Businesscoaching als bijvak

Onder accountants-, administratie- en belastingadvieskantoren is, naast ICT-(straat-)optimalisatie, een zekere zoektocht gaande naar een herprofilering van het kantoor. Vakgebieden waar men in het verleden voornamelijk slechts reactief aan toekwam (te denken valt aan estate planning, subsidieadvies of bijvoorbeeld pensioenbeheer) worden onderzocht als mogelijk aanvullende diensten (of speerpunten) voor bestaande en/of nieuwe cliëntgroepen. Wat opvalt – en wat mij betreft ook zeker niet onlogisch is – is dat men het ‘zoekt’ in inhoudelijke vakgebieden die sterk aanpalend zijn aan de huidige reguliere praktijk. Deze vakgebieden – die allemaal op de taak-as liggen – vereisen echter een stevige materiekennis die niet eenvoudig in korte tijd kan worden opgebouwd. Aantrekken van specialisten op deze terreinen, brengt risico’s met zich mee ten aanzien van bijvoorbeeld kosten en schaalgrootte.

Van taak-as naar mens-as

Het is dan ook niet vreemd dat menig kantoor bij deze zoektocht ook eens een kijkje neemt bij de lange tijd toch enigszins met de nek aangekeken overbuurman; de mens-as. Hoewel menigeen zich (rationeel) realiseert dat de combinatie van deze twee assen tot een (veel) hogere effectiviteit leidt, wordt een investering in de mens-as altijd nog met een zekere terughoudendheid gedaan. Op menig kantoor wordt bijvoorbeeld (twee)wekelijks vaktechnisch gerefereerd, terwijl bij de Zeg-wat-je-ziet-trainingen met regelmaat werd aangegeven dat men enkele jaren geleden ook al eens zo’n soort dag had gehad. Doorvragend kwam ik veelal uit op ongeveer gemiddeld 1 uur vaardigheidstraining per jaar!

De zoektocht op de mens-as vraagt van de (accountant)adviseur om, veel meer dan voorheen, naast de focus op objectgerichte vraagstukken, ook en meer oog te hebben voor het subject; de persoon.

Koppeling van twee assen

Door vakgebieden die zich op de mens-as begeven te koppelen aan vakgebieden (in de accountancybranche) op de taak-as, kan echter een interessante combinatie worden gevonden. Zakelijke mediation, pre-mediation en businesscoaching – dan wel de betreffende vaardigheden – komen zodoende in beeld.

Zakelijke mediation

Een zakelijke mediation kan worden gezien als een relatief kortdurend traject van gemiddeld 4 tot 7 bijeenkomsten, waarbij twee (of meer) partijen letterlijk ‘aan tafel gaan’, omdat ze met elkaar in conflict zijn gekomen. Het doel is om partijen met elkaar in gesprek te laten gaan en te laten onderzoeken welke gezamenlijke oplossing beter is dan bijvoorbeeld een juridische procedure of het conflict te laten voortbestaan. Het accent van de begeleider ligt hierbij op het proces (vanuit de mens-as), terwijl de deelnemers veelal inhoudelijk resultaat nastreven.

Nagenoeg alle conflicten en verschillen in leiderschapsstijlen en visies, kennen zowel een inhoudelijke als een relationele kant. Veelal blijkt dat een van deze kanten te weinig aandacht heeft gekregen. De totale kwestie of samenwerking is daardoor uit balans geraakt. De assen snijden elkaar op het verkeerde punt. Ogenschijnlijk onoverbrugbare tegenstellingen lijken geboren. Door middel van mediation, kan de kwestie of samenwerking worden teruggebracht tot normale proporties, zodat oplossingen weer in beeld komen.

Pre-mediation

Pre-mediation wordt veelal ingezet om een bestaande of aanstaande samenwerking met externe partners te laten slagen. Niet pas een mediator inschakelen als conflicten en geschillen aanwezig zijn, maar periodiek met elkaar aan tafel om te evalueren en zeer zeker ook te reflecteren op de samenwerking. Welke ergernissen en valkuilen dreigen de kop op te steken? Hoe daarmee om te gaan voordat het doel en/of het resultaat negatief wordt beïnvloed, of de samenwerking zelfs escaleert? Bij familiebedrijven is het zogenaamde familiestatuut een gereedschap dat functioneel kan worden ingezet in de pre-mediationpraktijk.

Businesscoaching

Businesscoaching is een brede term voor coachingsvraagstukken op het scharnierpunt van zowel onderneming als ondernemer. Andere communicatiestijlen, complexe keuzes en dilemma’s, tegengestelde belangen, conflictbenaderingen, verschillende stijlen van leiderschap en verschil van visie en (strategisch) inzicht kunnen voor behoorlijk wat spanningen zorgen in de directiekamer of op de werkvloer. Conflicthantering, strategiekeuzes en leiderschapsontwikkeling zijn bijvoorbeeld vraagstukken die bij businesscoaching aan beiden assen worden gekoppeld; al dan niet in teamverband.

Essentie coaching in zakelijke omgeving

De essentie van coaching is wezenlijk anders dan de essentie van advisering. Met name adviseurs hebben vaak moeite om een andere rol aan te nemen. Bij advisering geeft men veelal aan wat de cliënt mogelijk het beste zou kunnen doen ten aanzien van de betreffende adviesvraag. Technische vakgebieden als ICT en (fiscaal) recht lenen zich hier uitstekend voor. Stelligheid en sturend vermogen kunnen belangrijke (advies)vaardigheden zijn.

Bij coachen gaat het daarentegen meer om vragen als hoe en waarom de cliënt denkt tot een bepaalde keuze te komen? Wat houdt hem tegen of stuwt ‘m vooruit? Hoe een dilemma te benaderen? Welke overtuigingen zijn helpend en welke zijn belemmerend? Is het de ondernemer bijvoorbeeld helder wat de kwaliteiten en valkuilen van zijn eigen communicatie-, leiderschaps- en/of conflictstijl zijn op de onderneming en zijn collega’s? Het creëren van inzicht is wellicht de belangrijkste opbrengst van coaching. Of, en zo ja, op welke wijze met het verworven inzicht om te gaan, kan een goede vervolgstap zijn. Anders gezegd: adviseurs komen kennis en oplossingen brengen. Coaches helpen inzicht omhoog te halen.

De meeste adviseurs die de overstap maken naar de mens-as, of beter, nieuwe vaardigheden aan hun gereedschapskist willen toevoegen, hebben moeite om de stap te maken van ‘stellen’ naar ‘vragen stellen’. Hiervoor geldt echter, oefening baart kunst.

Afhankelijk van de persoon van de ondernemer, zal het accent van de coaching meer oplossingsgericht dan wel meer ontwikkelingsgericht zijn. Beide invalshoeken kennen vervolgens weer elk drie verschillende niveaus, die sterk met elkaar verbonden zijn. Het is vervolgens aan de ondernemer om rendement te halen uit het nieuw verworven inzicht. De een zal dat doen op meta niveau, terwijl de ander het juist op praktisch niveau zoekt. Het is aan de businesscoach om op deze wens in te spelen.

Conclusie

De (accountant)adviseur die, of het kantoor dat – bijvoorbeeld in het kader van een hernieuwde profilering – de mens-as nadrukkelijker durft op te zoeken, zal zien dat deze goed te combineren is met de taak-as. Object en subject blijken onlosmakelijk met elkaar verbonden te zijn. Bovendien is men zowel oplossings- als ontwikkelingsgericht bezig. Ook hiervoor geldt: kennis, inzicht en vaardigheden zullen moeten worden opgebouwd. Dat kost tijd, geld en zeker ook moeite.

drs. Servaas M.M. Vrijburg is directeur van Fiscount, leiderschapstrainer en zakelijk mediator

Wil je meer weten over businesscoaching? Ga dan naar ‘De (accountant)adviseur als businesscoach’