ABAB – inmiddels aaff – is aansprakelijk omdat het verzuimde de voor- en nadelen van verschillende scenario’s, waaronder het behoud van de landbouwvrijstelling, met cijfers inzichtelijk te maken, waardoor de ondernemers geen weloverwogen keuze konden maken.
De zaak draait om twee agrariërs die samen een geitenhouderij en akkerbouwbedrijf exploiteerden. De onderneming begon als een eenmanszaak, werd later voortgezet als vennootschap onder firma en is uiteindelijk ondergebracht in een bv-structuur. In die structuur fungeert een holdingvennootschap als moedermaatschappij, met beide ondernemers als gezamenlijk aandeelhouder en bestuurder. De holding is op haar beurt enig aandeelhouder en bestuurder van de werkmaatschappij waarin de bedrijfsactiviteiten plaatsvinden.
De agrariërs waren al jarenlang klant bij accountancy- en adviesorganisatie ABAB, met name voor accountantsdiensten. Begin 2019 vroegen zij ABAB om advies over een herstructurering van hun onderneming. Bij een bedrijfsbezoek in januari van dat jaar spraken adviseurs van ABAB met de ondernemers over hun toekomstvisie, waaronder mogelijke toetreding van de kinderen tot het bedrijf en, als dat niet zou gebeuren, een eventuele beëindiging en verkoop van het bedrijf op termijn. Ook werd de bestaande ondernemingsstructuur tegen het licht gehouden, mede met het oog op aansprakelijkheid, fiscale aspecten en regelgeving rond meststoffen.
Herstructurering
In de maanden daarna vond verder overleg plaats over mogelijke alternatieven. Daarbij werd onder meer besproken of een structuur met meerdere bv’s fiscaal voordeel zou opleveren, met name door het (meermalen) benutten van het lage vennootschapsbelastingtarief. De adviseur van ABAB berekende verschillende scenario’s, maar concludeerde dat een verdergaande opsplitsing fiscaal ongunstig zou uitpakken, onder meer omdat de akkerbouwtak structureel geen winst van betekenis zou genereren en verliezen dan niet verrekend konden worden. Ook werd onderzocht of de landbouwgrond buiten de bv-structuur kon blijven en afzonderlijk verpacht kon worden, maar volgens ABAB zou dat leiden tot fiscale knelpunten, waaronder het vervallen van de landbouwvrijstelling en het risico dat de vrijstelling van overdrachtsbelasting bij inbreng in de bv verloren zou gaan.
Eind november 2019 legde ABAB de gekozen herstructurering vast in een opdrachtbevestiging. Gekozen werd voor een holding-werkmaatschappijstructuur, waarbij het onroerend goed en de financiering in de holding werden ondergebracht en de feitelijke exploitatie plaatsvond in een nieuw opgerichte dochtervennootschap. Op de opdracht waren de algemene voorwaarden van ABAB van toepassing, waarin onder meer een klachttermijn van dertig dagen en een vervaltermijn van één jaar voor aanspraken tegen de adviseur zijn opgenomen.
De herstructurering werd in december 2019 doorgevoerd, met terugwerkende kracht tot 1 januari van dat jaar. In 2020 verkochten de ondernemers een perceel grond. In de door ABAB opgestelde fiscale en financiële stukken over dat jaar werd de landbouwvrijstelling toegepast op de behaalde vermogenswinst.
Landbouwvrijstelling
Pas in 2023 ontstond bij de agrariërs twijfel over de juistheid daarvan, nadat zij advies hadden ingewonnen bij een andere fiscalist. In een e-mail aan ABAB wezen zij erop dat de holding en werkmaatschappij geen fiscale eenheid vormden en dat er een pachtovereenkomst tussen beide vennootschappen bestond. Volgens hen riep dat de vraag op of de landbouwvrijstelling nog wel van toepassing was. Zij benadrukten dat het eventuele vervallen van die vrijstelling zou leiden tot een aanzienlijke fiscale claim en dat dit nooit de bedoeling van de gekozen structuur kon zijn.
Na meerdere gesprekken verkochten de ondernemers in juli 2023 de melkgeitenhouderij met bedrijfswoning en bijbehorende gronden. In een later gesloten allonge werd de koopsom gespecificeerd, waarbij voor de cultuurgrond een bedrag van ruim twee miljoen euro werd overeengekomen.
In maart 2024 stelden de agrariërs ABAB aansprakelijk. Zij verwijten de adviseur dat zij onjuist zijn geadviseerd, onvoldoende zijn gewezen op de fiscale gevolgen van de gekozen structuur en niet zijn geïnformeerd over fiscaal gunstigere alternatieven. De schade begrootten zij op bijna een half miljoen euro, vermeerderd met gemaakte kosten. ABAB wees aansprakelijkheid in juni 2024 van de hand, waarna partijen niet tot een minnelijke oplossing kwamen. Inmiddels vormen de holding en werkmaatschappij sinds 1 januari 2024 wel een fiscale eenheid voor de vennootschapsbelasting.
Vervaltermijn algemene voorwaarden
De agrariërs stapten naar de rechtbank Zeeland-West-Brabant over de kwestie en eisten daar dat de rechtbank ABAB hoofdelijk veroordeelt tot betaling van een schadevergoeding van € 353.059,00.
ABAB verweerde zich in de eerste plaats met een beroep op de vervaltermijn zoals opgenomen in artikel O van de algemene voorwaarden. Volgens ABAB volgt uit de tekst van artikel O dat vorderingsrechten vervallen, tenzij de opdrachtgever binnen een jaar nadat hij bekend werd of redelijkerwijs bekend kon zijn met zijn vorderingsrechten een procedure aanhangig maakt.
De rechtbank constateert dat nergens in artikel O staat dat het starten van een gerechtelijke procedure nodig is om verval van vorderingsrechten te voorkomen. Er staat enkel dat vorderingsrechten vervallen binnen een termijn van een jaar na – kort gezegd – bekendheid met die rechten. Ook elders in de algemene voorwaarden wordt niet gesproken over het vereiste van het starten van een procedure.
Daarnaast is van belang of de agrariërs de bepaling desalniettemin wel zo hebben moeten begrijpen. Volgens ABAB is dat het geval, nu uit de letterlijke tekst van het beding niets anders kan worden afgeleid dan dat het verval van een vorderingsrecht uitsluitend voorkomen kan worden door het instellen van een civiele rechtsvordering. De rechtbank volgt ABAB hierin niet. Dat veronderstelt namelijk dat in dit geval de agrariërs beschikken over de juridische kennis om het verschil te begrijpen tussen de begrippen vorderingsrecht en rechtsvordering. ABAB mocht er gelet op de jarenlange (advies)relatie tussen partijen en de aard van het bedrijf van de agrariërs niet gerechtvaardigd op vertrouwen dat die juridische kennis aanwezig was. ‘Bovendien gaan de begrippen vorderingsrecht en rechtsvordering niet altijd hand in hand, zoals een jurist wordt verondersteld te weten, maar een leek niet.’
De rechtbank oordeelt al met al dat artikel O van de algemene voorwaarden zo moet worden uitgelegd dat verval van vorderingsrechten ook kan worden voorkomen door het versturen van een aansprakelijkstelling aan ABAB. Het beroep van ABAB op de vervaltermijn faalt.
Aansprakelijkheid vanwege beroepsfout
Bij de beoordeling van de eventuele aansprakelijkheid van ABAB stelt de rechtbank voorop dat tussen de agrariërs en ABAB een overeenkomst van opdracht tot stand is gekomen voor het adviseren over en uitvoeren van een herstructurering van de onderneming. Op grond van artikel 7:401 BW rustte op ABAB als opdrachtnemer de verplichting om de zorg van een goed opdrachtnemer in acht te nemen. Dat betekent dat ABAB moest handelen zoals van een redelijk bekwaam en redelijk handelend vakgenoot (in dit geval fiscalist) mag worden verwacht. Wat hieronder wordt verstaan, is afhankelijk van de omstandigheden van het geval, waaronder de aard en inhoud van de opdracht, de positie van de opdrachtnemer en de aard en ernst van de betrokken belangen.
Volgens de rechtbank heeft ABAB die zorgplicht geschonden. Daarbij weegt mee dat een bedrijfsherstructurering voor ondernemers geen alledaagse aangelegenheid is. Het gaat om een complex traject met fiscale, juridische en administratieve aspecten, waarin verschillende keuzes moeten worden gemaakt en aanzienlijke financiële belangen gemoeid zijn. De opdracht aan ABAB was bovendien breed: de adviseur moest niet alleen de gekozen structuur uitwerken, maar ook zelf met alternatieven komen. Dat de agrariërs enige fiscale termen kenden, maakt hen volgens de rechtbank nog niet zodanig deskundig dat zij zonder gedegen en inzichtelijk advies de gevolgen van een nieuwe structuur konden overzien. Van ABAB mocht daarom worden verwacht dat zij de ondernemers zodanig informeerde dat zij een weloverwogen beslissing konden nemen.
Uit het dossier blijkt dat ABAB met de agrariërs verschillende opties heeft besproken, waaronder een structuur met meerdere bv’s, de benutting van het lage vennootschapsbelastingtarief en de gevolgen voor de landbouwvrijstelling. Ook kwam aan de orde dat bij verpachting van grond aan een bv de landbouwvrijstelling niet van toepassing zou zijn. De rechtbank neemt aan dat het later toepassen van die vrijstelling in de fiscale stukken over 2020 berustte op een vergissing en niet op een bewuste bevestiging van een foutieve advisering.
Dat neemt echter niet weg dat ABAB tekort is geschoten in de wijze waarop zij haar advies heeft vormgegeven. De rechtbank constateert dat de verschillende scenario’s nooit zijn doorgerekend voor de agrariërs. Er is geen schriftelijk advies verstrekt waarin de fiscale voor- en nadelen van de mogelijke structuren met concrete cijfers inzichtelijk zijn gemaakt. Ook is een cruciaal punt – het vervallen van de landbouwvrijstelling in de uiteindelijk gekozen structuur – slechts telefonisch besproken met één van de twee ondernemers, zonder financiële onderbouwing. Dat acht de rechtbank onzorgvuldig, gezien de omvang van de mogelijke fiscale gevolgen.
Daarnaast rekent de rechtbank het ABAB aan dat een fiscaal gunstig alternatief, waarin zowel het lage vennootschapsbelastingtarief als de landbouwvrijstelling behouden zouden blijven, niet aan de agrariërs is voorgelegd. ABAB stelde dat dit scenario in de praktijk onwenselijk was vanwege eisen uit de meststoffenwetgeving. Volgens de rechtbank blijkt echter niet dat deze regelgeving zo doorslaggevend was dat dit alternatief daarom buiten beschouwing moest blijven. In eerdere gesprekken werd hooguit gesproken over praktische bezwaren, en bovendien stond vast dat het alternatief aanzienlijke financiële voordelen kon opleveren. Juist daarom had ook dit scenario moeten worden uitgewerkt en doorgerekend.
De rechtbank komt tot de conclusie dat ABAB de zorg van een goed opdrachtnemer niet in acht heeft genomen. Door geen volledig en cijfermatig onderbouwd advies te geven over alle relevante opties, heeft de adviseur de agrariërs onvoldoende in staat gesteld om een weloverwogen keuze te maken voor een nieuwe bedrijfsstructuur. Daarmee is ABAB tekortgeschoten in de nakoming van de overeenkomst en aansprakelijk voor de schade die daaruit is voortgevloeid.
Schade
De rechtbank oordeelt dat er voor aansprakelijkheid van ABAB moet bestaan dat een causaal verband bestaat tussen de beroepsfout en de door de agrariërs geleden schade. Dit houdt in dat aannemelijk moet zijn dat de ondernemers zonder de gemaakte fout de schade niet zouden hebben geleden. Daarbij vergelijkt de rechtbank de werkelijke situatie met een hypothetische situatie waarin de fout niet had plaatsgevonden.
Volgens de rechtbank is het waarschijnlijk dat de agrariërs, indien ABAB het alternatieve scenario volledig en inzichtelijk had gepresenteerd, daarvoor zouden hebben gekozen. In dit scenario, zoals door een andere fiscalist geschetst, zouden zowel het tweede tariefopstapje in de vennootschapsbelasting als de landbouwvrijstelling van toepassing zijn geweest. De rechtbank concludeert dat ABAB dit scenario niet heeft voorgelegd vanwege vermeende belemmeringen uit de meststoffenwetgeving, maar dat dit argument niet blijkt uit de besprekingen en notities, en door de agrariërs is betwist. Het financiële voordeel van het alternatieve scenario was volgens de rechtbank substantieel, zodat het aannemelijk is dat de agrariërs deze optie zouden hebben gekozen.
Voor het alternatieve scenario zou de landbouwvrijstelling blijven gelden, naast het tweede tariefopstapje. Dat betekent dat de door de agrariërs geleden schade door het wegvallen van de landbouwvrijstelling direct aan de beroepsfout van ABAB kan worden toegerekend. Het voordeel van het tweede tariefopstapje is zowel in de gekozen als in het alternatieve scenario aanwezig en wordt daarom buiten beschouwing gelaten bij de schadeberekening.
De al geleden schade betreft de waardestijging van grond die tussen de herstructurering in 2019 en het vormen van de fiscale eenheid in 2024 werd verkocht. Op basis van de verkoopdocumenten rekent de rechtbank voor dat de belaste waardestijging voor de gebouwen en ondergrond van het erf € 39.840 bedraagt en voor de cultuurgrond € 564.486. Over dit totaal van € 604.326 is € 155.916 aan vennootschapsbelasting verschuldigd geworden, hetgeen zonder de beroepsfout niet aan de orde zou zijn geweest.
Daarnaast is er toekomstige schade, omdat de overige grond nog niet is verkocht en het verlies van de landbouwvrijstelling pas bij toekomstige transacties merkbaar wordt. De agrariërs hebben deze toekomstige schade berekend op bijna € 200.000, uitgaande van de waardestijging van het gehele resterende grondbezit.
De verweren die ABAB daartegen aanvoert zijn echter reëel, oordeelt de rechtbank. Het is inderdaad bij de wetgever onderwerp van gesprek om de landbouwvrijstelling aan te passen of af te schaffen. Het is een mogelijkheid dat de landbouwvrijstelling niet meer (in de huidige vorm) geldt op het moment dat het tot een verkoop van de resterende grond komt. Waar dat toe leidt en hoe het overgangsrecht er uit zal komen te zien op het moment dat het inderdaad tot afschaffing komt, is op dit moment onzeker. Het moment van verkoop van de grond en de dan geldende inflatie is onzeker, en ook de waardeontwikkeling van de grond is onzeker. Gelet op de ontwikkelingen van de grondprijs over de afgelopen jaren is het wel aannemelijk dat eerder een stijging dan een daling valt te voorzien. Of het uiteindelijk tot een verkoop van de grond komt of tot een aandelentransactie zal ook van invloed zijn op de hoogte van de toekomstige schade. Een koper van de aandelen kan op het oog hebben de grond lang uit te baten, waarmee de latente belastingclaim wellicht geen grote rol (maar naar verwachting wel een rol) speelt bij het bepalen van de koopsom. Tot slot is een factor van belang de bestemming van de grond; mocht het tot een wijziging daarvan komen, dan zal de schade er ook anders uitzien.
Al deze onzekere factoren zouden er toe kunnen leiden dat de toekomstige schade nihil is, of zoals de agrariërs voorrekenen bijna 2 ton zal bedragen, en alles er tussenin. Artikel 6:105 BW bepaalt dat de rechtbank de schade kan begroten door een afweging van goede en kwade kansen. Deze goede en kwade kansen zijn hiervoor geschetst. De afweging daarvan leidt ertoe dat de rechtbank de toekomstige schade op een bedrag van € 50.000,00 begroot.
In totaal veroordeelt de rechtbank ABAB tot betaling van een schadevergoeding van € 205.916,11, bestaande uit € 155.916 reeds geleden schade en € 50.000 toekomstige schade.
Geef een reactie