Pakkans bij schijnzelfstandigheid laag, maar handhaven fiscale regels ook geen optie

De aanpak door de Belastingdienst van schijnzelfstandigheid bij de inhuur van vakmensen in allerlei bedrijfssectoren komt niet van de grond. Dat concludeert de Algemene Rekenkamer na een data-analyse van 1,1 miljoen aangiften. Daarbij is nagegaan hoe vaak de Belastingdienst correcties toepast op de aangifte van zelfstandigen. Dat aantal blijkt sinds 2016 terug te lopen. De pakkans is laag bij schijnzelfstandigheid, concludeert de Rekenkamer; de Belastingdienst is met de huidige middelen niet in staat vooraf of achteraf schijnzelfstandigheid aan te pakken. 

Moratorium

In 2016 is de Wet DBA van kracht geworden die stevigere handhaving ook bij opdrachtgevers mogelijk maakt. Maar het kabinet besloot datzelfde jaar de wet voorlopig niet te handhaven (moratorium) na de maatschappelijke onrust over nieuwe regels. Dat heeft ertoe geleid dat belastingambtenaren bij steeds minder opdrachtgevers controleren of zij ten onrechte geen loonheffing afdragen. Het aantal correcties is laag. Ook zzp’ers worden minder gecontroleerd.

Weinig aanwijzingen en correcties aangiften

De handhavingsstop bij de opdrachtgevers is de afgelopen jaren iets afgezwakt. Zo kan de Belastingdienst een opdrachtgever een aanwijzing geven als zij schijnzelfstandigheid vermoedt. Toch heeft de dienst tussen eind 2019 en 2021 maar 3 aanwijzingen afgegeven en 1 keer een correctie opgelegd, stelt de Algemene Rekenkamer vast.

Weinig vooroverleg Belastingdienst en gebruik webmodule

Ook constateert de Algemene Rekenkamer dat bedrijven minder vooroverleg met de Belastingdienst aanvragen om duidelijkheid te krijgen over de juistheid van een inhuurconstructie. Hulpmiddelen die onder meer door de Belastingdienst de laatste jaren ontwikkeld zijn om duidelijkheid te geven over de arbeidsrelatie, waaronder een webmodule die het voor opdrachtgevers en -nemers eenvoudiger moet maken zich aan de wet te houden, worden weinig benut. In het coalitieakkoord – de basis voor het huidige kabinet – wordt juist veel van deze webmodule verwacht.

Tekort belastingambtenaren voor handhaving

Simpelweg alle fiscale regels van de Wet DBA gaan handhaven is echter geen structurele optie, constateert de rekenkamer. Dan zou de onrust onder bedrijven die zelfstandigen willen inhuren ook weer kunnen oplaaien. Evenmin is het reëel voor de fiscus. Het is arbeidsintensief om het onderscheid vast te stellen tussen loondienst en ondernemerschap door een zelfstandige. De dienst heeft onder de huidige wet- en regelgeving te weinig gespecialiseerde belastingambtenaren als het nu grotendeels bevroren toezicht heringevoerd wordt.

Rapport Focus op handhaving Belastingdienst bij schijnzelfstandigheid (pdf)

Bron: Algemene Rekenkamer