Zo blijft de bekostiging van de jeugdzorg een uitdaging en zijn voor noodzakelijke investeringen in maatschappelijk vastgoed in veel gemeentebegrotingen geen of te weinig middelen opgenomen. Zonder actie worden deze uitdagingen groter, met een negatieve impact op de leefbaarheid tot gevolg.
Dat blijkt uit de Benchmark Nederlandse Gemeenten 2026 van BDO Accountants & Adviseurs. Hierin brengt BDO de financiële situatie van Nederlandse gemeenten in beeld aan de hand van de jaarcijfers over 2024 en de primitieve begrotingen 2025 en 2026-2029.
Positieve cijfers, structurele uitdagingen niet weg
Op het eerste gezicht is er positief nieuws. Veel gemeentebegrotingen laten een gunstiger beeld zien vergeleken met een jaar eerder. Het gemiddelde rapportcijfer voor gemeenten, samengesteld op basis van belangrijke financiële kengetallen, steeg van een 7,6* over 2023 naar een 8,4 over 2024. Deze stijging wordt veroorzaakt door een gezamenlijk overschot van € 2 miljard over 2024. Belangrijkste oorzaken van dit overschot zijn incidentele meevallers, late ontvangst van middelen en beperkingen in de uitvoeringskracht waardoor niet alle plannen zijn uitgevoerd en geld overblijft.
Het gevreesde ‘ravijnjaar’ is voorlopig afgewend, zo blijkt. Het Rijk heeft stapsgewijs en incidenteel extra middelen toegevoegd aan het gemeentefonds, waardoor het gat is verkleind. Gemeenten hebben zelf ook maatregelen genomen, bijvoorbeeld door taakstellingen op te nemen in de begrotingen of reserves in te zetten. Met alle maatregelen is het ravijn weliswaar voorlopig gedempt, maar op lange termijn blijven de uitdagingen groot. Vanaf 2028 zijn bijvoorbeeld nog bezuinigingen op de jeugdzorg ingeboekt door het Rijk, terwijl de kosten voor jeugdzorg voor gemeenten moeilijk beheersbaar blijken te zijn. Met de gemeenteraadsverkiezingen (maart 2026) in aantocht zijn verschillende structurele beslissingen uitgesteld. Er is een grote investeringsopgave in maatschappelijk vastgoed, die in veel begrotingen niet zichtbaar is. Gemeenten moeten daarnaast investeren in klimaatadaptatie en de energietransitie. De binnenkort nieuw te vormen colleges moeten dan ook in veel gevallen hun bestuursperiode starten met het meerjarig borgen van een gezonde exploitatie waarin ook ruimte wordt gemaakt voor in de toekomst noodzakelijke investeringen.
Versnipperd en vertekend beeld
Het financiële landschap van gemeenten laat een flink versnipperd beeld zien. De gezamenlijke gemeenten verwachten tot en met 2029 een tekort van € 2 miljard. Ruim een derde van de gemeenten begroot structurele overschotten, andere gemeenten hebben te maken met per saldo een tekort tot en met 2029 van in totaal € 3,4 miljard.
Het is belangrijk om bij dit beeld wat nuance te plaatsen, zegt Marc Steehouwer, partner Audit & Assurance en voorzitter branchegroep Overheid bij BDO: “Niet elke gemeente met een begroot overschot is direct ook financieel gezond. De verschillen tussen een overschot of tekort worden vooral veroorzaakt door begrotingskeuzes. Gemeenten hebben relatief veel vrijheid op dit gebied. Ze kiezen bijvoorbeeld om taakstellingen al dan niet op te nemen in de begroting, financiële reserves in te zetten of investeringen door te schuiven. Zo ontstaat geen eenduidig beeld van de daadwerkelijke financiële positie. Een gemeente met een begroot overschot kan investeringen en bijkomende kapitaallasten nog niet hebben ingeboekt, terwijl een gemeente met een tekort dat mogelijk juist wel heeft ingeboekt en dus een meer realistische raming toont.”
BDO ziet de aankomende gemeenteraadsverkiezingen als hét moment voor gemeenten om hun begrotingen van meer realisme te voorzien. Steehouwer: “We zien dat gemeenten te veel sturen op geld en te weinig redeneren en prioriteren vanuit maatschappelijke doelen. Doordat een deel van de plannen jaar op jaar niet wordt gerealiseerd, blijft er geld over, wat de overschotten die we al enkele jaren zien voor een deel verklaart. Het is aan de nieuwe colleges hier echt verandering in te brengen.”
Geef een reactie