastingprofessionals minder te onderkennen. Zelf laten zij zich doorgaans leiden door fiscaaltechnische kennis en bedrijfsbelangen, aldus Hutten. Met ethische en maatschappelijke noties zoals het idee dat iedereen zijn eerlijk deel moet bijdragen, kunnen fiscalisten moeilijk uit de voeten. Zij vinden dat hun primaire en mogelijk enige taak is om klanten te helpen zo min mogelijk belasting te betalen. Er zijn ook fiscalisten die de noodzaak om collectieve voorzieningen te bekostigen als zodanig meenemen in hun beroepsuitoefening. Maar dat lijkt niet de dominante houding te zijn, zegt Hutten.
Bron: FD
De kwade reuk, waarin de dames en heren zich bevinden, hebben ze enkel en alleen, als beroepsgroep, aan zichzelf te danken. Waarom dan nu zo zielig zijn? Wetstoepassing is iets anders dan wetsontduiking. En natuurlijk, vinden zij, is ontgaan weer iets heel anders dan ontduiken, voor de burger zijn beide gewoon fout. En laten we wel zijn: het is ook niet uit te leggen dat grote bedrijven in NL dankzij onderhandse afspraakjes met de regering geen belasting betalen over hun winst in NL gemaakt en (andere) grote bedrijven vergunningen moeten krijgen om onbeperkt te mogen vervuilen omdat ze dan -zogenaamd- de best beschikbare methode gebruiken. Het laatste aspect ligt niet op het bordje van deze beroepsgroep maar heeft wel invloed op de beleving van de burger.