ING biedt met haar sectorrapportages regelmatig inzicht in de stand van de accountancy. In een begin dit jaar uitgebrachte rapportage constateren de bankeconomen dat de accountancy aan de vooravond staat van grote veranderingen, onder andere op het vlak van ICT. De traditionele sector moet vernieuwen om een aantal uitdagingen het hoofd te kunnen bieden, constateert ING. In een structureel krappe arbeidsmarkt is het cruciaal dat de arbeidsproductiviteit binnen de accountancysector omhooggaat.
Die arbeidsmarktkrapte betekent dat minder mensen meer werk moeten verrichten. Ongeveer de helft van de accountantskantoren ziet digitalisering dan ook als de sleutel tot succes. Door routinematige taken te automatiseren, kan er efficiënter en slimmer worden gewerkt. Bovendien kan de kwaliteit van de wettelijke controles verbeteren door data-analyse en kunstmatige intelligentie (AI) in te zetten. AI kan snel grote hoeveelheden data analyseren en afwijkende trends signaleren, wat zowel de efficiëntie als de kwaliteit van de controles ten goede komt.
Beperkte innovatie?
Ondanks de voordelen van digitalisering en AI blijft de accountancysector achter op het gebied van innovatie, constateren de ING-economen. De Kwartiermakers, aangesteld om verbeteringen binnen de sector te stimuleren, schreven in hun slotrapportage dat de bereidheid tot verandering laag is. De reden hiervoor is dat er momenteel geen sterke financiële prikkel is om te innoveren, stelt ING. Er is voldoende werk en de rendementen zijn goed, waardoor er minder noodzaak lijkt om te investeren in nieuwe technologieën. Het traditionele partnermodel binnen veel kantoren remt bovendien de investeringen in innovatie af. Toch zouden technologische ontwikkelingen, zoals AI en data-analyse, een belangrijke rol kunnen spelen om de arbeidsmarktkrapte op te lossen en het beroep voor jongeren aantrekkelijker te maken, schatten de sectoreconomen in. De accountancysector, die tot nu toe relatief stabiel was, staat volgens ING voor grote veranderingen. Nieuwe aandachtsgebieden, zoals fraude- en faillissementsrisico’s inschatten en duurzaamheidsrapportages goedkeuren, vragen om andere kennis en vaardigheden van accountants. Daarnaast vereist het werken met nieuwe technologieën zoals AI en data-analyse een verschuiving in de manier van werken.
Langdurige processen
Gerard Bottemanne van onderzoeksbureau GBNED laat desgevraagd weten dat hij dat wat anders ziet. Bottemanne houdt zich al jarenlang bezig met technologische ontwikkelingen binnen de branche. “Digitalisering, data-analyse en kunstmatige intelligentie (AI) zijn langdurige processen en dat is altijd al zo geweest bij dit soort ontwikkelingen. Bij leveranciers van boekhoudsoftware staat open banking en in het bijzonder PSD2 hoog op de ontwikkelagenda. Dit is beslist geen nieuwe ontwikkeling, want al sinds de vorige eeuw worden banktransacties zoveel mogelijk automatisch ingelezen en verwerkt in de boekhouding. Accountantskantoren waren en zijn daar trouwens niet de remmende factor, maar juist de bankensector zelf. Standaardisatie bijvoorbeeld door de (groot)banken zelf was en is ver te zoeken. Op Europees niveau moest SEPA eraan te pas komen om banken in beweging te krijgen om te standaardiseren als het gaat om automatische gegevensuitwisseling. Vijf tot tien jaar geleden gingen de grootbanken opnieuw op de rem staan: hun infrastructuur bleek niet op orde om alle geïnteresseerde leveranciers van boekhoudsoftware een automatische bankkoppeling te bieden via hun commerciële bankkoppelingen. Sinds de komst van PSD2 (rond 2018) zijn banken (in de EU) verplicht mee te werken aan het opvragen van elektronische bankafschriften. We spreken dan over PSD2-koppeling als tegenhanger van de commerciële bankkoppeling.
En ondertussen bieden commerciële banken extra functies op het gebied van embedded banking om hun positie in de markt te behouden. Zo kun je via de eerste boekhoudsoftware direct een bankrekening openen en een krediet afsluiten. Kortom: leveranciers van boekhoudsoftware zijn druk bezig commerciële bankkoppelingen, PSD2-koppelingen en embedded banking uit te breiden. Enkele leveranciers van boekhoudsoftware gaan zover dat ze zelf een vergunning hebben van de DNB om bepaalde PSD2-diensten aan te bieden. De verwachting is dat deze ontwikkeling nog wel even aanhoudt. En accountantskantoren? Zij zijn op het gebied van open banking beslist niet de remmende factor. Zijn doen stuk voor stuk graag mee met de ontwikkeling die hun leveranciers van boekhoudsoftware in petto hebben.”
AFM: digitalisering
In het rapport Trendzicht 2024 focuste de AFM eind vorig jaar op digitalisering. Deze ontwikkeling verandert volgens de toezichthouder de financiële sector als geheel en heeft ook gevolgen voor de accountancy in het bijzonder. Digitalisering raakt de accountancysector langs drie assen, schrijft de AFM in het rapport: de gecontroleerde onderneming, de wettelijke controle en de accountancyorganisatie zelf.
Digitalisering verandert de processen, diensten en producten van bedrijven ingrijpend. Organisaties integreren nieuwe technologieën in hun bedrijfsvoering, wat leidt tot nieuwe bedrijfsmodellen die sterk afhankelijk zijn van digitalisering. De recente ontwikkelingen in AI-modellen versnellen deze digitalisering verder, met nieuwe automatiseringsmogelijkheden en verdienmodellen als resultaat. Voor accountants betekent dit dat hun controles ook moeten evolueren.
Zorgen over cyberweerbaarheid
Cyberrisico’s worden steeds belangrijker, constateert de AFM verder in het trendrapport, aangezien IT-systemen cruciaal zijn voor bedrijfsvoering en risicobeheersing. Bij de toezichthouder leven zorgen over de cyberweerbaarheid van Nederlandse bedrijven, die achterblijft bij omliggende landen. Bovendien is de corporate governance vaak onvoldoende toegerust om cyberrisico’s effectief te beheren. De verantwoordelijkheid voor digitalisering ligt vaak verspreid binnen organisaties, waardoor het management mogelijk niet genoeg wordt uitgedaagd door toezichthoudende organen die zelf niet altijd beschikken over voldoende kennis. Hoewel grotere bedrijven vaker hebben te maken met cyberincidenten, is het bewustzijn van cyberrisico’s in het mkb vaak lager. In het AFM-rapport valt te lezen dat verslaggeving en governance van deze bedrijven moeten worden aangepast om deze risico’s adequaat te beheersen.
Kennis IT-risico’s en IT-audits
Digitalisering vereist meer kennis van IT-risico’s en IT-audits bij accountants, constateert de AFM. De opkomst van de digitale samenleving en economie brengt nieuwe risico’s met zich mee, die de accountantscontrole beïnvloeden. Belangrijke risico’s zijn onder andere de waardering van immateriële activa en de geïntegreerde waardeketen. Accountants moeten begrijpen hoe IT-systemen werken, welke afhankelijkheden ze creëren, hoe ze bijdragen aan bedrijfsvoering en welke risico’s ze introduceren. De snelle ontwikkeling van AI-modellen introduceert ook nieuwe risico’s, zoals kunstmatig gegenereerde foto’s en teksten die moeilijk zijn te onderscheiden van echte.
Datagedreven technieken
Hoewel digitalisering mogelijkheden biedt om de accountantscontrole te innoveren, blijft de inzet van datagedreven technieken achter. De toenemende digitalisering leidt tot meer beschikbare data, wat de controlekwaliteit kan verhogen en de benodigde tijd korter kan maken. Nieuwe AI- technieken versterken deze mogelijkheden. Toch komt het inzetten van datagedreven technieken moeizaam van de grond, constateert de toezichthouder. Dit komt deels omdat innovatie tijd en middelen vraagt, wat niet vanzelf door controleteams wordt geïnitieerd, maar door de accountantsorganisatie moet worden aangestuurd.
Invloed op bedrijfsvoering
Tot slot beïnvloedt digitalisering ook de bedrijfsvoering van accountantsorganisaties zelf, schrijft de AFM in het trendrapport. Het helpt verschillende bedrijfsprocessen te automatiseren of te verbeteren. Interne controle blijft daarbij belangrijk. Accountantsorganisaties beschikken bovendien over grote hoeveelheden gevoelige data uit controlewerkzaamheden, waardoor cyberrisicobeheersing cruciaal is. De AFM noemt het opvallend dat accountantsorganisaties tot nu toe buiten de scope van DORA-regelgeving zijn geplaatst, terwijl deze regulering juist belangrijk kan zijn voor het beheersen van digitale risico’s.
ICT-kosten
Maar wat geven accountskantoren nu uit aan ICT? In 2023 heeft SRA een kostenonderzoek uitgevoerd onder haar leden. Doel van dit onderzoek was enerzijds de kantoren te helpen inzicht te krijgen in hun ICT-kosten, en anderzijds de kantoren de mogelijkheid te bieden hun ICT-kosten te benchmarken met kantoren van vergelijkbare omvang.
Gemiddeld ligt het ICT-budget bij de deelnemende kantoren voor 2022 7,7% per kantoor hoger dan voor 2021, blijkt uit het onderzoek. De ICT-kosten stijgen veelal in lijn met de netto-omzet, en zijn, na personeelskosten, de grootste kostenpost voor het accountantskantoor. Op de vraag of kantoren verwachten het ICT-budget te overschrijden in 2023, geeft meer dan de helft van de deelnemende SRA-kantoren aan dit te verwachten voor software en infrastructuur.
Veel leveranciers hebben aangekondigd hun tarieven te verhogen op basis van de hoge inflatie. Deze aangekondigde verhogingen zijn significant hoger dan in de budgetten is opgenomen. De wijze waarop kantoren budgetteren blijkt vooral te zijn gebaseerd op bestaande contracten en historische uitgaven, verhoogd met verwachte indexatie en verwachte uitgaven voor ICT-projecten.
Verdeling ICT-kosten
Bij de verdeling van de ICT-kosten bij accountantskantoren is er een lichte verschuiving te zien. De kosten van ICT-personeel zijn meer toegenomen dan de softwarekosten. In het kostenonderzoek van SRA is een aantal vragen gesteld over wat de kantoren verwachten met betrekking tot de IT-kosten. En dan met name de verwachte toename van de kosten van software, infrastructuur en IT-personeel. Zie de tabellen op deze en de volgende pagina.
Boekhoudsoftware
Een ander interessant inkijkje in ICT & accountancy biedt de nieuwe uitgave “Boekhoudsoftware: ontwikkeling en innovatie 2024”, van onderzoeksbureau GBNED. Daarin wordt de ontwikkeling en innovatie van boekhoudsoftware beschreven, gezien door de bril van softwareleveranciers. Met stip op 1 wordt Open banking als ontwikkeling het meest genoemd door leveranciers van boekhoudsoftware. En dan met name de commerciële bankkoppeling en PSD2-koppeling. Met ruime afstand gevolgd door Artificial Intelligence (AI), elektronisch factureren, Referentie GrootBoekschema (RGS) en andere ontwikkelingen. Ook duurzaamheidsregistratie wordt door drie leveranciers genoemd als nieuwe ontwikkeling, en één leverancier noemt de One-stop-shopping regeling (OSS). “AI werd afgelopen jaren aangeduid als robotic accounting en in relatie tot scan en herken van boekingsdocumenten als machine learning”, licht onderzoeker Gerard Bottemanne van GBNED toe. “AI draagt er nog steeds aan bij handmatige handelingen tot een minimum te beperken en daarmee te komen tot efficiëntere productieprocessen in de accountancypraktijk.”
E-factureren
Bottemanne: “Elektronisch factureren in optima forma hebben nog niet alle leveranciers van boekhoudsoftware volledig geïmplementeerd. Het gaat dan met name om facturen, maar bijvoorbeeld ook om factuur-retourberichten in UBL-formaat, die via het Peppol-netwerk worden uitgewisseld. Op dit punt loopt de accountancysector ook nog achter. PDF is nog steeds de norm als het gaat om E-factureren. Het is interessant de verplichting van E-factureren business-to-business (B2B) te volgen in België per 2026.
Ook andere Europese landen zijn er volop mee bezig. Dat zou zo maar een boost kunnen geven van E-factureren in Nederland. En, hoewel dat nog wat verder weg lijkt, moeten we mede in relatie tot E-factureren, ViDA in de gaten houden. Op 8 december 2022 heeft de Europese Commissie een reeks maatregelen voorgesteld onder de noemer VAT in the Digital Age (ViDA) om het EU-stelsel van belasting over de toegevoegde waarde (btw) te moderniseren, beter te laten werken voor bedrijven en fraudebestendiger te maken door digitalisering te omarmen en te bevorderen. Tegelijkertijd zal het gebruik van E-factureren voor grensoverschrijdende transacties worden verplicht. De uitvoering duurt naar verwachting nog enkele jaren, maar zal dan wel een echte doorbraak van E-factureren betekenen.”
RGS
“Een opvallende constatering uit de praktijk is dat slechts enkele leveranciers van boekhoudsoftware de meest recente versie van RGS ondersteunen”, signaleert Bottemanne tot slot. “Zelfs marktleiders lopen achter. En niet alle boekhoudpakketten ondersteunen RGS. Positiefis te melden dat de afgelopen twaalf maanden weer enkele leveranciers RGS hebben opgepakt als ontwikkeling.”
Deze bijdrage komt uit Accountancy Vanmorgen met als thema ICT en kengetallen. Dit magazine is verschenen in september 2024. Zie: https://www.accountancyvanmorgen.nl/kennisdoc/av2-2024-ict-en-kengetallen
Geef een reactie